13 قىركۇيەك, 2017

جۇلدەسى بار, جۇيرىگى جوق...

451 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

قايىرىن بەرگەنى سول ەمەس پە, قازىرگى تاڭدا قازاقتىڭ ۇلتتىق سپورتى­نىڭ تامىرىنا قان جۇگىرە باستادى. ءتورت اياعىنان تەڭ باسىپ كەتتى دەۋگە كەلمەس. بىراق, ىزدەگەن­دى تاپتىرعانداي, وشكەندى جان­دىرعانداي ورەلى ىستەر بارشى­لىق. دەگەنمەن, ۇلت سپورتىنىڭ, اتاپ ايتقاندا الامان بايگەنىڭ بۇگىنگى بەت-بەينەسى قانداي؟ وسىعان ءبىز زەر سالىپ, وي كوزىمەن قاراپ كوردىك پە؟

جۇلدەسى بار, جۇيرىگى جوق...

تاياۋدا استانادا ءتورتىنشى رەت «التىن تۇلپار» الامان بايگەسى ءوتتى. ايتارى جوق, تاماشا باستاما. باياعى­داعى, ەرتەدەن سالسا كەشكە وزعان, ەڭىستەن سالسا توسكە وزعان قازاقى قازا­نات­تاردىڭ رۋحىن ءتىرىلتۋدى كوزدەگەن مۇباراك ماقساتىنىڭ ءوزى نەگە تۇرادى؟! 

ايتسە دە, ءاۋ باستا اعايىننىڭ ىقى­لاسى اۋعان بۇل باستامانىڭ بىرتە-بىرتە سيىرقۇيىمشاقتانىپ بارا جاتقانى وسى جولى انىق بايقالدى. نەگە دەيسىز عوي؟ بىرىنشىدەن, اتالعان بايگەدە 37 سايگ ۇلىك باق سىنادى. بۇل دەگەنىڭىز, العاشقى الامانداعىدان 38 جۇيرىككە كەم دەگەن ءسوز. ياعني, «التىن تۇلپارعا» دەگەن قىزىعۋشىلىقتىڭ ات قوسقان اعايىن تاراپىنان كەمىپ وتىرعانى – ويلاندىراتىن شارۋا. بازبىرەۋلەر مۇنىڭ باستى سەبەبىن بايگە الدىنداعى ءار اتتان الىناتىن جارنانىڭ قىمبات­تىعىنا اكەلىپ تىرەيدى. راس, 95 مىڭ تەڭگە دەگەنىڭىز بىرەۋگە تيىن بولعانىمەن, الىستان ات ارىتىپ كەلەتىن كەيبىر اعايىن ءۇشىن قىپ-قىزىل اقشا. جۇلدە الام دەپ دامەلەنىپ كەلگەنىندە «جار­نا» دەپ جالماڭداپ تۇرسا, جالت بۇرىل­ماعاندا قايتسىن؟ دەسە دە, بۇل جەردەگى ماسەلە سان سالالى سياقتى...

شىنتۋايتىنا كەلگەندە, اتتاردى 51 شاقىرىمعا ايداۋدان كىم, نە ۇتتى؟ سارشا تامىزدىڭ شىجىعان ىستىعىندا قىلقۇيرىقتاردى وسىنشا قيناعاننان نە تاپتىق دەگەندە وي كەلەدى. قازاقتىڭ باعزىداعى بايگە ءۇردىسىن جاڭعىرتامىز دەگەننىڭ وزىندە بۇگىنگى كۇننىڭ تالاپ-تىلەگىن ەلەپ-ەسكەرگەن كىم بار؟

ءيا, شىمبايعا باتسا دا – شىندىق, «التىن تۇلپار» جوباسى بۇل جولى جەر باۋىرلادى. ويتكەنى, ءبىز سوڭعى الامان وتكەندە جۇلدە بەرەر جۇيرىك تاپپاي جەر شۇقىدىق. تىگىلگەن توعىز جۇلدەنىڭ ۇشەۋى يەسىن تاپتى-اۋ, ال قالعان التاۋىن بايلار قانجىعانىڭ تابىلماۋى اتتىڭ جالىندا وسكەن قازاق بالاسى ءۇشىن اۋىر قامشى. باسقالاي ايتقاندا, سورەدەن ءۇش جۇيرىك قانا ءوتتى...

زادى, قازاق بايگەسىنىڭ و باستاعى ماقساتى جاماعاتتى قىزىققا باتىرۋ ەمەس پە ەدى؟ سونان كەيىن بارىپ, جۇزدەن جۇيرىكتى تاڭداۋ, قىل اياعى, ءوزىنىڭ اتىن شىعارۋ دەگەن سياقتى ەكىنشى كەزەكتەگى پەندەۋي تىرلىكتەر كۇيتتەلەدى عوي. ولاي بولسا, «التىن تۇلپار» بايگەسى ءوزىنىڭ شارىقتاۋ شەگىنە جەتكەندە كورەرمەنگە نە قىزىق كور­سەتتى دەگەنگە جاۋاپ ىزدەيىكشى. جان­كۇيەر جازعان ابدەن سىلىكپەسى شىق­قان جانۋارلاردىڭ شىقپا جانىم شىق­پامەن مارەنى ارەڭ قيعانىن كوردى. قان سورپاسى شىعىپ, تەكىرەكپەن كوز الدى­نان وتكەن قوس جۇيرىككە جۇرەگى تاس ادام­نىڭ عانا جانى اشىماعان شىعار. ءۇشىنشى بولىپ وتكەن تۇلپار تۇياعى توڭكەرىلىپ قۇلاپ تۇسپەسە ەكەن دەپ قۋ جانىن شۇبەرەككە ءتۇيىپ وتىرعان­داردىڭ قاراسى دا مول بولدى...

البەتتە, الامان بايگە دەسە ىشەر اسىن جەرگە قوياتىن اعايىننىڭ دا ايتارى بولۋى ابدەن مۇمكىن. دەي تۇرعانمەن, قازاقتىڭ الامانىنا قايتكەندە دە ءبىر وزگەرىستىڭ كەرەكتىگىن وسى جولعى قالىپتاسقان جاعداي كوزگە شۇقىپ كورسەتتى. مۇمكىن, اتتى قينامايتىنداي قاشىقتىقتىقتى قىسقارتۋ كەرەك پە؟ الدە, انگلياداعىداي, مىنا رەسەي­دەگىدەي ات جارىستارىنىڭ وزىق ۇلگى­لەرىمەن بايگە جارىسىنىڭ ماز­مۇنىن بايىتا وتىرىپ, بارشا قازاقتىڭ بابىن تاباتىن سايگ ۇلىكتەر سايىسىن سۇرىپتاپ شىعارۋ كەرەك پە؟ 

ءيا, ءداستۇردىڭ وزىعى بار, توزىعى بار. سول تۇرعىدان كەلگەندە, الامان بايگەنىڭ ىشكى الەمىنە تەرەڭىرەك ءۇڭىلىپ, بۇگىنگى كورەرمەننىڭ تىلەگىن, زاماننىڭ تالابىن ەسكەرە وتىرىپ, ەستى دۇنيەنى ومىرگە كەلتىرۋ كەرەكتىگى كۇن تارتىبىندە وتكىر تۇرعانداي. قازاقتىڭ جىلقىسى ەرتەدەن قارا كەشكە دەيىن تالماي شابا بەرەدى دەگەندى قويا تۇرىپ, ءبىر ۋاق قامبار اتا تۇقىمىنا دا قامقور كوزبەن قاراساق. ەلۋ شاقىرىم ەڭكۋ-ەڭكۋ جەر شاپقان جۇدىرىقتاي بالانىڭ بولاشاقتاعى دەنساۋلىعىن دا ەسكەرگەن ءجون شىعار. مۇنى ايتىپ جاتقان سەبەبىمىز, بالالار­دىڭ, قالا بەردى جانۋارلاردىڭ قۇقىعىن قىز­عىش­تاي قوريتىن, قورعايتىن حالىق­ارالىق ۇيىم­داردىڭ بارلىعىن ەستەن شىعار­ماعان ابزال. بۇگىن بولماسا, ەرتەڭ بۇل اڭگىمەنىڭ جوعارى دەڭگەيدە, بيىك مىنبەرلەردە قوزعالماسىنا كىم كەپىل؟

تەگى, «تاۋلاردى الاسارتپاي, دالانى اسقاقتاتقانعا» نە جەتسىن؟! ايتسە دە, اسىل مۇرا – الامان بايگەنىڭ جۇلدەسى بار, جۇيرىگى جوق بۇگىنگى تاعدىرى ءبىزدى الاڭداتپاي قويمايدى. دەمەك, تولعاعى جەتكەن بۇل ماسەلەنى كەشەندى تۇردە تالقىعا سالاتىن كەز جەتكەن سياقتى. 

سوڭعى جاڭالىقتار