قولجەتىمدى گەورەسۋرستاردىڭ ناشارلاۋى جانە قىسقارۋى گەورەسۋرستاردى ءتيىمدى پايدالانۋعا جانە ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن تەحنولوگيالاردى دامىتۋدىڭ قازىرگى زامانعى يندۋستريالىق ساياساتىنا الىپ كەلدى. وسىعان بايلانىستى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا عىلىمي-تەحنيكالىق پروگرەستىڭ سوڭعى جەتىستىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, ەسكىرگەن تەحنولوگيالاردى, تەحنيكانى جانە جابدىقتى جاڭارتۋعا باعىتتالعان شارالار كوزدەلگەن.
كەنشى-عالىمداردىڭ الدىندا جەر قويناۋىنان پايدالى قازبالاردى ەكونوميكالىق ءتيىمدى تولىق الۋدى, الىناتىن قۇندى قۇرامداۋىشتار شەڭبەرىن كەڭەيتۋدى جانە نارىقتا تالاپ ەتىلەتىن باسەكەگە قابىلەتتى ءونىم الۋدى قامتاماسىز ەتەتىن جاڭا تەحنولوگيالىق شەشىمدەردى ىسكە اسىرۋ جانە پايدالى قازبالاردىڭ ازىرلەنەتىن جانە يگەرىلۋى جوسپارلاناتىن كەن ورىندارىن بارابار باعالاۋ مىندەتتەرى تۇرادى. بۇل باعىتتار 2017 جىلى ءال-فارابي اتىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك سىيلىعىن الۋعا ۇسىنىلعان «قاتتى پايدالى قازبالاردى ءوندىرۋ سالاسىنداعى تيىمدىلىگى جوعارى يننوۆاتسيالىق ازىرلەمەلەردى جاساقتاۋ جانە ونەركاسىپتىك ىسكە اسىرۋ» جوباسى بويىنشا (اۆتورلارى: د.گ.بوكەيحانوۆ – جەتەكشى, ا.ا.بوياندينوۆا, ن.س.بۋكتۋكوۆ, ك.ك.تولەباەۆ, ل.س.شامگانوۆا, م.ج.بىتىمباەۆ, س.ج.عاليەۆ, ا.ي.انانين) ىسكە اسىرىلدى.
عىلىمي جۇمىس اۆتورلارى گەوتەحنولوگيا, گەومەحانيكا, قورلاردى ەسەپتەۋ, باسقارۋدىڭ جانە جوبالاۋدىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەلەرى سالاسىنداعى تەوريالىق جانە تاجىريبەلىك زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەلەرىن ازىرلەدى جانە ەنگىزدى. الىنعان تەوريالىق جانە تاجىريبەلىك ناتيجەلەر پايدالى قازبالار كەن ورىندارىن قاۋىپسىز جانە ءتيىمدى يگەرۋ بويىنشا كەشەندى شەشىمدى ازىرلەۋگە جانە نەگىزدەۋگە مۇمكىندىك بەردى.
پايدالى قازبالار كەن ورىندارىن يگەرۋدى گەومەحانيكالىق نەگىزدەۋ ءبولىمى وزەكتى جانە ءىرى عىلىمي پروبلەمالاردىڭ ءبىرىن شەشۋگە ارنالعان. تابيعي جانە تەحنوگەندىك كۇشتەر الاڭىندا كەن جىنىستارى ماسسيۆتەرىنىڭ, كەن-تەحنيكالىق وبەكتىلەر مەن قۇرىلىستارىنىڭ بەرىكتىگى, دەفورماتسيالانۋى جانە تۇراقتىلىعى ماسەلەلەرىن زەردەلەۋ كەن كاسىپورىندارىنىڭ قاۋىپسىز جانە ءتيىمدى جۇمىسىن قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, جىنىس ماسسيۆتەرىندە بولاتىن گەومەحانيكالىق پروتسەستەردى باسقارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
كەن ورىندارىن ازىرلەۋ كەزىندە جىنىس ماسسيۆتەرىندە وتەتىن گەومەحانيكالىق پروتسەستەردىڭ ءمانى دۇنيە جۇزىندە, ونىڭ ىشىندە ءبىزدىڭ ينستيتۋتىمىزدا ايتارلىقتاي ەرتە كەزدەن زەردەلەنىپ كەلەدى. بىراق ءاربىر كەن ورنى ءوزىنىڭ قۇرىلىمى بويىنشا بىرەگەي جانە يگەرۋدىڭ ءار كەزەڭىندە ونىڭ گەومەحانيكالىق نەگىزدەمەسى بولۋعا ءتيىس. سوندىقتان, د.ا.قوناەۆ اتىنداعى تاۋ-كەن ىستەرى ينستيتۋتىنىڭ قىزمەتكەرلەرى جانە ء«تۇستى مەتاللشعزي» ينستيتۋتى ۇسىناتىن گەومەحانيكالىق مىندەتتەردىڭ بارلىق شەشىمدەرى تاۋ-كەن ءوندىرىسىن دامىتۋدىڭ قازىرگى زامانعى كەزەڭىندە وتە وزەكتى بولىپ تابىلادى.
كەن جىنىستارى ءماسسيۆىنىڭ گەومەحانيكالىق جاي-كۇيىن باعالاۋدىڭ ازىرلەنگەن ادىستەمەلەرى جانە زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا نورماتيۆتىك قۇجاتتار كەن نىساندارىندا قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, جىنىستار ءماسسيۆىنىڭ جاي-كۇيىن رەتتەۋ ماسەلەلەرىن ناقتى شەشۋگە, سونداي-اق, ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك اسەر الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
قازاقستان مەن رەسەيدىڭ كەن وندىرەتىن كاسىپورىندارىندا عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەلەرىن تاجىريبەدە قولدانۋ بۇل جوبانىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. ماسەلەن, قازاقستاننىڭ ناقتى كەن ءوندىرۋشى كاسىپورىندارى ءۇشىن ورىندالعان جۇمىستاردىڭ تاجىريبەلىك قۇندىلىعى ۇسىنىلعان تەحنولوگيالاردى, سونداي-اق, ءوندىرۋ جۇمىستارىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ بويىنشا ۇسىنىمدار مەن ۇسىنىستاردى قوسا العاندا, 52 ەنگىزۋ اكتىلەرىمەن راستالدى.
جۇمىس ىستەپ تۇرعان كاسىپورىنداردىڭ مينەرالدى-شيكىزات بازاسىنىڭ جاي-كۇيىن ەداۋىر جاقسارتۋ, كەن ءوندىرۋ جۇمىستارىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن جانە تيىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ۇسىنىلاتىن جۇمىستىڭ ەكونوميكالىق ناتيجەسى بولىپ تابىلادى. ۇسىنىلاتىن تەحنولوگيالاردىڭ ارقاسىندا كەن ءىسى سالاسىنداعى قازاق- ستاندىق عىلىم كوشباسشىلىق ۇستانىمدارعا قول جەتكىزەدى, ونىڭ جەكە باعىتتارى الەمدىك كەن عىلىمىندا جەتەكشى ورىندى يەلەنۋدىڭ ناقتى الەۋەتىنە يە بولادى.
يلگيز ايتماتوۆ,
قىرعىز رەسپۋبليكاسى ۇعا اكادەميگى
