دامۋدىڭ كىلتى – كادرلاردا

پارلامەنتتىڭ بەسىنشى سەسسياسىن اشقانداعى سوزىندە پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ وكىلەتتى ورگاننىڭ الدىندا تۇرعان باسىم مىندەتتەردىڭ قاتارىندا ءبىلىم بەرۋ سالاسى زاڭناماسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋدى اتادى. ەڭ الدىمەن قۇقىقتىق وزگەرىستەر ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جوعارى ساپاعا كوتەرۋگە قىزمەت ەتۋگە ءتيىستى ەكەنى بەلگىلى. ويتكەنى, سايىپ كەلگەندە, بۇل ەلدى ءبىلىمدى كادرلارمەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ءبىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىمىزدا كادرلار دايىنداۋ ساپاسى قانداي دەگەن سۇراققا جاۋاپ ىزدەيتىن بولساق, ۇستازدار مەن جوو-لاردىڭ ءىس-ارەكەتىنە ەۋروپالىق ستاندارتتاردى باسشىلىققا الا وتىرىپ باعا بەرۋىمىز كەرەك. بىزدەگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ, ودان ورتا-كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ جانە جوعارى مەكتەپپەن اياقتالاتىن پيراميدانى ەسكە تۇسىرەدى. جوو ءوز كەزەگىندە ادامنىڭ ءارى قاراي قىزمەتتىك جولمەن وسۋىنە جاعداي تۋعىزا الاتىن جۇيەنى قالىپتاس­تىرۋى كەرەك. وسى تالاپ پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلار قۇرامىنا وزدەرىنىڭ كاسىپتەرىنە جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ مىندەتىن جۇكتەيدى. جوو-نىڭ قازىرگى تاڭداعى ورتا دارەجەدەگى وقىتۋشىسىنىڭ سيپاتى تومەندەگىدەي بولىپ كەلەدى. ول ادام ءوزىنىڭ جىلدار بويى جيناعان ءبىلىمىن جاستارعا جوعارى دەڭگەيدە بەرەدى, جاڭا يدەيالار تۋعىزا الادى, سونىمەن بىرگە, ءوزى دە جاڭا بىلىمدەر مەن تانىمدىق اقپاراتتاردى ۇزدىكسىز الىپ تۇرۋعا تىرىسادى. قالا بەردى ول – زيالىلىقتىڭ ۇلگىسى, رۋحاني جانە ۇنامدى قاسيەتتەرگە باي ادام. وسىنداي باعالى رەسۋرسپەن ءبىزدىڭ جوو-لارىمىز قانداي دارەجەدە قامتاماسىز ەتىلگەن دەگەنگە جاۋاپ ىزدەسەك, قينالىپ قالامىز. بىلىكتى كادرلاردىڭ جاستارىنىڭ ۇلعايۋىنا بايلانىستى وقىتۋشىلىق­تىڭ بازيستىك جاسى – 40-50 جاستاعىلار ازايىپ كەلەدى. ونىڭ ۇستىنە دارىندى جاس وقىتۋشىلاردىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسىنان جاپپاي كەتۋى بۇل ءىستى كۇردەلەندىرە تۇسۋدە. وسى جاعدايدى تۇزەتۋ ءۇشىن, مەنىڭشە, ءبىلىم وشاق­تارىن قولداۋدىڭ ءتيىمدى جۇيەسىن جاساۋىمىز كەرەك. بۇگىنگى كۇنى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە 150-گە جۋىق جوعارى وقۋ ورنى بار. ءبىلىم جانە عىلىم مينيستر­لىگى جوعارى مەكتەپ جۇيەسىن وڭتايلاندىرۋ سايا­ساتىن ۇستانىپ وتىر. بۇل ءىستىڭ اياعىندا جوعارى مەكتەپتەر سانى مەملەكەتكە قاجەتتى مولشەردە عانا قالىپ, ءبىلىم بەرۋ دارەجەسى تومەندەرىنەن قۇتىلارمىز دەگەن ءۇمىت بار. مەنىڭشە, ءبىلىم بەرۋ رىنوگىنداعى ءبىزدىڭ ءبىر سولقىلداقتىعىمىز – مەرزىمى شەكتەلمەگەن ليتسەنزيالار بەرۋ. ءتىپتى وسى قۇجاتتى مۇراگەرلىككە بەرۋ سياقتى كەلەڭسىز تاجىريبە قالىپتاسقان. سوندىقتان «ءبىلىم تۋرالى» زاڭعا بەرىلەتىن ليتسەنزيالاردىڭ مەرزىمىن شەكتەۋ تۋرالى نورما ەنگىزۋ قاجەت دەپ سانايمىن. سونداي-اق, جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى قىز­مەت­تەردى اتقارۋعا ناقتى تالاپتار ەنگىزىلۋى كەرەك. بوس ورىندارعا كونكۋرس جاريالاۋ تۋرالى اقپاراتتار دەر كەزىندە جاريالانىپ وتىرسا قۇبا-قۇپ. قىز­مەت­كە الىناتىن ادامنىڭ كاسىبي شەبەرلىگى ەڭ باستى كريتەري بولۋى كەرەك, ال بىزدە ءفورمالدى تۇردە وتكىزىلەتىن اتتەستاتسيانىڭ نەگىزىندە بوس ورىنعا كەز كەلگەن مامان الىنادى. ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ ماسەلەلەرى تۋرالى ايت­قاندا, وسى كۇندەرى جۇرتتىڭ اۋزىنان تۇسپەيتىن ۇبت تۋرالى دا پىكىر بىلدىرۋگە تۋرا كەلەدى. بۇگىنگى كۇنى قوعامىمىزدا وعان دەگەن پىكىرلەر ءارالۋان. مەنىڭشە, ۇبت-نىڭ وزىقتىعى سوندا, وندا مۇعا­لىم­نىڭ ەش قاتى­سى بولماي, سۋبەكتيۆتىك كوزقاراس مۇلدە جويىلعان. بىراق ونىڭ جەتىسپەيتىن جاقتارى دا كوپ ەكەندىگى قۇپيا ەمەس. ۇبت-دان جوعارى باللعا قول جەتكىزۋ ءۇشىن كوپتەگەن مەكتەپتەر ۇپاي الاتىن 4-5 ساباق­تى عانا وقىتىپ, قالعاندارىن جى­لى جاۋىپ قويىپ جاتقان­دارى تۋرالى اڭگىمە­لەردى ءجيى ەستيمىز. وسىعان وراي مينيسترلىكتىڭ ۇستانى­مىن تولىق قولدايمىن. ولار مەكتەپ ءبىتىرۋ ەمتي­حان­دارىن وقۋشى ءوزى قالاعان ساباق­تار بويىنشا تەست بەرۋ تۇرىندە تاپ­سىرۋ­دى ۇسىنىپ وتىر. ال جوو-عا ءتۇسۋ ەمتيحاندارىن سودان كەيىن وتكىزۋ قاجەتتىگىن ايتۋدا. ەندى عىلىم تۋرالى دا ايتا كەتەيىك. بۇگىنگى كۇنى عىلىم سالاسىنداعى باسىمدىقتار ەكونوميكالىق جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزەتىن باعىتتارعا بەرىلگەن. ءبىز بۇل جەردە حالىقارالىق تاجىريبەلەرگە سۇيەنۋىمىز كەرەك. ناقتىراق ايتقاندا, «اينالى لابوراتوريالار» ءتاجىري­بەسىن ۇمىتپاعانىمىز ءجون. ونىڭ ءمانىسى ءار­تۇر­لى سالا­نىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلىن ۇيلەستىرۋگە سايادى. وسى ماق­سات­تى الدىعا قويىپ, شەت ەلدىكتەرمەن تاجىريبە الماسۋ جانە تالىمگەرلەر جىبەرۋ ءىسىن قولعا العان دۇرىس. قورىتا ايتقاندا, ءبىلىم بەرۋ, عىلىم جانە يننوۆاتسيالىق ءىس-ارەكەت سالالارىنداعى زاڭناما­لار­دى ءبىر جەرگە توپتاستىرىپ, «ۇلتتىڭ ينتەللەك­تۋال­دىق دامۋى تۋرالى» دەپ اتالاتىن كودەكس قابىلداۋ كەرەك دەر ەدىم. ءبىزدىڭ زاڭدارىمىز سوندا عانا ءتيىمدى پايدالانىلاتىنى انىق. قۇسايىن ۆاليەۆ, سەنات دەپۋتاتى.