اتقارىلعان جۇمىستار اۋقىمدى, الدا تۇرعان مىندەتتەر دە از ەمەس

ۇكىمەت مەملەكەت باسشىسى الدىندا ەسەپ بەردى كەڭەسكە پرەمەر-مينيستر ك.ءما­سىموۆ, پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى ا.مۋسين, پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارلارى جانە ۇكىمەت مۇشەلەرى قاتىستى. كەڭەس بارىسىندا پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ ەلباسىنا ەلىمىزدىڭ 2009 جىلعى الەۋمەتتىك-ەكونو­مي­كالىق دامۋىنىڭ قورىتىندىلارى جانە 2010 جىلعا ارنالعان دامۋ جوسپارى تۋرالى ەسەپ بەردى. سول سياقتى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ەربول ورىنباەۆتىڭ ۇكىمەتتىڭ 2010 جىلعا ارنالعان جوسپارى تۋرالى جانە يندۋستريا جانە ساۋدا ءمينيسترى اسەت يسەكە­شەۆ­تىڭ ەكونوميكامىزدى يندۋس­تريا­لاندىرۋ تۋرالى باياندامالارى تىڭدالدى. ۇكىمەتتىڭ ەسەبىندە اتاپ كور­سە­تىلگەنىندەي, وتكەن جىلدىڭ قورى­تىن­دىسىندا ىشكى جالپى ءونىمنىڭ كولەمى ناقتى كورسەتكىشتەر بوي­ىن­شا 2008 جىلمەن سالىستىرعاندا 1,1 پايىزعا ارتتى. ونەركاسىپ ءونى­مى­نىڭ كولەمى 2009 جىلى 8,9 تريل­ليون تەڭگەنى قۇراپ, 2008 جىلمەن سالىستىرعاندا 1,7 پايىزعا ءوستى. قۇ­رىلىس سالاسىندا ءونىم ءوندىرۋ كولەمى وتكەن جىلى 1,8 تريلليون تەڭگە كولەمىندە بولىپ, بۇرىنعى جىل­مەن سالىستىرعاندا 4,9 پايىز­عا تومەندەدى. ەسەپتى كەزەڭ ىشىندە اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىن ءوندىرۋ 1,6 تريلليون تەڭگەگە جەتىپ, الدىڭ­عى جىلمەن سالىستىرعاندا 13,8 پاي­ىزعا ارتتى. ەسەپتى جىل ىشىندە شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەك­تى­لەرى 2,7 ميلليارد تەڭگەنىڭ ءونى­مىن ءوندىردى. 2009 جىلى نەگىزگى كا­پيتالعا تارتىلعان ينۆەستيتسيا 4,5 تريلليون تەڭگەگە جەتىپ, بۇرىنعى جىلمەن سالىستىرعاندا 2,1 پايىز­عا ءوستى. وتكەن جىلى ينفلياتسيا دەڭ­گەيى 6,2 پايىز بولدى. 2008 جىلى بۇل كورسەتكىش 9,5 پايىزدى قۇ­راعان بولاتىن. جىل سوڭىندا جۇ­مىسسىزدىق دەڭگەيى 6,3 پايىز بولدى. جىلدىڭ باسىندا بۇل كور­سەتكىش 6,9 پايىزعا تەڭ ەدى. ترانسفەرتتەردىڭ ءتۇسىمىن قوسا ەسەپتەگەندە, 2009 جىلعى مەملە­كەت­تىك بيۋدجەتتىڭ كىرىسى 100,5 پاي­ىز­عا ورىندالدى. باسقاشا ايتساق, جوسپارلانعان 3 489,4 ميلليارد تەڭگەنىڭ ورنىنا بيۋدجەتكە 3 505,3 ميلليارد تەڭگە قارجى قۇيىلدى. ال سالىق تۇسىمدەرى 2 228,7 ميل­لي­ارد تەڭگەنى نەمەسە جوسپاردىڭ 104,8 پايىزىن قۇرادى. ۇلتتىق قور­عا وتكەن جىلى جوسپارداعى 1 394,9 ميلليارد تەڭگەنىڭ ورنىنا 1 378,1 ميلليارد تەڭگە قارجى ءتۇس­تى. ال ۇلتتىق قوردان رەسپۋبلي­كا­لىق بيۋدجەتكە داعدارىسقا قارسى ءىس-قيمىل شارالارىن قارجىلان­دى­رۋ ءۇشىن جىل ىشىندە 1 107,5 ميل­لي­ارد تەڭگە قارجى اۋدارىلدى. اتاپ ايتقاندا, 843,1 ميلليارد تەڭگە كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرت جانە 261,5 ميلليارد تەڭگە ماق­سات­تى ترانسفەرت. قورىتا ايتقاندا, 2009 جىلى ۇلتتىق قوردىڭ ءوسىمى 270,6 ميلليارد تەڭگەگە جەتىپ, 2010 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنداعى ەسەپ بوي­ىن­شا جالپى مولشەرى 4 542,8 ميل­ليارد تەڭگەگە جەتتى. التىن ۆاليۋتا رەزەرۆتەرى 2010 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنداعى احۋال بويىنشا 23,2 ميلليارد اقش دوللارىن قۇرادى. ياعني, 2009 جىلى 3,3 ميلليارد اقش دوللارىنا ارتتى. ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ 2009 جىلعى نەگىزگى كوزدەرى شەتەلدىك جانە مەملەكەتتىك ينۆەستيتسيا­لار­دىڭ ارتۋىنان قۇرالدى. مەملە­كەت­تىك ينۆەستيتسيالاردىڭ دەڭگەيى ءوت­كەن جىلى 29 پايىزعا ءوستى. ول داع­دارىسقا قارسى قابىلدانعان باع­دار­لامالاردى قارجىلاندىرۋدى ەسەپتەگەندە 1,4 تريلليون تەڭگەنى قۇ­رادى. سونىمەن بىرگە, ەكونومي­كا­لىق وسىمگە مۇناي ءوندىرۋدىڭ (5,8 ميلليون تونناعا) جانە تابيعي گازدىڭ (2,1 ميلليارد تەكشە مە­ترگە) ءوسۋى وڭ ىقپالىن تيگىزدى. سول سياقتى ەكونوميكالىق كورسەتكىش­تە­رىمىزدىڭ جاقسارۋىنا ديقاندارى­مىز­دىڭ 20,5 ميلليون توننا رە­كور­دتىق استىق جيناۋىنىڭ دا قوسقان يگى ىقپالى ولشەۋسىز. كەڭەستە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ 2009 جىلعى ەلىمىزدىڭ دامۋ قورىتىندىلارىن ساراپتاي كەلىپ, وتكەن جىلى اۋقىمدى جۇ­مىس كولەمى اتقارىلعاندىعىن اتاپ كورسەتتى. وتكەن جىل ەلىمىز ءۇشىن ۇلكەن سىناق جىلى بولعانى بەل­گىلى, دەدى ەلباسى. داعدارىستى جەڭۋ ءۇشىن ءبىز اسا زور اۋقىمدى شارالار اتقاردىق. وسى ورايدا ۇكىمەتتىڭ ىستەگەن جۇمىسى بارىڭىزگە بەلگىلى, اي سايىن مەنىڭ الدىمدا ەسەپ بەرىپ وتىردى. ۇكىمەت باسشىلىعى, مينيسترلەر جانە اكىمدەر بىرىگىپ ءىس­تەگەن ناتيجەلى جۇمىستىڭ ارقا­سىندا ءبىز داعدارىستان ابىرويمەن وتتىك. قازىر ەكونوميكامىزدىڭ دا­مۋ قارقىنى وڭ ناتيجەلەر كورسە­تىپ وتىر. ول ءبىز ءۇشىن ۇلكەن جەڭىس. دۇنيە جۇزىندەگى مەملەكەتتەردە بولىپ جاتقان احۋالدى ءبارىمىز دە بىلەمىز, دەدى ودان ءارى مەملەكەت باس­شىسى. كوپتەگەن مەملەكەتتەر ءوت­كەن جىلى ەكونوميكادا وڭ جە­تىس­تىكتەرگە جەتە المادى. ءبىز سەر­پىندى مەملەكەتتەر دەپ اتالاتىن­دار­دىڭ ىشىندە بولدىق. كوپتەگەن مەملەكەتتەردىڭ سىرتقى قارىزدارى ۇلكەن كولەمدە ارتۋدا, نەسيە كو­لەمى دە ارتىپ بارادى, بيۋدجەت تاپ­شىلىعى اسا زور دەڭگەيگە جەتكەن, جۇمىسسىزدىق بەلەڭ العان, وتە كوپ كاسىپورىندار جۇمىسىن توقتاتقان. مىنە, وسىنداي جاعدايدا ءبىزدىڭ ەكو­نوميكامىز داعدارىستان شى­عىن­سىز شىعىپ كەلەدى. قيىندىق­تار­عا قاراماستان, ءبىز كوپتەگەن جاڭا ءوندىرىس ورىندارىن اشتىق. وسىنىڭ ارقاسىندا جۇمىسسىز­دىق­تى قىسقارتتىق, ينفلياتسيانى ءتو­مەن­دەتتىك, “جول كارتاسىن” جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا ەلىمىزدىڭ  تۇر­عىن­دارى ءۇشىن اسا قاجەت ۇلكەن  جۇ­مىستاردى اتقاردىق. حالىققا قا­جەتتى الەۋمەتتىك جاعدايلار جا­سا­لىندى. جاڭا مەكتەپتەر, اۋرۋ­حا­نالار سالىندى. جول سالۋ, ساپالى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسە­لە­لەرى كەڭ اۋقىمدا شەشىلدى. ءاسى­رەسە, ءبىز بۇرىننان قوردالانىپ قال­عان, قولىمىز جەتپەي جۇرگەن كوممۋنالدىق جۇيەلەردى جاڭعىرتۋ جۇمىستارىن جاساپ, اۋقىمدى مىندەتتەردى جۇزەگە اسىردىق. تاريح تابالدىرىقتان اتتاعان 2010 جىلى ءبىزدى بۇدان دا اۋقىمدى مىندەتتەر كۇتىپ تۇر. 2010 جىل ءبىز ءۇشىن 2020 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق دامۋ باعدارلامامىزدى جۇزەگە اسىرۋ نە­گىزىندە قازاقستاندى سەرپىندى ءوسۋ­دىڭ تۇراقتى تراەكتورياسىنا شى­عاراتىن جىل بولۋى ءتيىس, دەپ اتاپ كورسەتتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. ودان ءارى مەملەكەت باسشىسى سوڭعى جىلدارى بانك جۇيەسىندە قالىپتاسقان كەلەڭسىز جاعدايلارعا توقتالدى. بانك جۇيەسى ماڭايىن­داعى كوپتەگەن جەكە مەنشىك قۇرى­لىم­داردىڭ جۇمىسىنا توسقاۋىل قويۋ كەرەك ەكەندىگىن ايتا كەلىپ, ەل­با­سى “بانكتەر تەك قانا تازا بانك قىزمەتىمەن اينالىسۋى كە­رەك” ەكەندىگىن ەسكەرتتى. وسى رەتتە مەملەكەت باسشىسى شەكتەن شىق­قان تابىستار بولماۋى ءۇشىن بانك مارجالارىنا ۇكىمەت تاراپىنان قاتاڭ باقىلاۋ قويىلۋى كەرەك ەكەندىگىن اتاپ كورسەتتى. ونەركاسىپ سالاسىنان ءبىزدىڭ كۇتەرىمىز كوپ, ءۇمىتىمىز ۇلكەن دەپ جال­عاستىردى ءسوزىن ودان ءارى ەل­با­سى. 2020 جىلعا ارنالعان سترا­تە­گيالىق دامۋ باعدارلامامىزدىڭ اياسىندا ەكونوميكامىزدى ين­دۋس­تريا­لاندىرۋدىڭ بەسجىلدىعى باس­تالدى. ءبىزدىڭ ماقسات – ەكو­نو­مي­كا­مىزدى يندۋستريالاندىرۋ ءنا­تي­جەسىندە مۇنايعا تاۋەلدىلىكتەن قۇ­تىلۋ. مەن باعدارلاما جوباسىمەن, ونىڭ ىشىندە يندۋستريالاندىرۋ جانە كاسىپورىنداردى ورنالاس­تى­رۋ جوسپارىمەن جان-جاقتى تا­نىستىم. ودان ءارى ەلباسى ءبىزدىڭ بۇل ەكونوميكانى يندۋستريالاندىرۋ باعدارلامامىزدىڭ سوناۋ وتىزىن­شى جىلدارداعى ستاليندىك ين­دۋس­تريالاندىرۋ بەسجىلدىعىنان ءتۇ­بە­گەيلى وزگەشەلىگى بار ەكەندىگىن اتاپ كورسەتتى. مەملەكەتىمىزدىڭ, حال­قىمىزدىڭ بولاشاعى ءۇشىن ءبىز بۇل جۇمىستى بارىنشا ىجداعاتتى جۇرگىزۋىمىز كەرەك. بۇل باعدار­لا­ما­دان كۇتەرىمىز كوپ. ءبىز قازىر ونىڭ باستاۋىندا تۇرمىز. سوندىقتان بۇل ماسەلەنى مەيلىنشە جۇيەلى جانە ساپالى اتقارۋىمىز كەرەك, دەدى مەملەكەت باسشىسى. سونداي-اق, ەلباسى ءوز سوزىندە شەتەل كومپانيالارىمەن بۇدان بۇرىن جاسالعان كەلىسىم-شارتتار­داعى كەيبىر كەلەڭسىز جايلارعا دا توقتالدى. بۇل رەتتە مەملەكەت باس­شىسى شەتەلدىك مۇناي ءوندىرۋ­شى­لەردىڭ ىلەسپە گازعا دەگەن نەم­قۇ­راي­دىلىق كوزقاراسىن مىسالعا كەل­تىردى. ىلەسپە گاز بۇرىن جاسال­عان كەلىسىم-شارتتاردا كورسەتىل­مە­گەن. بۇل مەملەكەت مەنشىگى. ونى شىعارۋعا مۇناي وندىرۋشىلەر ەشقانداي شىعىن جۇمسامايدى. سوندىقتان ىلەسپە گاز ماسەلەسىنە ەرەكشە كوزقاراس كەرەك ەكەندىگىن ايتا كەلىپ, مەملەكەت باسشىسى كەلىسىم-شارتتارداعى, اسىرەسە, ەلىمىزدىڭ تابيعي بايلىعىن يگەرۋگە بايلانىستى جاسالاتىن بولاشاق­تاعى كەلىسىم-شارتتاردا بۇل ماسە­لە­گە بارىنشا ءمان بەرۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتتى. سونىمەن بىرگە, ەلباسى  شەتەلدىك كومپانيالارعا سالىنا­تىن سالىق ماسەلەسىنە دە توقتالىپ ءوتتى. بۇگىندە ەلىمىزدە جۇمىس ىستەپ جاتقان شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ كەلىسىم-شارتتارى بۇل قۇجاتتار قابىلدانعان كەزەڭدەگى زاڭدارمەن جۇمىس ىستەپ جاتقاندىعىن ەسكە سالىپ, ۋاقىت ءبىر ورىندا تۇرماي­تىندىعىن, بۇكىل الەمدە ءومىر وزگەرىسكە ۇشىراپ وتىرعاندىعىن, سوعان بايلانىستى مەملەكەت مۇددەسى ءبىزدى بۇل ماسەلەگە جاڭاشا قاراۋعا يتەرمەلەپ وتىرعاندىعىن ەسكەرتتى. ودان ءارى مەملەكەت باسشىسى مۇناي جانە گاز سالاسىندا جۇمىس ءىس­تەيتىن كومپانيالارداعى كادر ءما­سەلەسىنە ەرەكشە توقتالدى. ءبۇ­گىندە مۇناي وندىرۋمەن كەز كەلگەن ادام اينالىساتىن بولعان. ارا­لا­رىندا مامان مۇنايشىلار جوق. بۇل سالادا جۇمىس ىستەيتىن شەتەل­دىك كومپانيالاردىڭ مەنەدجەرلىك قۇرامىندا قازاقستاندىق ماماندار جوقتىڭ قاسى. ەلىمىزدە مۇناي سا­لاسىنىڭ دامىپ كەلە جاتقان­دى­عى­نا ءجۇز جىلدان اسسا دا, قازاق­ستان­دىق مۇنايشىلاردىڭ شەتەلدىك كومپانيالاردا ەڭبەك ەتۋىنە توس­قاۋىل كوپ.  ەلباسى ۇكىمەتكە الدا­عى ۋاقىتتا بۇل ماسەلەگە بارىنشا نا­زار اۋدارۋ قاجەت ەكەندىگىن تاپ­سىردى. كورشى مەملەكەتتەرمەن سالىس­تىرعاندا ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ءتاريفتىڭ وتە تومەن ەكەندىگىن ايتا كەلىپ, پرەزيدەنت بۇل سالادا دا ورىن الىپ وتىرعان ولقىلىقتاردىڭ بار ەكەندىگىن اتاپ كورسەتتى. وسىدان 10-15 جىل بۇرىن جەكە مەنشىك ين­ۆەستورلار ەلىمىزدەگى جىلۋ ەلەكتر ورتالىقتارىن, بۋ قازاندىقتارىن جانە باسقا نىسانداردى مەنشىككە العان. جاسالعان كەلىسىم-شارتتاردا ولار بۇل نىساندارعا ينۆەستيتسيا قۇيىپ, كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزۋگە, دامىتۋعا مىندەتتەلگەن. ال ءىس ءجۇ­زىندە ولار  بۇل نىساندارعا كوك تيىن دا سالعان جوق. جىلۋ ءون­دى­رۋ­شى, ەنەرگيا ءوندىرۋشى ينۆەستور­لار جاسالعان كەلىسىم-شارتتاردى ورىندامادى. سوندىقتان بۇل سالادا ناقتى تەكسەرىستەر جۇرگىزىپ, جىلۋ جانە ەلەكتر وندىرۋشىلەردى تاريف ەسەبىنەن عانا ەمەس, نە­سيەلەر الىپ, ءوندىرىستى دامىتۋعا مىندەتتەۋ قاجەت. ءسوزىنىڭ سوڭىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ مەملەكەتتىك قىزمەت سا­لا­سىندا جۇمىس ىستەيتىن جاس كادر­لار جاعدايىنا جان-جاقتى توق­تال­دى. جاستارعا قولداۋ كورسەتۋ مەنىڭ ساياساتىم, دەدى ەلباسى. ءبىز وسى ماق­ساتتى جۇزەگە اسىردىق. كوپ­تە­گەن  ۆەدومستۆولار مەن مينيستر­لىك­تەردىڭ باسشىلىعىنا جاستاردى تارتتىق. بۇل ماسەلەنىڭ كەڭ ەتەك الىپ كەتكەندىگى سونشاما, بۇگىندە ءبىز مينيسترلىكتەر مەن ۆەدوم­ستۆو­لاردىڭ اپپاراتتارىن بالاباق­شاعا اينالدىرىپ الدىق. جىلى كەڭ­سەدە وتىرعان وسىنداي جاستار­دىڭ كوپشىلىگى قانداي مىندەت ات­قاراتىندىعىن, نەمەن اينالى­سا­تى­نىن دا بىلمەيدى. جاقسى ورىن, جوعارى جالاقى الادى, ال ءىس ور­نىنان جىلجىمايدى. ارينە, مەن جاس كادرلاردىڭ ءبارى سونداي دەپ ايتىپ وتىرعانىم جوق. ولاردىڭ 15-20 پايىزى ءوز ورنىندا ەڭبەك ەتىپ وتىر. ال قالعاندارى نەمەن شۇعىلداناتىنىن بىلمەيدى. جاس كادرلاردىڭ ەلىمىزگە اۋا­داي قاجەت ەكەندىگىن ايتا كەلىپ, مەم­لەكەت باسشىسى كەيبىر مي­نيستر­لىكتەر مەن ۆەدومستۆولاردا ورىن العان كەلەڭسىزدىكتەردى شۇعىل تۇردە رەتكە كەلتىرۋ كەرەك ەكەندىگىن اتاپ كورسەتتى. مينيسترلەردىڭ جانە ۆەدوموستۆو باسشىلارىنىڭ كەيبىر جاس ورىنباسارلارىن وب­لىس­تىڭ نەمەسە اۋدانداردىڭ اكىم­دەرىنىڭ ورىنباسارى ەتىپ اۋىستىرۋ كەرەك. ال ولاردىڭ ورنىنا جەر­گىلىكتى جەرلەردەگى تاجىريبەلى كادر­لاردى تارتۋ قاجەت. بۇل ايتىلعان ماسەلەلەردىڭ “بولاشاق” باعدارلا­ما­سى بويىنشا شەتەلدەردەن وقۋ ءبىتىرىپ كەلگەن جاس كادرلارعا دا قاتىستى ەكەندىگىن اتاپ كورسەتتى ەلباسى. 2007 جىلعى الەمدىك قارجى-ەكو­نوميكالىق داعدارىس سالدارى­نان باستالعان ۇدەرىس ەشقايدا جو­عالىپ كەتكەن جوق. ول جالعاسۋدا. سوندىقتان ءبىز بارلىعىنا دايىن بولۋىمىز كەرەك, دەدى ءوز سوزىندە مەملەكەت باسشىسى. وسىعان بايلانىستى جاھاندانۋ ۇردىسىندە قازاقستاننىڭ قانداي ورىن الۋ كەرەكتىگى, ەلىمىزدىڭ بولاشاقتاعى دامۋ ستراتەگيالارى ناقتى ايقىن­دالۋى كەرەك. بۇل ماسەلەمەن ءبىزدىڭ ەلىمىزدە شۇعىلداناتىن ينستي­تۋت­تار مەن ورتالىقتار كوپتەپ سانا­لادى. ولاردىڭ جۇمىسىنىڭ ءنا­تيجەسى قانداي؟ بۇل ينستيتۋتتار مەن ورتالىقتار قاجەت شىعار, دەپ جالعاستىردى ءسوزىن ودان ءارى ەلباسى, الايدا بىزگە بۇل ماسەلەدە تاعى دا جان-جاقتى ويلانۋ قاجەت. بۇدان بۇرىن ەلىمىزدە ستراتە­گيا­لىق زەرتتەۋلەر اگەنتتىگى بولعان ەدى. ول وسى ينستيتۋتتار مەن ورتا­لىق­تاردىڭ جۇمىسىن ۇيلەستىرەتىن. ءبىز ونى جويىپ الدىق. الداعى ۋا­قىت­تا بىزگە بىرىڭعاي ستراتەگيالىق سا­راپتاما جاسايتىن, ىشكى جانە سىرتقى ساياساتتى بەلگىلەيتىن ءبىر ور­تالىق قۇرۋ كەرەك, دەدى مەم­لەكەت باسشىسى. ءبىز ءوزىمىزدىڭ دامۋىمىزدا بۇ­رىن وڭتۇستىك-شىعىس “جولبارىس­تارى­نىڭ” تاجىريبەسىنە سۇيەندىك. سولاردان ۇيرەندىك. مەن وسىنداي ساياسات جۇرگىزدىم. ءبىز مۇنى دۇرىس جاسادىق, دەدى ەلباسى ءسوزىنىڭ قو­رى­تىندىسىندا. ەندى ءبىز فينليان­ديا­دان ۇيرەنۋىمىز كەرەك. ال فين­ليانديادان ۇيرەنۋ دەگەنىمىز نە؟ بۇل, بىرىنشىدەن, ءبىلىم بەرۋدىڭ جو­عا­رى ستاندارتتارى, ەكىنشىدەن, عى­لىمي ىزدەنىستەرگە قارجى بولۋدە باسەكەلەستىكتىڭ باسىمدىعى, ءۇشىن­شىدەن, بولاشاقتىڭ ۇلتتىق ينفرا­قۇرىلىمى, تورتىنشىدەن, مەملە­كەت­تىڭ, عىلىمنىڭ جانە بيزنەستىڭ كۇشىن ورتاق ماقساتقا بىرىكتىرۋ. قىسقاشا ايتساق, بۇل وسى ءتورت تۇعىردان تۇرادى. كەڭەستە سويلەگەن ءسوزىن قورى­تىن­دىلاي كەلىپ, مەملەكەت باس­شىسى ەلىمىزدىڭ دامۋ بولاشاعىن ايقىندايتىن 2020 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق باعدارلامانىڭ اي­رىق­شا ماڭىزدىلىعىن,  وسى باع­دارلامانى جۇزەگە اسىرۋ ماقسا­تىن­دا جانە 2010 جىلعا ارنالعان دامۋ جوسپارىندا جوعارىدا اي­تىلعان مىندەتتەردى ءىس جۇزىنە اسىرۋ قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتتى. جىلقىباي جاعىپار ۇلى.