شىعارما پوەتيكاسىن سۋىرىپسالما اقىندىقپەن جالعاستىرا ۇعىنۋدىڭ ۇلتتىق تۇيسىگى ارقىلى بويلاۋعا بالكىم جان-جاقتى تالداۋدىڭ پاراساتى كەرەك تە شىعار. ەندىگىنىڭ ەكپىنى ايتسە دە وزگەشە. ءبىر اينالىپ سوقپاق تۇگىلى ورىندالا سالعان بويدا بەلدى دە بەدەلدى سىيلىقتارعا ۇسىنۋدان تايىنبايتىن پيعىل وكتەمدىگى تۇس-تۇستان شاڭ بەرە باستاعالى قاشان. ودان قازاق كوركەم ويى قانشالىقتى زيان شەگىپ, قانشالىقتى جۇتاڭ تارتقانىنا الاڭداپ, دابىل قاعىپ جاتقان ەشكىمدى جانە كورمەيسىڭ. جالپاق جالعاندى تۇتاس قامتىعان قۇبىلىس دەپ ءوزىمىزدى قانشا جاقاۋراتىپ جۇباتساق تا, اقىرىنا الاڭداماي تۇرمايتىن قازاق ۇرقىنىڭ ۇلى ەمەسپىز بە.
قازىرگى ادەبيەت ەستەتيكاسى بۇتىندەي وزگەرىسكە ۇشىرادى دەگەن كۇندە وقيعانى دامىتۋ جەلىسىنىڭ ۇلگىسى ەجەلگى قالىپتاسقان قالىبىنان اينىماعان – ءتۇپ-تامىرىمەن جاڭارىپ كەتتى دەگەنگە داۋ ايتاتىندار كوپ. شارىقتاۋ شەگىنە دەيىن وقيعا جۇرەك تەربەتە وربىمەسە – دۇمبىلەز دۇنيەنىڭ قۇلا تاسقىنىنان موينى وزا الماي ىسىرىلىپ قالىپ جاتقان جوق پا. ءبىر زامانداردا جازىلعان شىعارما كوكەيكەستىلىگى ولشەمىن ۋاقىت سىنىنا توتەپ بەرۋمەن عانا بەلگىلەۋ جەتكىلىكسىز سياقتاناتىن جاعدايلار بار. بىزدەردىڭ اباي ولەڭدەرىنە ءجيى-ءجيى جۇگىنىپ, مىسالعا الا سالاتىن داعدىمىز دايىن اسقا تىك قاسىق بولا قالۋدىڭ كەرىنە ۇقسايدى. زامانالار توزاڭىنىڭ بۇلدىراعان ساعىم مەن ەلەس ويناعىنىڭ ارا-اراسىنان قاراۋىتقان سۇلبا ءتىرى بەينەگە اينالىپ جارىتپايتىنداي.
كلاسسيكامەن قايتا تابىسۋدىڭ امال- ايلاسىنا سولتۇستىكتەگى كورشىمىز قۇمبىل كىرىسۋ ءۇشىن ادەمى جوبا ويلاپ تاۋىپ ەدى. «سوعىس جانە بەيبىتشىلىك» ەپوپەياسىن «كۋلتۋرا» ارناسى ارقىلى تۇتاستاي ءماتىنىن الدەنەشە كۇن بويى وقىدى. وعان قيىر شىعىستان سانكت-پەتەربۋرگكە دەيىنگى ارالىقتا ەڭبەكتەگەن بالادان ەڭكەيگەن كارىگە دەيىن تۇگەلگە جۋىق قاتىستى. ارالارىندا نوبەل سىيلىعىنىڭ يەگەرى وقىمىستى, ەل باسقارعان گۋبەرناتور, مۇعالىم, جەتكىنشەك وقۋشىعا دەيىن كۇللى رەسەي اتسالىسقان وسىناۋ شارا ۇستىندەگى جۇزدەرگە قاراعاندا ءماتىن تابيعاتىنا بويلاعان تەبىرەنىستى قاپىسىز اڭعارماي تۇرمايسىڭ. سويتسە دە, كەيىنگى بۋىن وكىلدەرىنىڭ كلاسسيكالىق مۇراعا دەگەن كوزقاراستارىنان سولاقايلاۋ ىڭعايلار بايقالماي قالمايدى. حح عاسىردىڭ اتاقتى وكىلى «اننا كارەنينا» رومانى تۋرالى كولەمىن ىقشامداۋعا بولاتىن ەدى دەپ پىكىر بىلدىرگەنى بار. سوڭعى ۋاقىتتا كولەم جوسىقسىزدىعىن تىلگە تيەك ەتەتىن توقتام اقىر ءتۇبى رومان وقىلمايدى دەگەن كەسىمگە ءۇن قوسىپ, جالاۋلاتىپ اكەتكەندەر قاتارىن تىم جيىلەتىپ جىبەرگەن ەدى. دەگەنمەن دە, اقسۇيەك عۇرپىنىڭ كىناز دە نازىك, سىپايى دا سىپا سالتىنىڭ ءومىر اعىسى قاراپايىم مىندەتتەردەن قۇرالاتىنىن ءدال وسى روماندى وقۋ ۇستىندە كوز جەتكىزە تۇسەتىنىڭە شۇكىرشىلىك ەتەسىڭ.
«كەشە كورگەن جارلى ەدىڭ, بۇگىن قايدان بايىدىڭنىڭ» رەتىن كەلتىرىپ, بۇل اراعا كىرىكتىرە الماۋدىڭ ەڭ باستى سەبەبى قالا مەن دەرەۆنيا اراسىن دانەكەر قىپ جۇرگەن كەيىپكەر ل.تولستويدىڭ ءوز ءپروتوتيپى دەسە-ءدى. ماحابباتتان جولى بولماي قايتقانداعى كۇيزەلىسىنەن كەيىن جان دۇنيە قۇبىلىسى قۇددى ءوز باسىڭنان وتكەرگەن جاعدايداي اسەر بەرەدى. كوزى- قاراقتى وقۋشى بولا تۇرا سونىڭ تىلەۋىن تىلەپ, جاقىن دوس تۇتاتىنىڭدى سەزبەي دە قالاسىڭ. بىرەۋدىڭ وتباسىنىڭ شىرقىن قاشىرۋعا شىمىرىكپەي كىرىسكەن كەلەسى كەيىپكەر تويات ىنتىزارلىعىنىڭ يگىلىگىن كوبىرەك كوزدەيتىندەي. قالام يەسىنە تارتىپ تۋعاننىڭ ىشكى تولعانىسىنداعى ۇدەرىس اينالاسىنداعى پەندەلەردىڭ بىرىنە دە يەك ارتپاي جۇرەك قالاۋى بويىنشا تىرشىلىك كەشۋگە بەل بايلاعان ماقساتى ادام بولمىسىنىڭ ەڭ ىزگى نيەتىنە ۇندەسەتىنى ايداي اقيقات. ايەل جۇراعاتىنا ۇناعىش كەيىپكەردىڭ وجار دا تاكاپپار جاراتىلىسى دۇنيەنىڭ تۇنىعىن لايلاپ, ۋاقىت ۇستانىمىنىڭ اياسىنا سىيمايتىن حالگە دۋشار قىلۋدىڭ كەسىرى قاعىنان جەرىنگەن قۇلاننىڭ كەرىن كەلتىرە اجال قۇشتىرىپ تىنباي ما, اقىرى. قارا- ءسوز قۇنارىن بۇلايشا تابۋ ازابى اتان تۇيەگە قانشا جۇك بولسا دا, وتەۋى قايتا قويۋى قيىن ءىس. «اننا كارەنينا» رومانىنا ات باسىن تىرەگەن سايىن ادامزات ۋاقىت قۇبىلىسىنىڭ جاۋابىن ىزدەيدى. وتباسىنىڭ ۋشىققان جاعدايىنىڭ ۇستىندە ل.تولستوي ايەلى وسى روماندى ون ەكى رەت كوشىرگەنىن ايتقاندا – اتقارعان ەڭبەگىن بۇلداماعان شىعار. مۇنشالىقتى ۇلان-اسىر دۇنيەنىڭ داريا تولقىنىنا ءبىر باتىپ, ءبىر شىققان «بەينەت سۋسىنىنا» سەزىم الەمىنىڭ توعىسۋ تۇستارىنىڭ مەيلىنشە مولدىعى ەكى جارتى ءبىر ءبۇتىننىڭ جانى شىرقىراعان شىندىعىن ەسكە سالاتىن سەكىلدى.
«ارتتاعىعا ءسوز قالسىنمەن» كۇن كەشكەن قۇرباندىققا تولى شىعارماشىلىق تۇلعالار تاعدىرىن ءبىر سوزگە سىيعىزا بەينەلەپ جەتكىزۋ قيىن-اۋ. جارتى عاسىر بۇرىنعى جازىلعان دۇنيەلەردى قولىڭا ءبىر سۇمدىق جۇرەكسىنىپ الاسىڭ. تاكەن الىمقۇلوۆ, بەردىبەك سوقپاقباەۆ, سايىن مۇراتبەكوۆ ءبىر جازعاندارىنا قانشا رەت اينالىپ سوقتى ەكەن دەگەن وي ساناڭنان قىلاڭىتىپ وتەدى. ونى زەرتتەپ بىلگەن جان بار ما؟ ەندى ءبىراز ۋاقىتتان كەيىن ءوز كۇيىڭ نەشىك, بەلگىسىز...
ء«بىر قۇدايدان باسقانىڭ ءبارى وزگەرمەككە» ەرىكسىز ساياسىڭ.
جۇماباي شاشتاي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
