قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى − ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ يننوۆاتسيالىق وزەگىنە اينالىپ, باسەكەگە قابىلەتىن ارتتىرا تۇسەدى. ەلىمىز تسيفرلى تەحنولوگيالارعا نەگىزدەلگەن بولاشاعى زور باعىتتارعا ايرىقشا ءمان بەرەتىن ەلگە اينالادى. جولداۋدا ەلباسى قازاقستاننىڭ 2050 جىلى وزىق 30 ەلدىڭ قاتارىنان كورىنۋ ماقساتىنا جەتۋىنىڭ تىڭ جولدارىن, قانداي وزگەرىستەرگە ەرەكشە ءمان بەرۋ كەرەك ەكەنىن ناقتى بەلگىلەپ بەردى. ماڭىزدى قۇجات نەگىزىندە تۋىنداعان مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋدا جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ دا اتقارار ءرولى زور. اسىرەسە, زامان تالابىنا ساي مامانداردى دايارلاۋ باعىتىندا. ەكونوميكانى ءارى قاراي دامىتۋ تەك ەكونوميكا سالالارىن ارتاراپتاندىرۋمەن شەكتەلمەي, ولاردى تسيفرلى تەحنولوگيانى قولدانا وتىرىپ, دامىتۋ مىندەتى ۋاقىت تالابىنان تۋىنداپ وتىر. جولداۋداعى ءبىرىنشى باسىمدىقتا يندۋستريا 4.0 ەلەمەنتتەرىن جاپپاي ەنگىزۋ ارقىلى ەكونوميكانى دامىتۋ ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ ارتۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىنى كورسەتىلدى. ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا نەمەسە «يندۋستريا 4.0» دەگەنىمىز – قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا, وندىرىستەگى بۇرىن ادام قولىمەن اتقارىلىپ كەلە جاتقان كوپتەگەن قىزمەتتەردى روبوتتارعا الماستىرۋ, اۆتوماتتاندىرۋ. ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيانىڭ جاڭا ساتىسىنىڭ ەلەمەنتتەرىن ءوندىرىس سالالارىنا ەنگىزۋ الەمدىك نارىققا وتاندىق باسەكەگە قابىلەتتى ونىمدەر شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. باسەكەگە قابىلەتتى ونىمدەر كوبەيسە, كاسىپكەرلەردىڭ سىرتقى نارىقتاردا ءوز ونىمدەرىن ساتىپ, تابىسقا كەنەلۋىنە جول اشىلاتىنى انىق. سول سەبەپتى, جولداۋدا ەكسپورت ساياساتىن دامىتۋ, شەتەلدەن ينۆەستيتسيا تارتۋ ماسەلەسى قاتار قاراستىرىلدى. وسى ورايدا, بيىلعى جىلدىڭ التى ايىندا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا تارتىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى 180,6 ملرد تەڭگەنى قۇراپ, وتكەن جىلدىڭ ءتيىستى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 133,0%-عا وسكەنىن ايتا كەتەلىك. يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى بويىنشا كاسىپكەرلىكتى قولداۋ كارتاسى اياسىندا وڭتۇستىكتە جالپى قۇنى 208 ملرد تەڭگە بولاتىن 162 جوبا ىسكە قوسىلدى. بۇل ءوز كەزەگىندە 9,5 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك بەردى. بۇدان بولەك, وڭىردە بيىلعى جىلى 37,1 ملرد تەڭگەنi قۇرايتىن 17 جوبانى ىسكە قوسۋ كوزدەلىپ وتىر.
جولداۋدا ايتىلعان باسىمدىقتىڭ ارقايسىسى ەڭبەك نارىعىن دامىتۋمەن بايلانىستىرىلعان. مىسالى, ەكونوميكانى تەحنولوگيالىق جاڭعىرتۋ اياسىندا «ەڭبەك نارىعىن جاڭعىرتۋ» مىندەتى العا قويىلدى. ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا ەلەمەنتتەرىنىڭ وندىرىسكە جاپپاي ەنگىزىلىپ, جۇمىس ورىندارىن جاڭا زامان تالابىنا ساي دامىتۋ سالدارىنان ازاماتتاردىڭ جۇمىسسىز قالماۋى ءۇشىن الدىن الا ناقتى شارالار اتقارىلۋى ءتيىس. جاڭا ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا ەلەمەنتتەرىن ەنگىزۋ جاڭا ماماندىقتاردى تالاپ ەتەرى ءسوزسىز. بۇل جۇمىسشىلاردىڭ جاڭا تالاپتارعا بەيىمدەلۋىن قاجەت ەتەدى. سوندىقتان جولداۋدا ەڭبەك نارىعىنا كادر دايىندايتىن ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ دا جاڭاشا دامۋى كەرەكتىگى ادامي كاپيتالدى دامىتۋ جونىندەگى ءتورتىنشى باسىمدىقتا ايتىلدى. بيزنەس سالالارىنىڭ دامۋىنا جاعداي جاساۋعا ارنالعان شارالار دا قوسىمشا جۇمىس ورىندارىنىڭ اشىلۋىنا مۇمكىندىك بەرەرى انىق. بيىلعى جىلدان باستاپ, جۇزەگە اسا باستاعان «ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋ جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ باعدارلاماسى» جالپى شارالاردىڭ ساننان ساپاعا كوشكەنىن, ساپالى جۇمىس ورىندارىن اشۋعا باعىتتالعانىن اڭعارتادى. بۇل ورايدا, «ورلەۋ» جوباسى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا, جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ اشىلۋىنا وڭ سەپتىگىن تيگىزۋدە. مىسالى, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا جارتى جىل ىشىندە 75 مىڭعا جۋىق ادام «ورلەۋ» جوباسى اياسىندا مەملەكەت قولداۋىنا يە بولدى. مەملەكەت جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىقتارى ارقىلى تۇرعىنداردىڭ جەكە ءىس اشۋىنا, وقۋ مەن جۇمىسقا ورنالاسۋىنا مۇمكىندىك جاساپ كەلەدى.
جالپى, وڭتۇستىكتە ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋدى جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان باعدارلاماسى شەڭبەرىندە 2017 جىلى 64314 ادامدى قامتۋ جوسپارلانىپ, 11,4 ملرد تەڭگە بولىنگەن, بۇگىنگى تاڭدا 49,6 مىڭ ادام قامتىلعان. سونداي-اق, وڭىرىمىزدەگى اگرارلىق سەكتوردى دامىتىپ, ەكسپورتتىق ءونىم كولەمىن ارتتىرۋ مىندەتى جۇكتەلىپ وتىر. وسى ورايدا, وبلىستاعى ءىرى كانالدار قالپىنا كەلتىرىلىپ, سۋارمالى جەرلەردىڭ كولەمىن 900 مىڭ گەكتارعا جەتكىزۋ كوزدەلۋدە. ياعني, 2025 جىلعا وبلىستىڭ جالپى وڭىرلىك ءونىم كولەمىندەگى ۇلەسى 9 پايىزدان 15 پايىزعا ۇلعايماق.
ال ءتورتىنشى باسىمدىق رەتىندە اتالعان «ادامي كاپيتال ساپاسىن جاقسارتۋ» تارماعىندا «ەڭ الدىمەن, ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ءرولى وزگەرۋگە ءتيىس. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز − ءبىلىم بەرۋدى ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ جاڭا مودەلىنىڭ ورتالىق بۋىنىنا اينالدىرۋ. وقىتۋ باعدارلامالارىن سىني ويلاۋ قابىلەتىن جانە ءوز بەتىمەن ىزدەنۋ داعدىلارىن دامىتۋعا باعىتتاۋ قاجەت. سونىمەن بىرگە, IT-ءبىلىمدى, قارجىلىق ساۋاتتىلىقتى قالىپتاستىرۋعا, ۇلتجاندىلىقتى دامىتۋعا باسا كوڭىل ءبولۋ كەرەك. قالا مەن اۋىل مەكتەپتەرى اراسىنداعى ءبىلىم بەرۋ ساپاسىنىڭ الشاقتىعىن ازايتۋ قاجەت» دەگەن مەملەكەت باسشىسى ءۇشتىلدى ءبىلىم بەرۋ تۋرالى دا ايتىپ ءوتتى. ءۇشتىلدى ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ ماقساتىندا م.اۋەزوۆ اتىنداعى وقمۋ-دا بىرقاتار تىڭ باستامالار جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. مىسالى, جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىنداعى كەلىسىمشارت بويىنشا ۇلىبريتانيا, اقش, قىتاي, گەرمانيا, يسپانيا ەلدەرىنەن ءتىل ۇيرەتۋگە پروفەسسور-وقىتۋشىلار شاقىرىلادى. كافەدرانىڭ ستۋدەنتتەرى اكادەميالىق ۇتقىرلىق باعدارلاماسى اياسىندا ۇلىبريتانيا, اقش, گەرمانيا, يسپانيا, پولشا, لاتۆيا, رۋمىنيا مەملەكەتتەرىندە ءبىلىم الىپ جاتىر. ءبىزدىڭ ستۋدەنتتەر دە بىرنەشە تىلدەردى: ءوز انا ءتىلىن, ءوزارا قارىم-قاتىناس ءتىلى ورىس ءتىلىن, اعىلشىن, نەمىس, قىتاي تىلدەرىن يگەرگەن جانە سول تىلدەردە ەركىن سويلەيدى.
وڭتۇستىكتە جانە ۋنيۆەرسيتەتىمىزدە وتەتىن حالىقارالىق كەزدەسۋلەر, كونفەرەنتسيالاردا كافەدرانىڭ وقىتۋشىلارى مەن ستۋدەنتتەرى اۋدارماشى مىندەتىن اتقارىپ ءجۇر. سونداي-اق, ۋنيۆەرسيتەت وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ «وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى ادىستەمەلىك كابينەتىمەن» بىرلەسە «وقۋ بارىسىنداعى ءۇشتىلدى وقىتۋ ينتەگراتسياسى» تاقىرىبىندا ءىس-شارالار وتكىزدى. سونىڭ بىرىندە ءۇشتىلدى وقىتۋ بارىسىندا كىرىكتىرىلگەن ساباقتاردى وتۋدە يننوۆاتسيالىق ادىستەردىڭ ءتيىمدى جولدارىن قاراستىرۋ جانە ستۋدەنتتەرگە كوپتىلدە سويلەي الاتىن تىلدىك قۇزىرەتتىلىك بىلىكتىلىگىن قالىپتاستىرۋ ماقسات ەتىلدى. سەمينار بارىسىندا ءۇشتىلدى ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋعا ارنالعان باياندامالار وقىلىپ, شەبەر-سىنىپ وتكىزىلىپ, قىزۋ تالقىلاۋ جۇمىستارى اتقارىلدى. وقۋ ورنىندا اعىلشىن تىلىندە وقىتىلاتىن بارلىق پاندەر تولىقتاي وقۋ-ادىستەمەلىك قۇرالدارىمەن قامتاماسىز ەتىلگەن.
جالپى, الەمدىك ءبىلىم نارىعىندا باسەكەگە قابىلەتتى ەكەندىگىن جىل سايىن دالەلدەپ كەلە جاتقان ۋنيۆەرسيتەتىمىزدە 86 ماماندىق بويىنشا ماماندار دايىندالادى. بيىل وسى ماماندىقتار بويىنشا 4000-عا جۋىق ستۋدەنت ديپلوم الدى. ونىڭ ىشىندە 580 تۇلەك قىزىل ديپلوممەن ءبىتىردى. اۋىلدىق كۆوتا بويىنشا 83 ستۋدەنت ءبىتىرىپ, اۋىلدىق جەرگە جولداما الدى. وقىپ ءجۇرىپ, كاسىپورىندارمەن كەلىسىمشارتقا تۇرعاندار دا بار. مىسالى, بيىلعى «جاس مامان-2017» جارمەڭكەسىنە قاتىسقانداردىڭ ىشىندە 30 ءبىتىرۋشى وسىنداي كەلىسىمشارتقا قول جەتكىزدى. قازاتومونەركاسىپ 30 مامان قابىلدايتىندىقتارىن ايتىپ, حات جىبەردى. وقۋ ورنىن بىتىرۋشىلەردىڭ جىل سايىن 83-85%-ى جۇمىسقا ورنالاسادى.
ەلباسىنىڭ سىندارلى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا ءبىلىم سالاسى جىلدان جىلعا جاقسى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋدە. دەگەنمەن, قازىرگى زامانعى باسەكەگە قابىلەتتى ءبىلىمدى ۇرپاق قالىپتاستىرۋ − باستى تالاپ. العان ءبىلىمى مەن بىلىكتىلىگى نەگىزىندە بۇگىنگى وزگەرمەلى ءومىردى ەركىن باعدارلاي الاتىن, ءوزىن-ءوزى دامىتىپ, ءوز بەتىنشە دۇرىس, جاۋاپتى شەشىم قابىلداي بىلەتىن تۇلعانى تاربيەلەۋ – قوعامدىق ءمانى ۇلكەن ماسەلە.
جۇماحان مىرحالىقوۆ,
م.اۋەزوۆ اتىنداعى وقمۋ رەكتورى, تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, ۇعا اكادەميگى
شىمكەنت
