جاڭا ۇرپاق قولىنا قالام ۇستاعان سول شاقتاردا ەردىڭ سويى, جىگىتتىڭ سۇلتانى شىدايتىن مەملەكەت قۇرۋ دەگەن ۇلى ىستە ەلباسىنىڭ جانىنان تابىلعان تۇلعالاردىڭ اراسىنان سارىباي قالمىرزاەۆتىڭ ەسىمى ەرەكشە ەستىلەتىنىنە كامىل سەنىمدىمىز. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كۇندەرىنەن باستاپ مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى سارىباي قالمىرزاەۆ ەلباسى كومانداسىنداعى ەڭ تاجىريبەلى ءارى ساليقالى ساياساتكەر رەتىندە ءوزىن جاڭا قىرىنان تانىتتى.
تاۋەلسىزدىكتىڭ عاسىرعا بەرگىسىز وسى كەزەڭىندەگى ونىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى مەرەيلى جىلدارى تۋعان حالقىمەن بىرگە ءوسىپ-ورلەدى. قايراتكەر قاي لاۋازىمنىڭ ورىنتاعىنا جايعاسسا دا ءاردايىم قوعامدىق قابىلداۋلار جاساپ, ەل-جۇرتپەن ەتەنە ارالاستى. قالتارىستاعىنى وتكىر جانارىمەن قاعىپ تۇسىرەتىن قىراعى جۋرناليستەر بىردە سارىباي سۇلتان ۇلىنا ء«سىز قاشاندا ەلىمىزدىڭ ستراتەگيالىق جاۋاپتى ورىندارىندا جۇرەسىز. وسىنداي كەرەمەت تابىستارىڭىزدىڭ سىرى نەدە؟», – دەپ سۇراق قويعانى ەسىمىزدە. سول كەزدە ول: «مەن بارلىق قىزمەتتىك جولدارىمدى ومىردەگى تاماشا تابىسىم رەتىندە ەمەس, وزىمە جۇكتەلگەن ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكتىڭ اۋىر جۇگى رەتىندە قابىلداپ كەلەمىن. قاي كەزدە دە اسا اۋىر ۋچاسكەلەردە ءجۇرۋىمنىڭ باستى سەبەبى, مەن قيىندىقتاردان ەشقاشان قورىققان ەمەسپىن», دەگەن ەدى.
ءبىزدىڭ زامانداستار ساكەڭنىڭ ەڭبەكقورلىعى مەن ۋادەگە بەرىكتىگى جاعىنان وزگەلەردەن وقشاۋلانىپ تۇراتىنىن ساعىنىشپەن ەسكە الادى. ەستەلىكتەردى پاراقتاعاندا بەلگىلى قايراتكەردىڭ مىنەزىن ءدوپ باسىپ ايتاتىن مىنا جولدار كوزىڭە وتتاي باسىلادى: «سوزگە ساراڭ. ورىنسىز جالپىلداي قويمايدى. بىراق, تىم كەكىرەيىپ تە كەتپەگەن. تاربيەلىلىگى تاڭعالتادى. ۇلكەندى-كىشىنىڭ اراجىگىن بىلەدى. ۇيلەسىمدى تىلدەسەدى. بىراق, اۋزىنا بەرىك. ءبىر سوزبەن ايتساق, اسا قۇندى قۇجاتتار ساقتايتىن بولات سەيفتەر سەكىلدى. كۇرمەۋى مول قيىن جىلدارى ەلباسىنىڭ وڭ قولى بولا ءبىلدى».
وسى جولداردان-اق سارىباي قالمىرزاەۆتىڭ ەلدىك جولىنداعى ۇلكەن ىستەردى ۇندەمەي اتقارعان ناعىز مەملەكەتشىل تۇلعاسىن كورەمىز. ونىڭ قايسار مىنەزى مەن اقيقاتتان اتتامايتىن تۋراشىلدىعىن, قيىن ساتتەردە جول تاباتىن شەشىمتالدىعىن بىرگە ارالاس-قۇرالاس بولعان جىلدارى ءوزىم دە كورىپ, كوزىم جەتتى.
وتكەنگە كوز جۇگىرتىپ كورەيىك. ەستەرىڭىزدە بولسا, قوس عاسىر ءتۇيىسىپ, قوعامدىق فورماتسيا الماسىپ, دۇنيە شىركىننىڭ دۇربەلەڭى شىعىپ جاتقان جيىرماسىنشى جۇزجىلدىقتىڭ سوڭعى كەزەڭدەرى ەدى. بۇرىن جەر-كوككە سىيعىزباي ماقتاپ كەلگەن جوسپارلى ەكونوميكا كۇيرەپ, جاس مەملەكەتتىڭ سول كەزدەگى ون توعىز وبلىسى مەن قىرىقتان استام قالاسىنداعى زاۋىت-فابريكالار جاپپاي توقتاپ, كەزەكپە-كەزەك جابىلىپ جاتقان تىرلىكتىڭ كەتەۋى كەتە باستاعان شاق بولاتىن. سول كۇردەلى كەزەڭدە مەملەكەتتىڭ تابانىنا تىك تۇرىپ كەتۋى ءۇشىن اۋەلى قولداعى باردان ايىرىلىپ قالماۋ اسا قاجەت بولدى. وسىنداي قيىن-قىستاۋ كەزدە ەلباسىنىڭ تاڭداۋى تالانتتى تۇلعا سارىباي قالمىرزاەۆقا ءتۇستى. ءسويتىپ, ەگەمەندىكتىڭ العاشقى جىلدارىنداعى وسى اۋقىمدى رەفورمالار كەزىندە ول كەز كەلگەننىڭ باتىلى بارا بەرمەيتىن, قىرى مەن قيامەتى كوپ قىزمەت ورنى مەملەكەتتىك مۇلىك جونىندەگى كوميتەتتى باسقاردى. بۇل مىندەتتى ول ءوزىنىڭ بىلىمپازدىعى مەن مول تاجىريبەسىنىڭ ارقاسىندا ويداعىداي ورىنداپ, شيراق شەشىمدەرى ارقىلى ءىستىڭ بەتىن ىسكەرلىكپەن بەرى بۇرا الدى. بۇل كەزەڭ تاۋەلسىزدىك تاريحىنىڭ جارقىن بەتتەرىنە اينالدى. مىسالى, اراعا ونداعان جىلدار سالا وتىرىپ, سول كەزدە اتقارىلعان ايتۋلى ىستەردى قازىرگى كوزقاراسپەن قايتا سارالاساق, جەكەشەلەندىرۋ پروتسەسىنىڭ ناتيجەلەرى ەل ەكونوميكاسىنىڭ قازىرگى تابىستارىنا ۇلكەن ىقپال ەتكەنىن بايقايمىز. ەلباسىنىڭ ايقىن باعىت بەرۋى ارقىلى رەسپۋبليكامىزدى ورتالىقتانعان مەملەكەتتىك مەنشىكتەن نارىقتىق ەكونوميكاعا جۇيەلى ءارى ءتيىمدى وتكىزە الدىق. سونىڭ ارقاسىندا بۇگىندە ءبىز ءوز جەتىستىكتەرىمىزدى كورشى مەملەكەتتەرمەن سالىستىرىپ قانا قويماي, قۋاتتى رەفورمالاردىڭ ارقاسىندا اسا ءىرى جانە سەرپىندى بيزنەس قۇرىلىمدار قالىپتاستىردىق. ەلىمىزگە ىرگەلى شەت مەملەكەتتەردەن ينۆەستيتسيا اعىنى تاسىدى. ونەركاسىپتەر جاندانىپ, ەلىمىزدىڭ مۇناي, گاز, كومىر, تەمىر جانە باسقا دا كوپتەگەن ستراتەگيالىق سالالارى قارقىن الدى.
ەل ەكونوميكاسى قالىپتى دامۋ ىرعاعىنا تۇسە باستاعان جىلدارى پرەزيدەنت قايراتكەر ازاماتقا تاعى ءبىر ماڭىزدى مىندەت جۇكتەدى. مەملەكەت باسقارۋ قۇرىلىمىنىڭ دىڭگەگىن نىقتاپ, كەرەگەسىن كەڭەيتۋ ماقساتىندا سارىباي سۇلتان ۇلىن پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى لاۋازىمىنا بەكىتتى.
ساياسي تۇلعا بۇل جاۋاپتى جۇمىستا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەل تاعدىرىنا, ەرتەڭگى ۇرپاق كەلەشەگىنە قاتىستى ماڭىزدى شەشىمدەرىنىڭ لايىقتى ورىندالۋىن قاداعالاپ, اكىمشىلىك رەفورمالاردى جولعا قويۋدا ۋاقىتپەن ساناسپاي, تىنىمسىز ەڭبەك ەتتى. اتاپ وتەر جايت, ەلباسى پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى لاۋازىمىنا سارىباي قالمىرزاەۆتاي قايراتكەردى قاتارىنان ەكى رەت تاعايىنداۋىنىڭ ءوزى وعان دەگەن بيىك سەنىمنىڭ ولشەمى ەدى.
ەل پرەزيدەنتى وڭىرلەردى وركەندەتۋ ىسىندە ءوزىنىڭ ۇزەڭگىلەس سەرىگىنە تاعى دا سەنىم ءبىلدىرىپ, 1998 جىلى ءوندىرىستى ولكە, اگرارلى ايماق جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى قىزمەتىنە تاعايىندادى. ەل ءۇمىتى مەن تاۋ تۇلعالى ەلباسى سەنىمىن ارقالاعان نار تۇلعالى ازامات سول جىلدارى تۋعان ءوڭىرىنىڭ وركەنىن وسىرسەم دەگەن اسىل مۇرات, اسقاق ارمانىن اقيقاتقا اينالدىرۋ ءۇشىن كوپ تەر توكتى. ول وبلىس باسشىلىعىندا بولعان جىلدارى وڭىردەگى حيميا ونەركاسىبىن تۇيىقتان شىعارۋعا كوپ كۇش سالدى. اكىممىن دەپ اكىرەڭدەمەي, باسشىمەن دەپ باسىنباي, ۇدايى حالىقتىڭ ورتاسىندا بولدى. تىعىرىققا تىرەلگەن جاڭاتاس قالاسىندا ارنايى بولىپ, جۇمىسشىلارمەن تىكەلەي كەزدەسۋلەر وتكىزدى. ايماقتاعى اۋىل شارۋاشىلىعىن رەفورمالاۋعا, مادەني جانە تاريحي مۇرالاردى قايتا جاڭعىرتۋعا زور ۇلەس قوستى. تۇلعالى ازاماتتىڭ تۋعان جەر تورىندەگى ءتورت ءجۇز كۇنى ەل ەسىندە قالعان وسىنداي ىرگەلى ىستەرمەن, ەلەۋلى وقيعالارمەن تاريحقا ەندى.
قوعامنىڭ جەگىقۇرتىنا اينالعان جەمقورلىق دەرتى − ەڭ قاۋىپتى كەسەلدەردىڭ ءبىرى. قازاقستان تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن تمد ەلدەرى ىشىندە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەستى پارمەندىلىكپەن قولعا الدى. مەملەكەت باسشىسى ەل دامۋىنداعى تالاي سىناقتاردان ەڭسەسىن بيىك ۇستاپ, زور ەڭبەك ءسىڭىرىپ كەلە جاتقان قايراتكەردىڭ قولىنا وسىنداي جاۋاپتى ءىستىڭ تىزگىنىن كەزەكتى رەت ۇسىندى. جەمقورلىققا قارسى كۇرەستە ول قوعام اعزاسىن دەندەي باستاعان دەرتتى جويۋعا بار كۇش-جىگەرىن سالدى. سول ارقىلى قوعامىمىزدا پاراسىز قارىم-قاتىناس جاساۋدىڭ وركەنيەتتىك ونەگەسىن, مەنتاليتەتىن قالىپتاستىرۋعا بارىنشا ەڭبەك ءسىڭىردى.
«نار جولىندا جۇك قالماس», دەيدى قازاق. سارىباي سۇلتان ۇلىنىڭ بۇدان كەيىن پرەزيدەنتتىڭ ءىس باسقارۋشىسى قىزمەتىنە كەلۋى ەلباسىنىڭ ءوزىنىڭ ۇزەڭگىلەس سەرىگىنە بىلدىرگەن ۇلكەن سەنىمى ەدى. وسىنداي جوعارى قىزمەتىندە ول تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تىرەگىنە, وتانىمىزدىڭ جۇرەگىنە اينالعان استانانىڭ بوي كوتەرىپ, اجارلى شاھارعا اينالۋىنا ەڭبەك ءسىڭىردى. اسىرەسە, ساكەڭ بۇل لاۋازىمىندا تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ ەل تاعدىرىنا قاتىستى قاۋىرت جيىندارى مەن ماڭىزدى كەزدەسۋلەرىن جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرۋ جۇمىسىن كاسىبي تۇرعىدا بارىنشا جولعا قويا ءبىلدى.
ورەكپىگەن ءومىر اعىسىندا ءبىز مەملەكەت تاعدىرىنا تىكەلەي اتسالىسقان كوپتەگەن كورنەكتى تۇلعالارىمىزدىڭ جەكە ومىرىنە جەتە ءۇڭىلىپ, تەرەڭ زەردەلەي بەرمەيتىنىمىز شىندىق. شىن مانىندە سارىباي سۇلتان ۇلى جان دۇنيەسى باي, ادامي قاسيەتتەرى بيىك, كورگەنى مول ۇلكەن جۇرەكتى ازامات رەتىندە زامانداستارىنىڭ ەسىندە قالدى.
وتباسىندا ارداقتى اتا, مەيىرلى اكە, اقىلمان وتاعاسى بولسا, تۋعان جەرىنە تابانى تيگەندە اتا جۇرتىن قاستەرلەگەن اياۋلى پەرزەنت رەتىندە سابيشە شاتتانا ءبىلدى. سارىباي سۇلتان ۇلى ەلىن قالاي سۇيسە, وتباسىن دا سولاي قاستەرەي ءبىلدى. اسىل جارى, ومىرلىك سەرىگى ءۇمىتاي قاسقاتايقىزىمەن بىرگە پەرزەنتتەرىن تاربيەلەپ, نەمەرە ءسۇيدى. قات-قابات قاۋىرت تىرلىكتەن ءبىر بوساي قالسا ءومىرىنىڭ جالعاسى نەمەرەلەرىن الدىنا الىپ, اتا-بابادان قالعان اسىل وسيەتتەر مەن ەرتەدەگى ەرتەگى-اڭىزداردى قۇلاقتارىنا ءسىڭىرىپ, ەلىن ءسۇيىپ, جەرىن قاستەرلەۋگە تاربيەلەدى.
سىرلى اياقتىڭ سىنىنداي مۇقالماعان تۇلعا سىرقاتى مەڭدەگەن قيىن شاقتاردا جانىنا جۇبانىش ىزدەپ, وزىمەن سىرلاس دوس بولعان ەلىمىزدىڭ بەلگىلى قايراتكەرلەرىمەن ەل جايىندا ەركىن اڭگىمەلەسىپ جۇرگەنىن بىلەمىز. سونداي سوڭعى جۇزدەسۋلەردىڭ بىرىندە ساكەڭ: «نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ كوڭىلىنە قاياۋ سالماڭدار», دەگەن امانات ءسوزىن ارناعان ەكەن.
وسىلايشا جانسارايىنان ساۋلە توگىلگەن رۋحاني دىڭگەگى بەرىك تۇلعا ولشەمدى عۇمىرىنىڭ سوڭعى ساتىنە دەيىن ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆقا جانە تۋعان ەلىنە دەگەن ادالدىعى مەن ازاماتتىق پەيىلىن ماڭگىلىككە دالەلدەپ كەتتى.
ومىرگە دەگەن قۇشتارلىعىن جىلى جىميىسىمەن, نۇرلى جانارىمەن سەزدىرەتىن ساردالانىڭ ساڭلاق پەرزەنتى سارىباي قالمىرزاەۆتىڭ ارامىزدان كەتكەنىنە بەس جىلدان اسىپ بارا جاتسا دا ونىڭ جارقىن بەينەسى مەن جاسامپاز ىستەرى جادىمىزدا سايراپ تۇر. سوندىقتان دا بۇگىندە ونىڭ ەگەمەندىك جىلدارىنداعى ەلەۋلى ەڭبەگىن باعالاۋ ماقساتىندا ءوزى دۇنيەگە كەلگەن جانە قىزمەت ەتكەن وڭىرلەر مەن قالالاردا كوشە, مەكتەپ اتتارىن بەرۋ جونىندە جۇيەلى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. بۇگىندە ونىمەن قاتارلاس قىزمەت ەتكەن ارىپتەستەرى, دوس-جارانى, ءىنى-باۋىرلارى ءاردايىم قايراتكەردى ەرەكشە ساعىنىشپەن ەسكە الىپ, رۋحىنا قۇران باعىشتاپ, ونىڭ ونەگەلى ءىسىن ەلگە جەتكىزۋدە, ەستەلىك كىتابىن شىعارىپ, دەرەكتى فيلمدەر تۇسىرۋگە ۇيىتقى بولىپ كەلەدى. ويتكەنى قازاقتىڭ ساردالاسىندا باۋىرىن جازىپ كوسىلە شاپقان تۇلپارداي, تۇڭعيىق اسپاندا قاناتىن جايىپ سامعاعان سۇڭقارداي بولعان ەرتۇلعالى سارىباي قالمىرزاەۆتىڭ ەلىمىزدىڭ تاريحىندا قاشاندا ەرەكشە ورىن الاتىنى اقيقات.
باقىتجان ەرتاەۆ,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, حالىق قاھارمانى
