مەدياتسيا جانە ەتنوسارالىق ماسەلە

كەشە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى عىلىمي-ساراپ­شى­لىق كەڭەسىنىڭ قولداۋىمەن جانە الەۋمەتتىك-ساياسي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «پولي­ەتنوس­تى قوعام­دا­عى مەدياتسيا: تەورياسى مەن تاجىريبەسى» تاقىرىبىندا حا­لىقارالىق عىلىمي سەمينار-پراكتيكۋم بولىپ ءوتتى. ونىڭ جۇمىسىنا بولگاريا, يسپانيا, قازاقستاننىڭ حا­لىق­ارالىق ساراپشى-مەدي­ا­تور­لارى, جەتەكشى عالىمدارى مەن ساراپشىلارى, قازاقستان پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دە­پۋ­تاتتارى, قحا عىلىمي-ساراپ­شىلىق كەڭەسىنىڭ, جۋرناليست-ساراپشىلار كلۋبىنىڭ مۇشە­لەرى, ايماقتاردىڭ عىلىمي-ساراپشىلىق توپتارىنىڭ جەتەكشىلەرى, ەتنومادەني بىرلەستىكتەر باسشىلارى, قازاقستان پرەزيدەنتى جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادە­ميا­سىنىڭ, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەر­سي­تە­تىنىڭ, استانا قالاسىنداعى باسقا دا وقۋ ورىندارىنىڭ وقىتۋشىلارى مەن ماگيس­ترانت­تارى قاتىستى. پلەنارلىق وتىرىستا ءسوز العان قازاقستان حالقى اس­سام­بلەياسى توراعاسىنىڭ ور­ىن­با­سارى – حاتشىلىق مەڭ­گەرۋشىسى ە.توعجانوۆ, پارلامەنت ءماجى­لىسىنىڭ دەپۋتات­تارى ۆ.ۆيشنيچەنكو, ل.حوچيەۆا, قحا جۋر­ناليست-ساراپ­شىلار كلۋبىنىڭ توراعاسى ع.شالاحمەتوۆ ەلىمىزدەگى مەدياتسيا جايىنان جان-جاقتى اقپارات بەردى. ە.توعجانوۆ سوزىندە ەلىمىز تاريحىنداعى قوعامدىق قا­رىم-قاتىناستىڭ ءوزى تۇراقتى مەم­لەكەتتىڭ قالىپتاسۋىنا جانە  سالتى مەن ءداستۇرى ساقتا­لۋىنا ۇلكەن ىقپال ەتكەندىگىن ەرەكشە اتادى. مەدياتسيانى ەكى اراداعى قارىم-قاتىناستى رەتتەۋ شاراسى رەتىندە قاراس­تىرۋدى ۇسىنعان ول ونىڭ قا­زاق دالاسىندا, ەلارالىق, مەم­­لەكەتارالىق جانە رۋ­ارا­لىق قارىم-قاتىناستاردا ۇلكەن ءرول اتقارعاندىعىن تىلگە تيەك ەتتى. پوليەتنوستىق مەملەكەتتەگى اسسامبلەيانىڭ ناقتى جۇ­مىستارى مەدياتسيا دەگەن تەرمينگە تولىعىمەن جاۋاپ بەرەدى. ماسەلەن, ەتنو­مادەني ءبىر­لەستىكتەردىڭ جەتەكشىلەرى ءوڭىر­لەرگە شىعىپ, كوپتەگەن ءتۇيت­كىلدى ماسەلەلەردى شەشۋگە ءوزىن­دىك ۇلەسىن قوسىپ, مەدياتور بولعان كەزدەرى دە از ەمەس. قازاقستان حالقى اسسام­بلەيا­سىنىڭ ءتيىمدى جۇمىسى وعان وكى­­لەتتىك بەرىلۋىندە, دەدى ە.توعجانوۆ. ۆ.ۆيشنيچەنكو قازىرگى تاڭ­­دا ءار ءتۇرلى قاۋىپتەردىڭ بە­لەڭ الا باستاۋىنان كوپ­تەگەن ەل­دەردىڭ ەتنوسارالىق تاتۋلىق­تىڭ ماڭىزىن تۇسىنە باستا­عان­دىعىن العا تارتتى. سون­دىق­تان مەدياتسيا قازاق­ستان ءۇشىن عانا ەمەس, الەم ءۇشىن دە ما­ڭىزدى بولىپ تابىلادى. وسى رەتتە قا­زاقستان تاراپىنان «مەدياتسيا تۋرالى» زاڭ 2011 جىلدىڭ قاڭتارىندا قابىل­دان­عانىن ايتا كەتۋ كەرەك. ەتنوسارالىق داۋلاردى ەشقاشان ساياسي ماسەلەگە اينالدىرۋعا بولمايدى. قحا بۇگىنگى تاڭدا ازاماتتىق قوعام مەن بيلىك ارا­سىن بايلانىستىرۋشى مەدياتورعا اينالىپ وتىر. ارىپتەسىنىڭ ءسوزىن تولىقتىرعان ل.حوچيەۆا ەلىمىز يادرولىق قارۋدان باس تار­تىپ, الەمدىك قوعامداستىق سەنىمىنە يە بولىپ, قازىرگى تاڭدا ەتنوسارالىق قا­رىم-قاتىناس سالاسىندا مەدياتور ءرولىن اتقارىپ كەلە جاتقاندىعىن ورتاعا سال­دى. سونداي-اق قازاقستان يىۇ باسقارۋ ارقىلى مۇسىلمان الەمى مەن ەۋروپالىق وركەنيەت اراسىن جالعاعان مەدياتورعا اينالىپ وتىرعانىن اتاپ كورسەتتى. دەپۋتات وسى ورايدا قازاقستان كەز كەلگەن شيەلەنىستى شەشۋ الاڭىنا اينالىپ كەلە جاتقاندىعىن باسا ايتتى. سون­دىق­تان مەدياتسيا ينستيتۋتى بارلىق جەردە قاجەتتىلىككە اينالۋدا, دەدى ول. قحا جۋرناليست-ساراپشىلار كلۋ­بى­نىڭ توراعاسى ع.شالاحمەتوۆ بۇقا­رالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ ەتنوس­ارالىق جاعدايعا قالايشا اسەر ەتەتىنىنە مىسال كەلتىرە وتىرىپ, مەديا­تسيا­نىڭ داۋ-جانجالداردى وركەنيەتتى جولمەن شەشۋگە ىقپال جاسايتىن بىرىكتىرۋشى فاكتورىنا ءۇڭىلدى. بۇدان كەيىن ءسوز العان وتاندىق سا­راپشىلار قوعامدىق قاتىناستار سالا­سىندا كاسىبي مەدياتورلاردى دايىنداۋ ۋاقىت تالابىنا اينالعاندىعىمەن ءبو­لىستى. وسى رەتتە قازاقستاندىق ساراپ­تامالىق-تالداۋ ورتالىقتارى – الەۋ­مەتتىك-ساياسي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ جانە تسەسسي-قازاقستان ينستيتۋتىنىڭ نەگىزىندە حالىقارالىق مەدياتسيا ورتالىعى قۇرىلعاندىعى بەلگىلى بولدى. حالىقارالىق ساراپشىلار جانە مەدياتورلار – ك.وحريدسكي اتىنداعى سوفيا ۋنيۆەرسيتەتى ساياساتتانۋ كافەدرا­سىنىڭ پروفەسسورى تاتيانا درونزينا (بولگاريا) مەن گرانادا ۋنيۆەر­سيتە­تى­نىڭ پروفەسسورى, مەدياتسيا باعدار­لاماسىنىڭ جەتەكشىسى انتونيو لوزانو (يسپانيا) ەتنوسارالىق تولەرانتتىلىق پەن قوعامدىق كەلىسىمنىڭ قازاقستاندىق ۇلگىسىنىڭ دەموكراتيا مەن دەل­دال­دىق­تىڭ ءتيىمدى قۇرالى رەتىندەگى ماڭىزىنا توقتالىپ ءوتتى. وسىلايشا حالىقارالىق عىلىمي سەمينار-پراكتيكۋمدا مەدياتسيانى پاي­دالانۋدىڭ تەحنيكالارى مەن تەتىكتەرى جان-جاقتى تالقىلاندى. بۇگىن وسى ماسەلە بويىنشا ترەنينگ وتكىزىلەدى دەپ كۇتىلۋدە. سوڭىنان وعان قاتىسۋشىلار حالىقارالىق ۇلگىدەگى سەرتيفيكاتقا يە بولادى. اسقار تۇراپباي ۇلى.