سول مۇرانىڭ ءبىر بولشەگى – ازەربايجان əدەبيەتىنىڭ كورنەكتى وكىلى موللا پەناح ۆاگيفتىڭ 300 جىلدىعىنا ارناپ حالىقارالىق تۇركسوي ۇيىمى, حالىقارالىق جازۋشىلار جانە زيالىلار قوعامى (تۇركيا), ق.ا.ياساۋي اتىنداعى حقتۋ بىرىگىپ ۇيىمداستىرعان «تۇركى الەمى اقىندارىنىڭ كەزدەسۋىنە» تۇركىستان قالاسىنىڭ اكىمدىگى جانە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى اكىمدىگى قولداۋ كورسەتتى. تۇركىستان قالاسىنىڭ əكىمى Ə.وسەرباەۆ, تۇركسوي حالىقارالىق ۇيىمىنىڭ وكىلى ا.تۇرعانباەۆ, حقتۋ رەكتورى وكىلى م.قۇتالمىش مىرزالار بۇل كەزدەسۋدىڭ تاريحي, مəدەني, əدەبي سيپاتتارىنان ءسوز قوزعادى. باسقوسۋعا تۇركيا, ازەربايجان, قازاقستان, قىرعىزستان, تاتارستان, باشقۇرتستان, ساحا-ياكۋتيا, داعىستان جانە گاگاۋىز ەلىنەن 30-عا جۋىق اقىندار قاتىستى.
بيىلعى كەزدەسۋدىڭ ورتاق تاقىرىبى بولىپ ءورشىل رۋحتى ۆاگيف تۇلعاسىنىڭ دəرىپتەلۋى كەزدەيسوقتىق ەمەس. Əزەربايجاننىڭ تəۋەلسىز, ۇلتتىق سيپاتتاعى ەلدىگىنىڭ قالىپتاسۋىنا ولشەۋسىز ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەردىڭ تۇلعاسى تۇركىلەردىڭ əلەمدىك كەڭىستىكتەگى ورتاق مۇراتتارىنىڭ ۇستىنى بولۋعا لايىق. بۇل يدەيانى قالامگەرلەر اقىن ولەڭدەرى ارقىلى تانىتا الدى. ۆاگيفتىڭ سىرشىل ءليريزمى مەن ءورشىل ازاماتتىق پوەزياسىنىڭ كوركەمدىك كوكجيەگى ايقىندالدى. جاھاندانۋ عاسىرىندا جالقىلىقتا ەمەس, ىنتىماقتا عۇمىر كەشۋدىڭ تۇعىرناماسىن ايقىنداپ بەرگەن باۋىرلاس ەلدەر پوەزياسى əدەبيەتتىڭ جاڭا سيپاتتا دامۋعا ءتيىس سەبەپتەرىن دە باجايلادى.
كەشتىڭ مودەراتورى قازاقتىڭ كورنەكتى عالىمى قۇلبەك ەرگوبەكتىڭ كەشتى جۇرگىزۋ ۇستانىمى تۋىسقان ەلدەر اقىندارىنىڭ اراسىنداعى تىلدىك كەدەرگىنى بايقاتپادى دەۋگە بولادى. اسىل ءسوز دىلگىرى, تۇركىتانۋشى عالىم əدەبيەتتەردەگى ورتاق وزەكتى مəسەلەلەردى ءدال تانىپ, كەشتىڭ əدەبي, عىلىمي سيپاتتارىنا تالداۋ جاسادى. ۇسىنىس رەتىندە اۋدارما تەورياسىنا قاتىستى تۇجىرىمدار ايتىلدى. ىقىلىم زامانداردان كەلە جاتقان تۇركىلىك سارىننىڭ, تۇركىشىلدىك يدەياسىنىڭ جالعاسىن تابۋىنا جاڭا, تəۋەلسىز باۋىرلاس ەلدەر əدەبيەتىنىڭ وكىلدەرىنىڭ شىعارماشىلىعىن زەرتتەۋدىڭ وزەكتىلىگىن اشىپ كورسەتتى. تۇركىشىل اقىنداردىڭ جالىنداعان جىرلارىندا ورتاق سارىن ولەڭ ىرعاعىنان اۋدارماسىز-اق بايقالىپ تۇردى. كەش ولەڭنىڭ ومىرمەن ورىلگەن وزەكتىلىگىن كوركەم ءسوز تىلىندە سويلەتتى.
كەزدەسۋدەن كەيىن قوناقتار تۇركىستان مادەنيەتىنىڭ ءبىر بولشەگى – ب.كەنجەباەۆ اتىنداعى تۇركىتانۋ مۇراجايىن ارالادى. تۇركىستانداعى تۇركى حالىقتارى كىتاپحاناسى مەن سۋرەت گالەرەياسىنداعى ونەر مەن عىلىم قۇندىلىقتارىن تاماشالاعان قوناقتار وعان جوعارى باعاسىن بەردى. تۇركىلەردىڭ ورتاق كەڭىستىگىندەگى مۇنداي مادەنيەت كورسەتكىشى تەك تۇركىستاندا ەكەنىن جارىسا اتاپ كورسەتتى. ءوز تاراپتارىنان ەلدەرىنە بارعان سوڭ, كىتاپحانا قورىنىڭ كوبەيۋىنە اتسالىساتىنىن باياندادى.
ءۇش كۇنگە سوزىلعان مادەنيەتتەر تانىستىعى قوناقتاردى وڭتۇستىكتىڭ تاريحي جەرلەرىن ارالاتۋعا ۇلاستى. ارىستان باب پەن قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەلەرىنە تəۋ ەتكەن باۋىرلار تاريحي ماڭىزى زور ساۋران شاھارى مەن سىرلى سىرداريا وزەنىنىڭ تۇركىلەر وركەنيەتىندەگى ورنىن كورىپ قايتتى. زور ءۇمىت پەن كەمەل بولاشاققا سەنىم ارتقان ارقالى اقىندار كەلەشەكتەگى جاڭا رۋحاني تۇلەۋ كەزەڭىنىڭ تۇركىستانمەن بايلانىستى بولاتىنىنا نىق سەنىممەن ەلدەرىنە اتتاندى.
ادەمى تولىسباەۆا
تۇركىستان
