ەكونوميكالىق سالادا ءوسىم بار
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى – ءبىتىمى بولەك, تاريحى تەرەڭ, حالقىمىزدىڭ باعزى زاماننان بەرى قۇتتى قونىسى بولعان مەكەن. بۇل ءوڭىردىڭ دە وزىندىك دامۋ ەرەكشەلىگى بار. بيىل وبلىستىق ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىندا ءوسىم بايقالادى. ايتالىق, بيىلعى جەتى ايداعى كورسەتكىشكە سەنسەك, ونەركاسىپتىك ءونىم كولەمى 439,1 ملرد تەڭگەنى قۇراعان. وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ جالپى سالاداعى ۇلەسى – 68 پايىزدى قۇراسا, سوڭعى جەتى ايدا 301,3 ملرد تەڭگەنىڭ ءونىمى وندىرىلگەن. بۇل وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 34,6 ملرد تەڭگەگە ارتىق كورسەتكىش, ياعني ءوسىم 1,7 پايىزعا جەتكەن.
2015-2019 جىلدارعا ارنالعان يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنىڭ ەكىنشى بەس جىلدىعىندا 47 جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ, 1650 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلعان. ال بيىل 1,7 ملرد تەڭگەنىڭ 3 جوباسى ىسكە قوسىلعان. ناقتىراق ايتساق, ۆافلي ونىمدەرىن شىعاراتىن «راحات شىمكەنت» جشس – 850 ملن تەڭگەنىڭ جوباسىن جۇزەگە اسىردى. ونىڭ قۋاتتىلىعى – 1700 توننا. وسى سەرىكتەستىكتىڭ ارقاسىندا 28 جۇمىس ورنى قۇرىلعان. بۇعان قوسا, وتىرار اۋدانىندا جۇگەرى وڭدەيتىن زاۋىت جانە سوزاقتا قۇنى 222,9 ملن تەڭگەنى قۇرايتىن قالدىقتاردى وڭدەيتىن جانە قۇبىرلار وندىرەتىن كاسىپورىن اشىلعان.
ەندى جىلدىڭ اياعىنا دەيىن تاعى 14 جوبانى ىسكە قوسۋ جوسپارلانىپ وتىر. ولاردىڭ ىشىندە جيھاز فابريكاسى, اسفالتبەتون جانە گاز بەتونى زاۋىتتارى مەن مايسىزداندىرىلعان قۇرعاق ءسۇت پەن سارى ماي شىعاراتىن كاسىپورىن, دارىلىك ونىمدەردىڭ قاتتى ءتۇرىن وندىرەتىن زاۋىتتار بار.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى جىلدىڭ سوڭىندا ونەركاسىپتىك ونىمدەردىڭ كولەمىن 850 ملرد تەڭگەگە جەتكىزۋدى كوزدەپ وتىر. دەمەك, بۇل سالانىڭ ءوسىمى 2,1 پايىزعا ارتپاق.
ەكونوميكالىق دامۋعا ماڭىزدى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا 229,9 ملرد تەڭگەنىڭ ينۆەستيتسياسى تارتىلىپتى. بۇل بىلتىرعىمەن سالىستىرعاندا 31,5 پايىزعا ارتىق كورسەتكىش. ولاردىڭ ىشىندە سىرتقى ينۆەستيتسيا كولەمى 42,3 ملرد تەڭگەنى قۇراپ, سونىڭ ناتيجەسىندە وبلىس رەسپۋبليكا بويىنشا ءبىرىنشى ورىنعا شىققان, ياعني وبلىستىڭ رەسپۋبليكاداعى جالپى كورسەتكىشى 14,1 پايىزدان 16,9 پايىزعا وسكەن.
وتكەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا وبلىستاعى ءونىم كولەمى 2,7 پايىزعا ارتىپ, 187,8 ملرد تەڭگەنى قۇراعان. بىلتىر بۇل كورسەتكىش 161,2 ملرد تەڭگە بولىپتى.
بيىل وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ ەگىس القابى 20,7 مىڭ گەكتارعا ارتىپ, 809,5 مىڭ گەكتارعا جەتىپتى. سونىمەن قاتار, قوسىمشا 297 كووپەراتيۆ قۇرىلىپ, ولاردىڭ سانى ەكى ەسەگە وسكەن. وسىلايشا, بۇل جاعىنان دا وبلىس رەسپۋبليكا بويىنشا ءبىرىنشى ورىنعا شىققان.
بيۋدجەتكە تۇسەتىن سالماقتى ازايتۋ ماقساتىندا وبلىس مەملەكەتتىك جەكەمەنشىك سەرىكتەستىك تەتىكتەرىن دامىتۋعا كۇش سالۋدا. وسى سالادا بيىلعى جەتى اي ىشىندە جالپى سوماسى 9,3 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 13 جوبا بويىنشا كەلىسىمدەر جاسالىپتى. ونىڭ 8-ءى – ءبىلىم, ەكەۋى – دەنساۋلىق جانە ۇشەۋى سپورت سالاسىنداعى جوبالار. سونداي-اق وبلىستا ونكولوگيالىق ورتالىقتىڭ قۇرىلىسى قولعا الىنىپ, «قاۋىپسىز قالا», «كوشەلەردى جارىقتاندىرۋ» سەكىلدى قالالاردى كوركەيتۋگە ارنالعان جوبالارعا ەرەكشە دەن قويىلعان.
برەندكە اينالاتىن جوبالار
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسىنداعى تاپسىرمالاردى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا بىرقاتار جوبالاردى قولعا الىپتى. ونىڭ العاشقىسى – قاسيەتتى تۇركىستان قالاسىن الەمدىك دەڭگەيدەگى تاريحي-مادەني تۋريزم ورتالىعىنا اينالدىرۋ كوزدەلىپ وتىر. بۇل جوبا ءۇش كەزەڭگە بەلگىلەنگەن. وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ۇلاسبەك سادىبەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, تۇركىستانعا الىس-جاقىننان كەلەتىن تۋريستەر كوپ. وسىعان بايلانىستى كەسەنەلەردە جەرلەنگەن تاريحي تۇلعالاردى دارىپتەپ, ولاردىڭ بيۋستەرىن قويۋ جوسپارلانعان. وڭىرلىك ءتۋريزمدى دامىتۋ ماقساتىندا ارىستان باب كەسەنەسى مەن وتىرار توبە قالاشىعىن بايلانىستىرۋ ارقىلى ۇلكەن تۋريستىك كەشەن تۇرعىزىلماق. وسىعان بايلانىستى ەكى ارالىقتاعى جولدى جوندەۋ قولعا الىنباق.
«قازاق حالقى ءۇشىن كيەلى ورداباسى مەكەنىن مادەني-تاريحي نىسانعا اينالدىرۋدى ماقسات ەتىپ وتىرمىز. جوبا اياسىندا ۇلتتىق بىرەگەيلىگىمىزدى ساقتاۋ ءۇشىن تولە, قازىبەك, ايتەكە بيلەرگە ەسكەرتكىش ورناتىلادى. بۇل جوبا كەلەشەكتە وبلىستىڭ عانا ەمەس, كۇللى قازاقستاننىڭ برەندىنە اينالۋعا ءتيىس. قىزمەت كورسەتۋدىڭ ساپاسىن الەمدىك ستاندارت دەڭگەيىنە جەتكىزىپ, تۋريستىك ينفراقۇرىلىم قالىپتاستىرۋدى قاراستىرىپ وتىرمىز», دەيدى ۇ.سادىبەكوۆ.
سونداي-اق وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى يۋنەسكو تىزىمىنە ەنگەن 8 ورتاعاسىرلىق ەسكەرتكىش تۋرالى دەرەكتى فيلمدەر ءتۇسىرىلىپ جاتقانىن دا جاريا ەتتى. اتاپ ايتقاندا, ساۋران, تۇركىستان, سيداك, قاراسپان, جۋانتوبە, كۇلتوبە ەسكى قالاشىقتارى, وتىرار جازيراسىنىڭ ەسكەرتكىشتەرى, ءبورجار قورعانى جايىنداعى كينوتۋىندىلار قۇندى تاريحي دەرەكتەردىڭ شەجىرەسىنە اينالماق. سونداي-اق, وڭتۇستىكقازاقستاندىقتار ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ اياعىنا دەيىن شىمكەنتتە «ەجەلگى جەتىگەن قۇپيالارى» اتتى 13 سەريالىق تاريحي-تانىمدىق ءفيلمدى, «وتىرار قورعانى» جانە «كيەلى قازىعۇرت» انيماتسيالىق فيلمدەرىن كورەرمەن قاۋىمعا ۇسىنادى.
– ءابۋ ناسىر ءال-فارابي دۇنيەگە كەلگەن وقسىز كونە قالاشىعىن, ابىلاي حاننىڭ ورداسى بولعان «حانقورعان» ەسكى قالاشىعىن حالىق جادىندا قايتا جاڭعىرۋىنا دا كۇش سالىپ جاتىرمىز. سونداي-اق تاريحىمىزدان سىر شەرتەتىن قۇندى قۇجاتتاردى وڭدەۋگە, شەتەلدەردەگى نۇسقاسىن ەلگە الىپ كەلۋگە قاتىستى دا ءبىرتالاي جۇمىستار قولعا الىندى, – دەيدى ۇ.سادىبەكوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, شىعىستانۋشى ءا.دەربىسالىنىڭ ىزدەنىستەرى ناتيجەسىندە سايرامنان, وتىراردان, ياسسىدان شىققان عالىمدار تۋرالى تىڭ مالىمەتتەر انىقتالعان. تاياۋ شىعىس ەلدەرىنىڭ كىتاپحانالارىنان تابىلعان, وڭتۇستىك وڭىردە XIX عاسىرعا دەيىن ءومىر سۇرگەن عۇلاما عالىمداردىڭ 2 مىڭنان استام قولجازباسىنىڭ بيبليوگرافيالىق كورسەتكىشى تۇزىلگەنىمەن, ءالى كۇنگە دەيىن ولاردىڭ ءومىرى مەن جازبالارى تولىق زەرتتەلمەگەن ەكەن. سوندىقتان وسى ماسەلەگە وبلىس اكىمدىگى ەرەكشە نازار اۋدارىپ, دەن قويعان.
ءۇندىستان, يسپانيانىڭ مۋزەيلەرىنەن دە عالىمدار ەڭبەكتەرىنىڭ كوشىرمەسى تابىلعان. ەندى بۇل قۇجاتتاردى قازاق تىلىنە اۋدارۋ جانە جاريالاۋ دا كۇن تارتىبىندە تۇر.
الداعى ۋاقىتتا تۇركى دۇنيەسىنىڭ رۋحاني تۇتاستىعىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ق.ا.ياساۋي مۇراسىنىڭ XVI عاسىردا كوشىرىلگەن حيكمەتتەرىنىڭ 100-دەن استام قولجازبا نۇسقاسى جاريالانباق, بۇل قۇندى قۇجاتتار بۇرىن باسپا بەتىن كورمەگەن ەكەن.
سونداي-اق «قاسيەتتى جەرلەر گەوگرافياسى» جوباسى بويىنشا وبلىستاعى ەرەكشە ماڭىزى بار تاريحي-مادەني, ساۋلەتتىك جانە ارحەولوگيالىق ەسكەرتكىشتەردىڭ فوتوالبومىن قازاق, ورىس جانە اعىلشىن تىلدەرىندە ازىرلەۋ جوسپارلانعان. مۇنىڭ ءبارى مەملەكەت باسشىسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىندا ايتىلعان تاپسىرمالاردى جۇزەگە اسىرۋعا وراي قولعا الىنعان نەگىزگى جۇمىستار. الداعى ۋاقىتتا دا بۇل شارۋالار كەڭەيتىلىپ, ءارى قاراي جالعاسا بەرمەك.
وڭىردە زاۋىتتار كوبەيەدى
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ استاناداعى كۇندەرى اياسىندا «Ontustik Business: مۇمكىندىكتەر مەن الەۋەت» تاقىرىبىندا بيزنەس-فورۋم ءوتتى. وبلىس اكىمى جانسەيىت تۇيمەباەۆ جانە «اتامەكەن» ۇكپ باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى نۇرجان التاەۆ, «قازاقستان دامۋ بانكى» اق توراعاسى بولات جامىشەۆ باستاعان دامۋ ينستيتۋتتارى مەن ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر مەن كاسىپكەرلەر قاتىسقان جيىندا 6 مەموراندۋمعا قول قويىلدى.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى تۇراقتى دامىپ كەلە جاتقان ءوڭىر ەكەنىن ايتقان وبلىس اكىمى جانسەيىت تۇيمەباەۆ ايماق ورتا ازيا, تاياۋ شىعىس پەن ەۋروپا ەلدەرىن بايلانىستىراتىن جولداردىڭ قيىلىسىندا ورنالاسقانىن, سونىڭ ناتيجەسىندە شەكارالىق ساۋدا-ساتتىق پەن ەكسپورتتىق ءوندىرىس دامىپ كەلە جاتقانىن جەتكىزدى.
«وزدەرىڭىزگە بەلگىلى, الەمدە ساپالى ازىق-ت ۇلىك ونىمىنە دەگەن سۇرانىس جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. تۇتىنۋشى ساپا مەن قاۋىپسىزدىكتى تالاپ ەتەدى. بۇل تۇرعىدا قازاقستانعا رەسەي, قىتاي, يران جانە باسقا دا ەلدەر سەكىلدى جاڭا نارىق اشىلۋدا. وسى نارىقتى يگەرۋدە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ الەۋەتى زور. سەبەبى, تاريحي ولكەنىڭ اگرارلى سالاسى جاقسى دامىعان. سوڭعى 3 جىلدا جينالعان باقشا ونىمدەرىنىڭ كولەمى 1 ميلليون توننادان اسىپ تۇسەدى. قازاقستانداعى جىلىجايدىڭ 90 پايىزى ءبىزدىڭ وڭىردە ورنالاسقان. ماقتا تولىعىمەن, ال ءجۇزىم مەن باقشا ونىمدەرىنىڭ 70 پايىزى وسى وبلىستا وسىرىلەدى», دەدى وبلىس اكىمى.
فورۋمدا «KAZAKH INVEST» ۇق» اق باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى مەيىرجان مايكەنوۆ قازاقستاننىڭ ينۆەستيتسيالىق كليماتى جونىندە بايانداما جاسادى.
بيزنەس-فورۋم اياسىندا قول قويىلعان مەموراندۋمداردىڭ العاشقىسى – «شىمكەنت» الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسيا» ۇلتتىق كومپانياسى» اق قىتايدىڭ انحوي پروۆينتسياسىنىڭ حالىقارالىق ساۋدا قاتىناسىن دامىتۋ كوميتەتىمەن ەكىجاقتى تۇسىنىستىك جونىندە مەموراندۋمعا قول قويدى. سونداي-اق, وسى كومپانيا «نگ-ەنەرگو» ااق-مەن ارىپتەستىك ارتتىرۋ جونىندە كەلىسىمگە كەلدى. ەكى تاراپ الداعى ۋاقىتتا ءوزارا قارىم-قاتىناستى دامىتا تۇسپەك. سونىمەن قاتار, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق كاسىپكەرلىك, يندۋستريالدىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ جانە تۋريزم باسقارماسى مەن «POWER LANDMARK HOLDINGS LTD» كومپانياسى اراسىندا ءوزارا كەلىسىمگە كەلىپ, ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ جونىندە مەموراندۋمعا قول قويدى.
وڭىرگە كوپتەپ ينۆەستيتسيا تارتۋ ماقساتىندا جىل باسىنان بەرى شەتەل ينۆەستورلارىمەن 40-تان اسا ىسكەرلىك كەزدەسۋ ۇيىمداستىرىلعان. ناتيجەسىندە, مەديتسينالىق بۇيىمدار جانە دارىلىك زاتتار شىعاراتىن زاۋىت سالۋ, رەسەي ەلىمەن – ەۋرو-5 ستاندارتىنا ساي جانار-جاعارماي وندىرەتىن مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن سالۋ, ال قىتاي ەلىمەن بىرلەسە, بيوەتالون, فوسفور تىڭايتقىشىن شىعاراتىن جانە 200 مۆت كۇن ەلەكتر ستانساسى قۇرىلىستارىن جۇرگىزۋ بويىنشا كەلىسىمدەرگە قول قويىلدى.
«وڭتۇستىك ونىمدەرى» ارزان ساتىلدى
وڭتۇستىك – حالقى كوپ, سوعان ساي جۇمىس ورنىن دا مولىنان قاجەت ەتەتىن ولكە. حالىق سانى اعىمداعى جىلدىڭ شىلدەسىندەگى كورسەتكىش بويىنشا 2 ميلليون 899 مىڭنىڭ شاماسىندا. ياعني, تۇتىنۋشىلاردىڭ كوپتىگى ورتا جانە شاعىن كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋىنا, تاۋار ءوندىرۋ ساپاسىنىڭ ارتۋىنا دا سەپتىگىن تيگىزەدى دەگەن ءسوز. بۇل تۇرعىدا وڭتۇستىكتەن شىعاتىن, ساپانىڭ ەڭ جوعارى ستاندارتتارىنا ساي كەلەتىن ءدارى-دارمەكتەر مەن دارىلىك زاتتاردىڭ, مەديتسينالىق بۇيىمداردىڭ, كىلەمدەردىڭ, كوستيۋمدەر مەن ش ۇلىق-ۇيىقتاردىڭ, ءۇي جابدىقتارىنىڭ جاقسى سۇرانىسقا يە ەكەنىن بىلەمىز. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى كۇندەرى اياسىندا ەلورداداعى بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا «وڭتۇستىك ونىمدەرى» دەگەن اتپەن وتكەن تاۋاروندىرۋشىلەردىڭ كورمەسىندە وڭتۇستىكتەن شىعاتىن ساپالى, سۇرانىسقا يە, مولىنان تۇتىنىلاتىن دەرلىك زاتتار قويىلدى. كورمەنىڭ العاشقى كۇنىندە وبلىس اكىمى جانسەيىت تۇيمەباەۆتىڭ ءوزى قاتىسىپ, كەلۋشىلەرگە وسى كورمە ارقىلى دا كۇنگەي ءوڭىردىڭ ينۆەستيتسيالىق جانە تۋريستىك الەۋەتىمەن تانىسۋعا بولاتىنىن جەتكىزگەن ەدى. «بيىل ەلىمىزدە شىن مانىندەگى عاجايىپ وقيعا – «استانا ەكسپو-2017» حالىقارالىق كورمەسى وتۋدە. بۇل تەحنيكالىق جانە تەحنولوگيالىق جەتىستىكتەردى كورسەتەتىن, جاڭا يدەيالار مەن قىزىقتى جوبالاردىڭ نىشانى, يندۋستريالاندىرۋ سيمۆولى بولىپ تابىلاتىن حالىقارالىق كورمە. ال بۇگىنگى تاۋاروندىرۋشىلەر كورمەسىنىڭ وتكىزىلۋى ءبىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى وقيعا. مۇندا ءوزىمىزدىڭ جەتىستىكتەرىمىزدى كورسەتىپ, كوپشىلىككە تانىمال ەتۋگە, تۇتىنۋشىلار مەن وندىرۋشىلەر اراسىندا تىعىز بايلانىستى ورناتۋعا مۇمكىندىك كوپ», – دەدى جانسەيىت قانسەيىت ۇلى كورمەنىڭ رەسمي اشىلۋىندا. سودان سوڭ كەلۋشىلەردىڭ نازارىنا LED ەكراندا وبلىستىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعى بويىنشا بەينەروليكتەر مەن وبلىستاعى كاسىپورىندار تۋرالى فيلمدەر كورسەتىلدى.
قىركۇيەكتىڭ 29-ىندا باستالعان «وڭتۇستىك ونىمدەرى» كورمەسى ءۇش كۇنگە سوزىلدى. وعان تاماق جانە جەڭىل ونەركاسىپ, ماشينا جاساۋ, فارماتسەۆتيكا جانە قۇرىلىس زاتتارى سالالارىنىڭ 60-تان استام كاسىپورنى قاتىستى. كورمەگە كەلۋشىلەر رەسپۋبليكاعا كەڭىنەن تانىمال كىلەم ونىمدەرىن, ۇيگە ارنالعان توقىما بۇيىمداردى, وڭتۇستىكتە تىگىلگەن اياق كيىمدەر مەن ەرلەر كوستيۋمدەرىن, سابيلەرگە ارنالعان كيىمدەردى, جيھازداردى, ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن نارىقتاعى باعادان 15-20 پايىزعا ارزان ساتىپ الدى. سونداي-اق, قىركۇيەكتىڭ 1-2-ءسى كۇندەرى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ جارمەڭكەسى دە كەلۋشىلەرىن كۇتەدى. جارمەڭكە «قازاقستان» سپورت كەشەنىنىڭ الدىنداعى الاڭقايدا وتپەك. ايتا كەتكەن ءجون, بيىل وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى استاناداعى اتاۋلى جارمەڭكەسىن بەسىنشى رەت وتكىزۋدە.
كەرەمەتتىڭ ءبىرى – ونەر كەرۋەنى
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ استانا قالاسىنداعى كۇندەرى كۇنگەي ولكەنىڭ ەسترادا جانە ءداستۇرلى انشىلەرى, ۇلتتىق اسپاپتا ورىنداۋشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن سازدى-اۋەندى شەرۋمەن جالعاستى. ونەرپازدار ەكى قاباتتى, ءۇستى اشىق قىزىل اۆتوبۋسپەن قوعامدىق ورىنداردى ارالاپ, تانىمال قازاق اندەرىن شىرقادى.
ارنايى مۋزىكالىق قۇرىلعىلارمەن جاساقتالعان قوعامدىق كولىك استانا قالاسىنىڭ كورىكتى جەرلەرى مەن ساياباقتارىنا ايالداپ, ونەرپازدار وڭتۇستىكتەن شىققان جەرگىلىكتى سازگەرلەردىڭ تانىمال اندەرىنەن شاشۋ شاشتى.
مەرەكەلىك ونەر دۋمانىنىڭ شەرۋشىلەرى, ياعني, ش.قالداياقوۆ اتىنداعى وبلىستىق فيلارمونيا, وبلىستىق وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ بەلگىلى انشىلەرىنەن قۇرالعان 30-دان اسا ونەرپاز استانالىقتارعا وڭتۇستىكتىڭ ءان سالەمىن جولدادى.
سونداي-اق, «تۇركى ەلىنىڭ ءتۇپ تامىرى – وڭتۇستىكتەن مەرەيلى استاناعا سالەم!» اتتى ونەر كەرۋەنى دە وتە اسەرلى شارالاردىڭ ءبىرى رەتىندە ەستە قالماق. بۇل كەرۋەن «قازمۇنايگاز» كومپانياسىنىڭ عيماراتى ماڭايىنان شىعىپ, «نۇرجول» گۇلزارى بويىمەن «بايتەرەك» الاڭىنا دەيىن ءجۇرىپ ءوتتى. كەرۋەن ساپىندا «التىن ادام», ارىستان باب, ياساۋي, ءال-فارابي, باسقا دا تاريحي تۇلعالار, حاندار مەن بيلەر, باتىرلار مەن ارۋلار بەينەسىندە كيىنگەن ونەرپازدار, ءانشى-بيشىلەر, تسيرك ارتىستەرى بولدى. تاريحتان سىر شەرتەتىن بۇيىمدارعا دا وسى كەرۋەننەن ورىن ءتيدى. ونەرپازدار وڭتۇستىكتەن شىققان اتاقتى كومپوزيتورلار – ءشامشى قالداياقوۆ پەن سەيدوللا بايتەرەكوۆتىڭ اندەرىن ورىندادى. ونەر كەرۋەنى قۇرمانعازىنىڭ «بالبىراۋىن» كۇيىمەن ءتامامدالدى. 600 جاس دومبىراشى ءبىر مەزەتتە وسى كۇيدى ورىنداپ, مەرەكەلىك شارانى دۋماندى شوۋعا اينالدىردى.
وسى كۇندەردىڭ ىشىندە وڭتۇستىكتەن كەلگەن ونەرپازدار استانالىق كورەرمەندەر ءۇشىن 40-تان اسا مادەني ءىس-شارا وتكىزبەك. «شايانعا بارساڭ ءانشىمىن دەمە, سوزاققا بارساڭ كۇيشىمىن دەمە» دەيتىن اتالى سوزگە ارقاۋ بولعان ءان مەن كۇيدىڭ ولكەسىنەن وسى جولى 1000-نان اسا ونەرپاز كەلگەن. ولاردىڭ قاتارىندا جوعارىدا اتاپ وتكەنىمىزدەي, ش.قالداياقوۆ اتىنداعى وبلىستىق فيلارمونيانىڭ, وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ تانىمال انشىلەرى, «سەمسەر» توبى, «وركەن» وتباسىلىق ءانسامبلى, «اسۋ» تريوسى, «قازىنا», «شاتتىق» بي انسامبلدەرى, وڭتۇستىكتەن شىققان كوپتەگەن تانىمال ءانشى-بيشىلەر بار.
كۇنگەي ەلى ەلوردالىق جاس تۇرعىندار ءۇشىن دە تارتۋلار ازىرلەپتى. سولاردىڭ ءبىرى – «كۇش اتاسى – قاجىمۇقان» انيماتسيالىق ءفيلمى. اتالمىش ءمۋلتفيلمنىڭ تۇساۋى وقۋشىلار سارايىندا كەسىلدى. مۋلتفيلمدە قاجىمۇقان مۇڭايتپاسوۆتىڭ ەرلىكتەرى كورسەتىلەدى. 2D فورماتىنداعى تۋىندىنى شىمكەنتتەگى «ساق» كينوستۋدياسى تۇسىرگەن. كورسەتىلىم رەجيسسەرى باتىرحان داۋرەنبەكوۆ بولسا, ستسەناري اۆتورى جانە پروديۋسەرى باقىتجان قۇلجاباەۆ. استانا قالالىق قۋىرشاق تەاترىندا قويىلعان «التىن بالىق», استانا تسيركىندە ۇسىنىلعان «توميريس» تۋىندىلارى دا بالالار ءۇشىن وتە تارتىمدى بولعانىن ايتا كەتكەن ءجون.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى كۇندەرىنىڭ اشىلۋى بارىسىندا وتكەن بريفينگتە وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى «وڭتۇستىكتىڭ 7 كەرەمەتى» دەگەن اتاۋمەن ەرەكشە جەتى شارانىڭ وتكىزىلەتىنىن بايانداعان بولاتىن. سول جەتى شارانىڭ ءبىرازى ءوتىپ كەتتى. ونى جوعارىدا ايتتىق. ال ەندى بۇگىن, ياعني, قۇربان ايت مەيرامىنىڭ ءبىرىنشى كۇنى «ەتنواۋىلدا» 5000 ادامعا ارناپ پالاۋ ءپىسىرىلىپ, «1 قاۋىن, 1 قاربىز» اتاۋىمەن 20 مىڭ توننا قاۋىن-قاربىز تەگىن تاراتىلماق. سونداي-اق, بۇگىن «بايتەرەك» مونۋمەنتىنىڭ الدىندا وڭتۇستىكقازاقستاندىق ونەرتاپقىش ەركىنبەك بوكەباەۆ قۇراستىرعان قازاق ارباسىمەن كەلۋشىلەرگە ايتتىق ءدام ۇسىنىلادى. ال 1-2 قىركۇيەك كۇندەرى 2 قاباتتى اعىلشىن اۆتوبۋسىمەن ەلوردانىڭ ادام كوپ شوعىرلاناتىن جەرلەرى مەن ماڭگىلىك ەل, سارىارقا كوشەلەرىندە مۋزىكالىق شەرۋ ۇيىمداستىرىلماق. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ ەلورداداعى كۇندەرى ەكسپو قالاشىعىنداعى گالا-كونتسەرتپەن قورىتىندىلاناتىنىن دا ايتا كەتكەن ءجون. 3 قىركۇيەكتە قالاشىقتاعى امفيتەاتردا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنان شىققان تانىمال انشىلەر قالا تۇرعىندارى مەن قوناقتارى ءۇشىن ونەر كورسەتەتىن بولادى.
ايگۇل سەيىل,
قىمبات توقتامۇرات,
فوتو: ەرلان ومار,
«ەگەمەن قازاقستان»
