28 شىلدە، 2017

كۇنگە ۇمتىلعان ەلدەر

118 رەت كورسەتىلدى

كۇن ءۇش تاۋلىكتىڭ ىشىندە جەر بەتىنە ونىڭ بويىنداعى بارلىق بارلانعان وتىن قورلارىنىڭ قۋاتىنا تەڭ قۋات جونەلتەدى ەكەن. الايدا، سوعان قاراماستان ونىڭ ساۋلەسىن تۇرمىس پەن ەكونوميكاعا قاجەتتى قۋات كوزى رەتىندە يگەرۋ ماسەلەسى ادامزات قوعامىندا ەندى عانا باستاۋ الىپ وتىر دەۋگە بولادى. قازىرگى ۋاقىتتا كۇن ساۋلەسىنەن الىناتىن قۋاتتىڭ الەمدىك ەنەرگەتيكالىق وندىرىستەگى ۇلەسى 1 پايىزعا دا تولمايدى. بىراق بۇل – ءالى باستاماسى عانا. كەيبىر ساراپشىلاردىڭ بولجامى بويىنشا، ەندى ءبىر 35 جىلدان كەيىن كۇن ساۋلەسى جەردەگى ادامزات وندىرەتىن قۋاتتىڭ ەڭ باستى كوزىنە اينالاتىن بولادى. بۇل بولجامدى حالىقارالىق ەنەرگەتيكالىق اگەنتتىكتىڭ ماماندارى دا راستاپ وتىر. ولاردىڭ پىكىرى بويىنشا دا 2050 جىلعا تامان كۇن ەنەرگەتيكاسىنىڭ ۇلەسى وتىننىڭ باسقا تۇرلەرىنىڭ بارىنەن باسىپ وزۋى ءتيىس. ياعني، كۇن ساۋلەسىنىڭ قۋاتى قازىرگى مۇنايدى الماستىراتىن بولادى.

الەمدە كۇن ساۋلەسىن قۋات كوزى رەتىندە يگەرۋگە ءبىرىنشى بولىپ كىرىسكەن ەل – جاپونيا. بۇل ەل وسى ءىستى وتكەن عاسىردىڭ سوڭعى شيرەگىنەن باستاپ قولعا الىپ، 1990 جىلداردىڭ كوشىن باستادى. مۇنان كەيىن وعان گەرمانيا قوسىلىپ، 2000-2010 جىلدار ارالىعىندا كۇن ساۋلەسىنىڭ قۋاتىن يگەرۋ جونىندە ءبىرىنشى ورىنعا شىقتى. كەشىكپەي بۇل قوزعالىسقا يسپانيا، يتاليا، اقش ارالاستى. ەندى كۇن ساۋلەسىن يگەرۋگە الىپ كورشىمىز قىتاي ۇلكەن ءمان بەرۋدە. 2015 جىلى الەمدە 51 گۆت كۇن قۋاتىن وندىرەتىن قوندىرعىلار ورناتىلسا، مۇنىڭ 15 گۆت-ىن ءبىر عانا قىتاي ورناتقان. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنە قاراعاندا، ناق وسى جىلى قىتاي كۇن قۋاتىن يگەرۋ جاعىنان الەمدە ءبىرىنشى ورىنعا شىعىپ وتىر. ال 2016 جىلى الەمدە 76 گۆت-تىڭ كۇن قوندىرعىلارى ورناتىلدى دەگەن دەرەك بار. سالىستىرۋ ءۇشىن ايتا كەتەيىك، رەسەيدىڭ جارتى عاسىر بويى ورناتقان اتوم ستانسالارىنىڭ قۋاتى 26 گۆت ەلەكتر قۋاتىن وندىرۋگە عانا جەتەدى ەكەن.

سونىمەن، سوڭعى جىلدارى كۇن ساۋلەسىنەن قۋات ءوندىرۋ ءىسى وتە شاپشاڭ قارقىنمەن ءورىس الىپ كەلەدى. ارينە، بۇل ىسكە ازىرگە بۇكىل الەم ەلدەرى بولىپ كىرىسە قويعان جوق. ال كىرىسىپ جات­قان­داردى «بولاشاعىن كۇنى بۇرىن ويلاعان ەلدەر» دەپ ايتۋعا ابدەن بولادى. ماسەلەن، قازىرگى ۋاقىتتا بۇكىل الەم بويىنشا كۇن ساۋلەسىنەن وندىرىلەتىن قۋاتتىڭ 70 پايىزىن قىتاي، گەرمانيا، جاپونيا، اقش، يتاليا سەكىلدى بەس ەل عانا بەرىپ وتىر.

بىراق سوعان قاراپ، باسقالار بەيقام وتىر ەكەن دەپ الدانىپ قالۋعا تاعى بولمايدى. الەمدەگى مۇنايعا ەڭ باي ەلدەردىڭ ءوزى سوڭعى جىلدارى وسى ءىستى جەدەلدەتىپ قولعا الۋدا. ماسەلەن، مۇناي وندىرۋدەن ءبىرىنشى ورىن الاتىن ساۋد ارابياسى 2023 جىلعا تامان 9،5 گۆت قۋاتتى كۇن مەن جەلدەن الماق. ءسويتىپ، ەل ىشىندە جاڭعىرمالى قۋات كوزدەرىن پايدالانىپ، مۇنايدى سىرتقا عانا ساتىپ وتىرماق. مۇنداعى نەگىزگى ماقسات – ەلدىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ.

ال تاعى ءبىر مۇناي الىبى بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى ماماندارىنىڭ پىكىرىنە قاراعاندا، كۇن ساۋلەسى بۇل ەل ءۇشىن بولاشاقتا ەڭ ارزان قۋات كوزى بول­ماق. سەبەپ تۇسىنىكتى. ءباا ورنا­لاس­قان وڭىردە كۇن قىزۋى بارىنشا مول. ەلدىڭ 2050 جىلعا دەيىنگى ەنەرگەتيكانى دامىتۋ ستراتەگياسى دا وسىعان ساي جا­سالىنىپ وتىر. 2050 جىلى ءباا-دە وندىرىلەتىن قۋاتتىڭ 44 پايىزى جاڭ­عىر­مالى ەنەرگەتيكالىق كوزدەردەن، 38 پايىزى تابيعي گازدان، 12 پايىزى «تازا» كومىردەن، 6 پايىزى اتوم قۋاتىنان الىنباق. وسى ماقساتقا قول جەتكىزۋ ءۇشىن 163 ملرد دوللار قارجى جۇمسالماق. سالىستىرۋ ءۇشىن ايتا كەتەيىك، قازىر بۇل ەلدەگى گاز ءوندىرىسىنىڭ ۇلەسى 90 پايىزدىڭ ۇستىندە بولىپ وتىر.

ءبىزدىڭ قازاقستان دا كۇن قۋاتىنىڭ ايتارلىقتاي رەسۋرستارىنا يە. مامان­داردىڭ ەسەپتەۋلەرى بويىنشا، بىزدە كۇن ساۋلەسىنەن جىلىنا 2،5 ملرد كۆت/ساعات قۋات وندىرۋگە بولادى. ەل اۋماعىنىڭ 70 پايىزعا جۋىعى كۇن ساۋلەسى جاقسى تۇسەتىن وڭىرلەر قاتارىنا جاتادى.

الايدا سوڭعى كەزدەرگە دەيىن بۇل رەسۋرس كوزى پايداعا جاراتىلعان ەمەس جانە دۇرىس ەسەپكە دە الىنا قويعان جوق. دەگەنمەن، ەلباسىنىڭ سوڭعى جول­داۋ­لارىندا بەرىلگەن تاپسىرمالارعا ساي­كەس جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىنەن قۋات ءوندىرۋ ماسەلەسى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دە كۇن تارتىبىنە قويىلدى. بۇل جەردەگى قازاقستاننىڭ تاعى ءبىر ارتىقشىلىعى جەرىمىزدە مولىنان تابىلعان كرەمني شيكىزاتىن ىسكە جاراتۋ ارقىلى كۇن باتارەيالارىن جاساپ شىعۋدىڭ مول مۇمكىندىكتەرى بار.

وسىدان ءبىراز بۇرىن استانا قالا­سىندا فوتوەلەكترلى پلاستينكالار شىعا­را­تىن جاڭا زاۋىت ىسكە قوسىلدى. مۇندا كۇن باتارەيالارى جاسالاتىن بولادى. اۆتوماتتاندىرىلعان قوندىرعىلاردىڭ سوڭعى ۇلگىسىمەن جابدىقتالعان بۇل زاۋىت تەك وتاندىق كرەمنيمەن جۇمىس ىستەيدى. ءسويتىپ، كۇننەن قۋات وندىرەتىن ەلدەر قاتارىنا ءبىزدىڭ قازاقستانىمىز دا قوسىلدى.

سۇڭعات ءالىپباي،
«ەگەمەن قازاقستان»

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇرلانعان 28 كولىك تابىلدى

وقيعا • بۇگىن، 15:11

اتىراۋدا 23 ادامدى شايان شاققان

ايماقتار • بۇگىن، 13:35

سپورت جاڭالىقتارىنا شولۋ

سپورت • بۇگىن، 09:11

سۋرەتشىلەر ءۇيى اشىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 09:08

بال بۇلاق بولىپ اقتى

ايماقتار • بۇگىن، 09:07

وڭايلىقپەن ەم قونبايدى

مەديتسينا • بۇگىن، 09:05

بارەكەلدى، ۆيكتوريا!

سپورت • بۇگىن، 09:02

ۇقساس جاڭالىقتار