ءبىزدىڭ مىنا ار تومەندەپ, اقشا بيىكتەگەن اجارسىز قوعامدا بەيكۇنا تاستى قورعاۋشىلار دا تابىلىپ جاتقانىنا مىڭ شۇكىر. ادام جۇرەگىندەگى مەيىرىم ءالى ولمەگەن ەكەن! قازاقتىڭ قازىرگى ماڭدايالدى اقىندارىنىڭ ءبىرى تىنىشتىقبەك ابدىكاكىم ۇلى: «تاستى دا شىن جاقسى كور, – نۇرلانادى» دەپ تولعانادى. جۇرت قاتىگەزدىكتىڭ, قياناتشىلدىقتىڭ بالاماسى ساناعان تاستان ىزگىلىك, جان شۋاعىن كورەدى. وسىنداي اسقاق ادامگەرشىلىك ويتانىم, العاۋسىز ابزالدىق اقىن جۇرەكتەن, جاقسىلىق اتاۋلىعا جاقىن جۇرەكتەن شىعىپ, ونىڭ ءوزى دە جان-جاعىنا ءبىر نۇرساۋلەدەي جارىق شاشا سەبەزدەپ جاتقانى عانيبەت-اۋ دەپ ويلادىق.
كوكىرەگى كەرەڭدەر تاستان سۇرقايلىق, سۋىقتىق كورسە, اقىندار مەن اق نيەت ابزالدار سۇلۋلىق پەن سۇيكىمدىلىك كورەدى. قازاق اقىندارىنىڭ ىشىندە ادامدىقپەن استاسقان تاس تاقىرىبىنا تۇڭعىش تۇرەن سالعان ايبوزىم قاسىم امانجولوۆ ەكەن-اۋ. قاسەكەڭ قۇدىرەتتى جىرىمەن قارا تاسقا جان بىتىرەدى. مايداننان ەلگە عالامات ساعىنىشپەن ورالعان سولدات اقىنعا الماتىنىڭ كوشەسىندە, الاتاۋدىڭ گۇلگە بوككەن باۋرايىندا: «سىبىرلايدى جاپىراق, جالت قارايدى تاس ماعان!» وسىنداعى جالت قاراعان جانسىز, ءتىلسىز تاس ەمەس, ءتىرى تاس ەكەندىگىنە قاسىم اقىنمەن بىرگە ءبىز دە قول قويامىز, تاستىڭ نۇرلانعانىن, جاندانعانىن ءبىز دە جان-جۇرەگىمىزبەن سەزىنىپ مويىندايمىز.
تاستىڭ وسى ادامي اقيقاتىنا, حيكمەتتى قاسيەتىنە ءبىز ۇيىپ, يلانامىز. ويتكەنى, قازاقتىڭ ارعى-بەرگى پوەزياسىنداعى ەڭ عاجايىپ اقىندارىنىڭ ءبىرى دە سامارقاننىڭ كوك تاسىنداي ەزىلە ءجىبىپ, ەگىلە جىرلاپ يمانداي شىنىن ايتىپ تۇر ەمەس پە! «جاتا الماس ەم توپىراعىڭدا تەبىرەنبەي, قاسىم بولماي تاسىڭ بولسام مەن ەگەر!» اقىن ءۇشىن تاس تۋعان جەردىڭ ءبىر ءرامىزى. وسىنداي رامىزدىك نىشاندى قاسيەتتى تابيعاتتاعى باسقا زاتتار ەمەس, تەك تاس قانا ارقالاي الادى. دەمەك, تاستا ادامنىڭ كىندىك قانى تامعان اتامەكەننىڭ كيەسى بار. تاستىڭ وسىنداي جان سەزىمىن, ءتىلى مەن نۇرىن تاعى دا قايران قاسىمنان اسىرىپ كىم ايتار؟ قۇلاق تۇرەيىك: «كوكتەم كەلىپ ك ۇلىپ جاتقان تاستاردى باسۋعا مەن يمەندىم. «اتتەڭ, شىركىن, بەرەر مە ەدى سەزىمدى؟ تاس بولعانى جازعانى», دەپ تۇرعاندا ءبىر ەسەرسوق ءوزىمدى باسىپ كەتە جازدادى».
تاستاعى جىلىلىقتى, تاستاعى شۋاقتى وسى قاسىم اقىنداي سەزىنە ءبىلۋ كەرەك. سوندا تاس تا ساعان قۋانىش سىيلايدى, كيەسىمەن القايدى. سول سەبەپتەن دە تابيعات جاراتىلىستارىنىڭ ىشىندە ادامعا ەڭ جاقىنى, قاشاندا الدىنان شىعاتىنى, ارقاشان جولىن توسىپ جاتاتىنى – تاس. تۋعان جەرگە دەگەن ساعىنىش ماۋقىڭ ونىڭ قارا تاسىن ايقارا ايمالاپ قۇشاقتاساڭ عانا باسىلماق. ساعىنا بىلمەس ادامدارعا تاستىڭ نۇرى كورىنبەيدى, تاستىڭ عاجاپ سىرى اشىلمايدى. بۇل كەرەمەتتى قازاقتىڭ تاعى ءبىر تالانتتى اقىنى, ۇلى ساعىنىشتاردىڭ جىرشىسى تولەگەن ايبەرگەنوۆ بىلايشا ورنەكتەيدى: «ساعىنباي بارساڭ تاۋلار دا سەنىڭ الدىڭنان شىقپاس اسقاقتاپ, ويلاۋىڭ مۇمكىن دۇنيەنى مىناۋ كەتكەن ەكەن دەپ تاس قاپتاپ». ال ساعىنىپ بارساڭ تاستىڭ نۇرى جانىڭدى ايالايدى, ايمالايدى. ءيا, قاسىم, تولەگەن, ءوز زامانداسىمىز تىنىشتىقبەك اقىندارداي شىن جاقسى كورسەڭ, تىلسىم سىرىنا بويلاي الساڭ تاستىڭ دا نۇرلاناتىنى راس.
ەندەشە, تاستىڭ نۇرلانعانىن كورە العان ادام – ءوزى دە اللانىڭ نۇرىنا بولەنگەن جاقسى ادام, جۇرەگى جۇمساق ادام. سوندا دەيمىز-اۋ, تاستىڭ قادىرىنە جەتكەن قازاق نەتكەن كورەگەن. اۋليە تاس. ءۇيتاس. شوشالا تاس, كەرەگە تاس. اۋليەلى, كيەلى جەرلەرىنىڭ ءبارى دەرلىك تاسپەن بايلانىستى. ال ارعى بابالارىمىز ءوز تاريحىن قاشاپ, بادىزدەپ تۇرىپ تاسقا جازعان, كەلەشەك ۇرپاققا ارناعان ەڭ اسىل سىرلارىن تاسقا اشقان. وي-ارماندارىن, قيال-سۋرەتتەرىن ءتۇرلى تاڭبالار تىلىمەن تاستارعا بەينەلەگەن. اسپان استىنداعى مۋزەي سىندى تاڭبالى تاس القابىندا, كۇلتەگىننىڭ كوك تاسىندا, ورحون-ەنەسايدىڭ تاس ەسكەرتكىشتەرىندە, كۇللى دەشتى-قىپشاقتىڭ بالبال مۇسىندەرىندە اتا-بابالارىمىزدىڭ, ساق, عۇن, تۇركى ۇلىستارىنىڭ تاريحى, جان-دۇنيەسى, ءتىلى مەن ءدىلى, ءتۇرى سايراپ جاتىر. ولاي بولسا, تاستى قالاي سۇيمەيمىز, قارا تاستى قاسيەت تۇتىپ باستى قالاي يمەيمىز؟!
ادامزات تاريحىنداعى دا ەڭ ۇزاق مادەني-تاريحي كەزەڭ تاس عاسىرى بولعان ەكەن. سول داۋىرلەردە ادام تاس قۇرالداردىڭ كومەگىمەن تىرشىلىك ەتكەن. تاس عاسىرىنىڭ قازىرگى قازاقياداعى قالدىرعان ءىزى, ۇلى ەسكەرتكىشى – بوتاي مادەنيەتى. كۇللى الەمدىك اۋقىمدا العاندا مىسىرداعى پەرعاۋىندار پيراميدالارى مەن قىتاي قورعانى ادامزات تاريحىنىڭ تاستان تۇرعىزىلعان كەرەمەتتەرى. ماڭگىلىككە قالدىرعان ەسكەرتكىشتەرى. بايىرعى بابالار ءوز تاريحىن قىش كىتاپتارعا جازعان. ادام ءوز قۇدىرەتىن, ءوز ۇلىلىعىن تاس ارقىلى پاش ەتكەن... ال كەيبىرەۋ تاستا سەزىم جوق دەيدى, سول سودىر ءسوز كوكەيىمنەن كەتپەيدى. ءيا, ءتىلىن تاپسا تاس نۇرلانادى. كورە بىلسەڭىز, تاستاعى نۇر, تاستاعى گۇل – كەرەمەت.
قورعانبەك امانجول,
«ەگەمەن قازاقستان»
