– ەكسپەديتسيا تىزگىنى يشتۆان بەنتسزەنىڭ قولىندا. ونىڭ جانىندا جەرلەسى, فوتوگراف-كينووپەراتور لاسلو تساكو بار. اقتاۋدان باستالاتىن ۇزاق ساپاردىڭ العاشقى جولباستاۋشىسى ماڭعىستاۋ وبلىستىق ۇلتتىق سپورت كلۋبىنىڭ ديرەكتورى قاناعات سۇيەباەۆ بولدى. ولار اقتاۋدان شىققاننان سالت اتپەن وتپانتاۋ, شەتپە, بەينەۋ وڭىرىندەگى ەسكەرتكىشتەردى ارالاپ, ودان ءۇستىرتتىڭ ۇستىمەنەن شالقاردىڭ بوزوي دەيتىن جەرىنە دەيىن سەگىز ءجۇز شاقىرىمدى 10 تاۋلىكتەن استام ءجۇرىپ ءوتىپتى. مەن ەكسپەديتسياعا اقتوبە وبلىسىنا قاراستى شالقار اۋدانىنىڭ بوزوي دەگەن جەرىنەن قوسىلدىم. سول ۋاقىتتان بەرى ماديار باۋىرلارىممەن كۇنى-ءتۇنى بىرگە ءجۇرمىن. تالاي عاجاپ وڭىرلەردى تاماشالاپ كەلەمىز. ماديار تۋىستارعا اتاقتى باتىر ەسەت كوتىبار ۇلى كەسەنەسىن كورسەتتىك.
سوناۋ اقساق تەمىر زامانىندا تۇرعىزىلعان بالعاسىن كەسەنەسىنە سوقتىق. بۇل ولكە ەرتەدە ايگىلى وراق باتىرعا قونىس بولعان جەر. سودان اقتوبە وبلىسىنىڭ ىرعىز اۋدانىنداعى مەتەوريت تۇسكەن جامانشىڭ اتتى جەرگە توقتادىق. تورتكۇل دۇنيە عالىمدارى تاڭداناتىن ءوڭىردىڭ ءبىرى وسى. مۇندا مەتەوريت 700 مىڭ جىل بۇرىن قۇلاعان دەپ ەسەپتەلەدى. الەمدەگى جۇزدەن استام مەتوريتتەر ىشىنەن كولەمى جاعىنان تۋنگۋستان كەيىنگى ەكىنشى ورىن الاتىن وسى جامانشىڭ مەتەوريتى. قازان شۇڭقىر ديامەترى بەس جارىم شاقىرىم. مەتەوريت ديامەترى 500 مەتر. جەر پلانەتاسىنىڭ باسقا بۇرىشىندا جوق «يرگيزيت» دەپ اتالاتىن قۇندى تاستار تەك وسى جامانشىڭدا عانا بار. وبلىس, اۋدان باسشىلارىنىڭ قاداعالاۋىمەن ءار ەلدى مەكەندەردە ۆەنگرلەرمەن كەزدەسۋ جاسالىپ وتىردى. مەيماندارىمىز قۇرمەت-سىيدان كەندە بولعان جوق. ءسويتىپ, ونشاقتى كۇندە اقتوبە وبلىسىنىڭ ىرعىز, شالقار اۋداندارىنا قاراستى 700 شاقىرىمعا جۋىق جەرىن باسىپ وتتىك. سودان اقتوبە شەكاراسىنان اسىپ, قوستاناي وبلىسىنا قاراستى تورعايدىڭ اقشىعاناق دەيتىن اۋىلىنا جەتتىك. سول ماڭعا تاياۋ تۇرعان ءابىلحايىر حاننىڭ زيراتى بەينەتاسپاعا ءتۇسىرىلدى. ودان جانگەلدين اۋدانى, مىرجاقىپ دۋلاتوۆتىڭ اۋىلى قىزبەلگە جەتتىك. وسى ولكەدە ۆەنگرلەردىڭ 2012 جىلى ارنايى بارىپ ورناتىپ كەتكەن, اعاشقا ورنەكتەپ جاسالعان تۇركىلەردىڭ 9 مەترلىك بيىك ەسكەرتكىشى تۇر. قىزبەلدەن امانتوعاي ارقىلى امانگەلدى اۋدانىنا, ودان ارقالىققا وتتىك. ارقالىقتان سوڭ ءا.مايكوتوۆ اتىنداعى اۋىلعا از ايالداپ, ودان قاراعاندى وبلىسىنىڭ جەرى قاراقويىن-قاشىرلىنىڭ جازىق دالاسى ارقىلى, قۇلانوتپەس وزەنىنە تىرەلدىك. قۇلانوتپەس اۋىلى تۇرعىندارىنىڭ قولىنان ءدام تاتتىق. نۇرا اۋدانىنا قارايتىن جانبوبەك اۋىلىنداعى قاراقويىن ورتا مەكتەبىندە ءبىر ادەمى كەزدەسۋ ءوتتى. قازىر اقمولا وبلىسىنىڭ قورعالجىن وڭىرىندەمىز. ەندىگى جوسپار ەسىل وزەنى بويىنداعى قالىڭ تاريحي ەسكەرتكىشتەردى اسىقپاي ارالاۋ. ءسويتىپ, بۇيىرتسا, ءبىز ەندى ءبىر اپتا شاماسىندا استاناعا وسى سالت اتتى توبىمىزبەن بارماقشىمىز, – دەدى.
جولاۋشىلار باس-اياعى 2,5 مىڭ شاقىرىم جولدى سالت اتپەن ءجۇرىپ وتكەن. ورتا ەسەپپەن تاۋلىگىنە 70 شاقىرىمنان ءجۇرىپ وتىرعان. يشتۆان بەنتسزەنىڭ بۇل قازاق دالاسىن ءتورتىنشى مارتە اتپەن ارالاۋى ەكەن. وسى ساپارلارداعى ماديار تۋىستار كوزدەگەن ەڭ ۇلكەن شارۋانىڭ ءبىرى – بۇعان دەيىن تۇسىرىلگەن بەينەتاسپالاردى بىرىكتىرىپ, ءبىر ۇلكەن تاريحي-دەرەكتى فيلم جاساۋ كورىنەدى.
ەندىگى اڭگىمەنى, بۇيىرتسا تامىز ايىندا يشتۆان بەنتسزە مىرزانىڭ ءوز اۋزىنان ەستيمىز دەگەن ۇمىتتەمىز. وعان دەيىن اتاجۇرتىن ارالاۋعا قۇمار ماديار تۋىستاردىڭ ساپارى ءساتتى بولعاي دەپ تىلەيىك.
تولەگەن جاكىتاي
