كەزىندە ايزەك ءازيموۆتىڭ روبوتتارعا ارنالعان ء ۇش زاڭىنان باستالعان بۇل قاراما-قايشىلىق قازىرگە دەيىن ءوزىنىڭ شەشىمىن تاپپاي كەلە جاتىر. ا.ءازيموۆتىڭ روبوتتارعا ارنالعان ءۇش زاڭىن ەسكە تۇسىرەيىك:
1. روبوت ادامعا زيان كەلتىرە المايدى نەمەسە ءوزىنىڭ ارەكەتسىزدىگىمەن ادامعا زيان كەلتىرۋگە جول بەرە المايدى.
2. ءبىرىنشى زاڭعا قايشى كەلەتىن بۇيرىقتار بولماعان جاعدايدا عانا, روبوت ادام بەرگەن بارلىق بۇيرىققا باعىنۋى ءتيىس.
3. ءبىرىنشى جانە ەكىنشى زاڭعا قايشى كەلمەيتىن ايادا روبوت ءوزىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋى كەرەك.
روبوت ادامنىڭ كومەكشىسى, ونىڭ ەڭبەگىن جەڭىلدەتەتىن جانە ادام ەڭبەگىن الماستىراتىن قۇرال رەتىندە قاراستىرىلىپ, وندىرىستە, اۋىل شارۋاشىلىعىندا, قىزمەت كورسەتۋ سالاسىندا كوپتەپ قولدانىلىپ جاتىر. وعان قوسا عالىمدار مەن زەرتتەۋشىلەر, ونەرتاپقىشتار شاحمات وينايتىن, كۋبيك-رۋبيك جيناستىراتىن, مۋزىكالىق اسپاپتاردا وينايتىن, ءۇي قىزمەتىنە كومەكتەسەتىن, ءتىپتى ماقالا مەن كوركەم شىعارما جازاتىن روبوتتار جاساپ, ۋاقىت وتكەن سايىن ولاردى جەتىلدىرىپ جاتقانىن ەستىپ, كورىپ جۇرسىزدەر.
قازىرگى كەزدە زەرتتەۋشىلەر مەن ونەرتاپقىشتاردىڭ الدىندا تۇرعان بىردەن-ءبىر ماقسات – ادام ينتەللەكتىسى دەڭگەيىندەگى جاساندى ينتەللەكتىنى ويلاپ تابۋ.
جاساندى ينتەللەكت (Artificial intelligence) «اقىلدى» تەحنولوگيالار زامانىن تۋدىردى جانە ول توقتاۋسىز ءارى قاراي دامىپ بارادى. قازىردىڭ وزىندە جاساندى ينتەللەكت قولداناتىن باعدارلامالار نەشە ءتۇرلى نارسەنى جاسايدى: داۋىستى تانۋ ارقىلى ءسوزدىڭ اۋدارماسىن, ماعىناسىن تاۋىپ بەرەدى, سۋرەت سالادى, حات الماسۋ بارىسىندا سىزگە كومەكشى بولادى, ادامدى سۋرەتى ارقىلى انىقتايدى, وعان قوسا مەديتسينالىق جاساندى ينتەللەكتىلەر دە بار.
وكسفورد ۋنيۆەرسيتەتى فيلوسوفيا فاكۋلتەتىنىڭ پروفەسسورى جانە ادامزاتتىڭ بولاشاعى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى نيك بوسترومنىڭ «جاساندى ينتەللەكت» (Superintelligence: Paths, Dangers, Strategies, 2014) كىتابىندا ءتۇرلى سالانىڭ ساراپشىلارىنا مىنا سۇراققا جاۋاپ بەرۋلەرىن سۇرايدى: «ادام دەڭگەيىندەگى جاساندى ينتەللەكت قاشان پايدا بولادى؟ بۇل جەردە «دەڭگەي» دەگەنىمىز – ورتاشا ستاتيستيكالىق ادامنىڭ ماماندىقتاردىڭ باسىم بولىگىن مەڭگەرە الۋ قابىلەتى». وسى سۇراققا جاۋاپ ىزدەي وتىرىپ اۆتور ءوز قورىتىندىسىن جاسايدى جانە ول ادامداردى قۋانتا قوياتىنىنا سەنىمسىزبىن. نيك بوسترومنىڭ ويىنشا, جاساندى ينتەللەكت ءبىز ويلاعاننان دا تەزىرەك پايدا بولادى جانە ونىڭ بەيتاراپ اسەرىنەن گورى, جاعىمسىز اسەرى باسىم بولۋى مۇمكىن. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىن كەلتىرە وتىرىپ بۇل مەجەنى 2040-2050 جىلدارى بولادى دەپ بولجايدى. بىراق وسى زەرتتەۋ بارىسىندا جاساندى ينتەللەكتىدەن قورقۋ نەمەسە جاماندىق كۇتۋدىڭ قاجەتى جوق دەگەندەر دە بار بولعانىن اتاپ وتكىمىز كەلەدى.
نيك بوسترومنىڭ پىكىرىنشە جاساندى ينتەللەكتىنىڭ باسىندا بالانىڭ ميى سيياقتى بولادى, بالا سياقتى ول دا ۇيرەنە الادى. توقتاۋسىز ءوزىن-ءوزى جەتىلدىرۋدىڭ ارقاسىندا جاساندى ينتەللەكت «سۋپەرينتەللەكتىگە» (superintelligence) اينالادى. Cوندىقتان ءوز قاتەلىكتەرىنىڭ نەگىزىندە ۇيرەنىپ, جەتىلەتىن ينتەللەكت جاساۋ ماڭىزدى. جاساندى ينتەللەكتىنى قارنى اشۋ, ىستىعى كوتەرىلۋ, جاراقات الۋ, ومىرىنە قاۋىپ ءتونۋ نەمەسە بالالى بولعىسى كەلۋ ت.س. سياقتى نارسەلەر قىزىقتىرمايتىنى ايدان انىق. ايتا كەتەيىك, امەريكالىق عالىم دجون سەرل روبوت ماشينالاردا سانا-سەزىم پايدا بولۋى مۇمكىن ەمەس دەپ ەسەپتەيدى, ويتكەنى سانا-سەزىم پايدا بولۋى ءۇشىن ادامنىڭ ميىندا بولىپ جاتقان پروتسەستەرگە ۇقساس فيزيكالىق, حيميالىق پروتسەستەر قاجەت. دەگەنمەن, بوستروم ۋاقىت وتە كەلە سۋپەرينتەللەكت تەك قۇرال بولۋدان قالادى, ءوزىنىڭ قاجەتتەلىكتەرى بار تىرشىلىك يەسىنە اينالادى دەپ جورامالدايدى جانە ادامزاتتى ساقتاۋ ونىڭ بىردەن-ءبىر ماقساتى بولماۋى دا مۇمكىن ەكەنىن اتاپ وتەدى.
كىتاپتىڭ الدىڭعى بەتتەرىندە تورعاي تۋرالى اڭىز كەلتىرىلەدى: قىسقاشا بايانداساق, باياعىدا تورعايلار ءوز جاۋلارىنان قورعانۋ ءۇشىن كومەكتەسەتىن جاپالاق بولسا قانداي جاقسى بولاتىنىن ايتىپ شىقىلىقتايدى. ونى تورعايلاردىڭ ەڭ ۇلكەنى پاستۋس قولداپ, جاپالاقتىڭ جۇمىرتقاسىن نە ۇيادان قۇلاپ قالعان بالاپانىن الىپ كەلۋگە جان-جاققا شابارماندار جىبەرگىسى كەلەدى. سوندا ولاردىڭ ىشىندەگى سكرونفينكل اتتى تورعاي بۇل اركەتكە كۇمانمەن قاراپ, ەڭ الدىمەن جاپالاقتاردى قولعا ۇيرەتۋ جولدارىن بايىپپەن زەرتتەۋىمىز كەرەك دەيدى. بىراق پاستۋس: «جاپالاقتاردى قولعا ۇيرەتۋ وڭاي شارۋا ەمەس, ال ونىڭ جۇمىرتقاسىن تابۋ ودان دا قيىن, سوندىقتان الدىمەن جۇمىرتقانى تاۋىپ, باسىپ شىعايىق, سودان كەيىن تاربيەلەۋ ماسەلەسىن قاراستىرارمىز», دەيدى. ءسويتىپ تورعايلاردىڭ كوپ بولىگى جولعا شىعادى, ولارعا ەرمەي سول جەردە قالعاندارى دا بولادى. قالعاندارى جاپالاقتى قالاي قولعا ۇيرەتۋگە بولاتىنىن زەرتتەۋمەن اينالىسادى, ول وڭاي بولمايدى, دەگەنمەن جۇمىستى جالعاستىرا بەرەدى, ويتكەنى جولعا شىققان تورعايلار ولار شەشىمىن تاپپاي تۇرىپ جۇمىرتقانى الىپ كەلە مە دەپ قاۋىپتەنەدى. اۆتور بۇل وقيعا نەمەن اياقتالعانىن بىلمەيدى, بىراق بۇل كىتابىن سكرونفينكل مەن ونىڭ ءىزباسارلارىنا ارنايدى.
ادامنىڭ قولىمەن جاسالعان نارسە, ادامزاتتى جويۋعا الىپ كەلەدى دەۋگە سەنگىڭ كەلمەيدى, بىراق ادام ءوزى جاساعان ماشينالاردى باقىلاۋ, تەكسەرۋ ماسەلەلەرىمەن جان-جاقتى اينالىسپاسا, وقيعانىڭ قالاي ءوربىپ كەتەتىنىن ايتۋ قيىن بولاتىنى ءسوزسىز.
باقىتگۇل سالىحوۆا,
پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى
