ەلباسى ءبىلىم تەرەڭدەتكەن, ءوڭىر ءوندىرىسىنىڭ مىڭداعان ماماندارىن قاناتتاندىرعان, حالقىمىزدىڭ اياۋلى تۇلعاسى ءالىمحان ەرمەكوۆ ساباق بەرگەن, جوعارى وقۋ جۇيەسىنىڭ ءىرى ۇيىمداستىرۋشىسى اكادەميك ابىلقاس ساعىنوۆ ۇزاق جىل باسشىلىق ەتكەن, كەزىندە كەڭەستىك كەڭىستىكتە تانىمال بولعان قاراعاندى مەملەكەتتىك تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى ەلىمىزدەگى بەلدى دە بەدەلدى وزىق ءبىلىم ۇياسى رەتىندە الىسقا ايان. مۇندا بۇگىندە 5 مىڭنان استام جىگىت پەن قىز وقيدى. دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىندەگى ىستەردى قولعا الاتىن ولاردىڭ بىلىكتى ينجەنەرلەر بولىپ شىعۋىنا بارىنشا جاعداي جاسالعان. بۇل جونىندە ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى, ۇعا اكادەميگى, حيميا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ارىستان عازاليەۆتىڭ اڭگىمەلەپ بەرۋىن وتىنگەن ەدىك.
– ارىستان ماۋلەن ۇلى, الدىمەن ءسىزدى وقىرماندارعا كەڭىرەك تانىستىرىپ ءوتۋدى ءجون كورىپ وتىرمىز. ونى ءوز اۋزىڭىزدان ەستىسەك دەيمىز.
– مەكتەپ قابىرعاسىنداعى وقۋشى كەزىمدە-اق حيميا پانىنە ىقىلاسىم ايرىقشا بولاتىن. اقىرى عىلىمنىڭ وسى اسا ءبىر قىزعىلىقتى سالاسى قۇپيا-سىرىن تەرەڭدەپ بىلۋگە دەگەن اڭسارىم سوعان الىپ كەلدى. بۇتكىل ەڭبەك, سونىڭ ىشىندە عالىمدىق جولىم جۇرەك قالاۋىما تۇپكىلىكتى بەرىككەن سۇيىكتى ىسىممەن تىعىز بايلانىسىپ كەلەدى. بۇدان ءبىراز جىلدار بۇرىن دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا قورعالعان سوڭ عىلىمي ىزدەنىس تەرەڭدەتىلە ءتۇستى. بۇل رەتتە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ قاراعاندىداعى ورگانيكالىق سينتەز جانە كومىر-حيميا ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ عىلىمي جۇمىس جونىندەگى ورىنباسارى بولۋ كەزدە زەرتتەمەلىك ءىس جان-جاقتى جۇرگىزىلدى. اتاپ ايتقاندا, جىڭىشكە ورگانيكالىق سينتەز قوسىلىسىنداعى بيولوگيالىق بەلسەندى زاتتاردىڭ سينتەزى, الكالويدتار حيمياسىنىڭ, فارماكولوگيا جانە كۆانتتىق حيميا سالالارى بويىنشا جاڭا عىلىمي باعىتتى دايەكتەگەنىم ءۇشىن ءبىلىم بەرۋ, عىلىم جانە تەحنيكا سالاسىنداعى مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى اتانۋىم تىڭعىلىقتى ىزدەنىستىڭ جەمىسى دەپ بىلەمىن. قازىر رەكتورلىق قىزمەت كوپ ۋاقىت الاتىن بولعانىمەن عىلىمي بەلسەندىلىكتى بوساڭسىتىپ جۇرگەنىم جوق.
– سوعان توقتالىپ وتسەڭىز.
– تالاپتى شاكىرتتەرىمنىڭ ءبىرى, حيميا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى دميتري حرۋستالەۆپەن بىرلەسىپ ميكروتولقىندى ساۋلەلەندىرۋ جاعدايلارىنداعى ورگانيكالىق قوسىلىستار سينتەزىمەن بايلانىستى باعىتتاعى زەرتتەمە جەتىلدىرىلىپ, تەرەڭدەتىلۋ ءۇستىندە. ونىڭ ناتيجەسى حالىقارالىق ايگىلى «Lambert Academic Publishing» اتتى عىلىمي ادەبيەت باسىلىمدا مونوگرافيا تۇرىندە جاريالاندى. تاياۋ ارادا اعىلشىن جانە نەمىس تىلدەرىندە جارىققا شىعادى. شەتەلدىك ماماندار تاراپىنان دا نازار اۋدارىلۋى زەرتتەۋىمىزدىڭ ىرگەلى ەكەنىن تانىتارلىق. جالپى العاندا, ءبىراز جىلدار بويىنداعى شىعارماشىلىق جولدا 690-نان استام عىلىمي ماقالا جازىلدى. ءبارى جيناقتالىپ, كىتاپقا ەنگىزىلدى. ەلىمىزدەگى بىرقاتار جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقۋلىق رەتىندە پايدالانادى. ۇستازدىق مىندەتىمدى ۇمىت قالدىرماي ءبىر جاعىنان ءدارىس وقىپ, ساباق بەرۋدى جالعاستىرىپ كەلەمىن.
– ءسىزدىڭ مۇنىڭ الدىندا س.امانجولوۆ اتىنداعى شىعىس قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى بولعانىڭىزدى بىلەمىز. ونى از ۋاقىت عانا باسقارۋىڭىزدىڭ وزىندە ەلدەگى ءبىلىم وشاقتارى اراسىندا رەيتينگىسى 17 ورىننان 4 ورىنعا كوتەرىلگەن ەكەن. ال قاراعاندىدا ەڭبەگىڭىز جانۋى قالاي؟
– بۇل وزىندىك داڭقتى ءداستۇرى بار وزىق وقۋ ورنى بولىپ تابىلاتىندىعىن ماقتانىشپەن ايتا الامىز. سوندايلىق مارتەبەسىن ودان سايىن بيىكتەتۋ مەرەيلى ماقسات. جوو-لار اراسىندا ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانى نىعايتۋ, پەداگوگيكالىق شەبەرلىكتى كۇشەيتۋ, يننوۆاتسيالار ارقىلى وقىتۋ بويىنشا عىلىممەن بايلانىستارىن جانداندىرۋ, اقپاراتتىق ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ جاعىنان الدىڭعىلاردىڭ قاتارىندامىز. بىزدە قازاقستاندا تۇڭعىش رەت ورتالىق جانە سولتۇستىك ايماقتاعى 52-گە تارتا جۇيە قۇراۋشى كاسىپورىنداردى بىرىكتىرگەن 6 كورپوروتيۆتى ۋنيۆەرسيتەت قۇرىلىپ, جۇمىس ىستەيدى. سونىمەن بىرگە 7 عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى, 35 زەرتحانا, 3 عىلىمي جانە ەڭ ۇزدىك ينجەنەرلىك بەيىندەگى 10 ورتالىق, 4 يننوۆاتسيالىق ارەكەتتەگى عىلىمي-تەحنيكالىق كەشەن وقىتۋشىلار مەن شاكىرتتەر يگىلىگىندە. اۋماعى 4 مىڭ شارشى مەتردى قامتىعان «ءنى تەسھ» جوعارى تەحنولوگيالار ايماعى قۇرىلدى. «پوليتەح» تەحنوساياباعى ەسىگى زەرتتەۋشىلەرگە ءاردايىم اشىق. كاسىپورىندار تاپسىرىسى ورىندالادى, شارۋاشىلىق شارتتار جاسالادى. سوڭعى ءۇش جىل ىشىندە اتالعان كەيىنگى شارا كولەمى 9,5 ەسەگە ۇلعايىپ, بىلتىر 701 ميلليون تەڭگەنى قۇرادى. عىلىمي جوبالاردى كوممەرتسياليزاتسيالاۋ جىلدان-جىلعا ۇلعايۋدا.
وسى سوڭعى ەكى جىلدا قازىرگى زامانعى كومپيۋتەرلەرمەن جابدىقتالعان ەلەكتروندى وقۋ زالى, مۇراجاي, ش.قۇدايبەرگەنوۆ, اكادەميك ساعىنوۆ اتىنداعى «تىلدەردىڭ ءۇش تۇعىرلىعى» ورتالىعى, «ءبىلىم بەرۋ مەن عىلىمداعى يننوۆاتسيالار» كورمەسى سيياقتى جاڭا قۇرىلىمدىق بولىمشەلەر اشىلدى. جۇيەلى كاسىپتىك باعدارلاۋ شاراسى ءتارتىپكە كەلتىرىلدى. ۋنيۆەرسيتەت ءوز قابىرعاسىندا ماماندىق مەڭگەرۋگە قۇشتار شاكىرتتەر بويىنشا وتە تارتىمدى وقۋ ورنى سانالادى. ولاردىڭ ءپان مەن وقىتۋشىنى ەركىن تۇردە تاڭداۋ قۇقىن كەڭەيتۋ, ىشكى جانە سىرتقى اكادەميالىق ۇتقىرلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بولون پروتسەسىنە قاتىسۋشى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ۇلى حارتياسىنا, الەمنىڭ جەتەكشى وقۋ ورىندارىمەن ىنتىماقتاستىق ءجونىندە 100-گە جۋىق مەموراندۋمعا قول قويىلدى. سونداي-اق حالىقارالىق TEMPUS, Erasmus, Mundus سينەرگيا, ءبىلىم بەرۋ جوبالارىنا قاتىسادى. سوڭعى ۇلگىدەگى اقپاراتتىق قوندىرعىلار مەن قۇرال-جابدىقتار جەتىپ ارتىلادى دەسەك, اسىرا ايتقاندىق ەمەس. ستۋدەنتتەردىڭ ءبىلىمىن تارازىلاۋدا تەحنولوگيالىق جەتىستىكتەر قولدانىلادى. ءبارى ەلەكتروندى قۇرالدارعا باعىندىرىلعان. بۇل پارا ۇسىنۋ, ءبىرەۋلەردىڭ دەلدالدىعىنا سۇيەنۋ ءتارىزدى تەرىس قىلىقتاردان ارىلتىپ وتىر.
– ءبىز بىلەتىندەي وقىتۋ عانا ەمەس, وبلىستىڭ ءوندىرىسىن وركەندەتۋگە, ونداعى وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋگە قاتىستى عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ قۇلاشى كەڭ. سولاردىڭ بىرىمەن تانىستىرساڭىز.
– ءيا, ءبارىن تىزبەلەپ جاتۋدىڭ قاجەتتىگى بولا قويماس. ماسەلەن, شاحتالارداعى مەتان گازىن كادەگە جاراتۋ جايى بىرنەشە جىلدان بەرى كۇن تارتىبىنەن تۇسپەي كەلدى. كومىر ءوندىرۋ كەزىندە ونىڭ ۇلكەن قاۋپى بار. ابايسىزداعى وت ۇشقىنى ورتكە, ول ورشىسە جارىلىسقا اپارىپ سوقتىرۋى مۇمكىن. ونى پايداعا اسىرۋ وسىنداي قاتەردىڭ الدىن الۋعا, ەڭبەك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەدى. مۇنى ءبىر دەسەڭىز, ەكىنشىدەن, ارزان ەنەرگيالىق رەسۋرستى قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ياعني مەتاندى «كوگىلدىر وتىن» ورنىنا قولدانۋعا بولادى. كومىر ءوندىرىسىنىڭ مايتالمانى, كسرو مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ يەگەرى نيكولاي ءدريجدىڭ باستاماشىلىعىمەن سول باعىتتاعى زەرتتەۋ جۇمىستارى اياقتالىپ قالدى. ۋنيۆەرسيتەت وبلىستىق اكىمدىكتىڭ قولداۋى ارقىلى اۆستراليالىق «Dart energy» كومپانيامەن بىرلەسىپ «مەتان» جوباسىن ىسكە اسىرۋدى قولعا الدى. نەمەسە ونەركاسىپ قالدىقتارىنان بەرىكتىگى مىقتى ءارى قولدانۋ مەرزىمى ۇزاق بەتون جاساۋ دا يگەرىلگەلى تۇر. ال «گيدروديناميكالىق جىلىتقىشتار» يننوۆاتسيالىق جوباسى استانادا سىناقتان جاقسى ءوتتى. ورتالىق جىلۋ جۇيەسىنەن اۋلاقتاۋ نىساندار ءۇشىن اۆتونومدى جىلۋ قۋاتى كوزى بولىپ تابىلاتىن مۇنداي قۇرىلعىلار بىلتىر «التىن ساپا» سىيلىعىمەن اتالىپ ءوتىپ, ۇكىمەت ءۇيىن جىلىتۋعا قويىلدى. ءوندىرىس پەن عىلىم بايلانىسىن تىعىز ساباقتاستىرعان, ءبىر-بىرىنە ىقپالى زور مۇنداي ىزدەنىستەر وقۋ ورنىمىزدىڭ ماڭىزدى ءبىر باعىتى.
ۋنيۆەرسيتەت الەمنىڭ تانىمال ءبىلىم وردالارى قاتارىندا. بيىلعى عالامدىق يسپان ۆەبمەتريكالىق رەيتينگىنىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا باسقالاردان وق بويى وزىق كورىنسە, ال Top 12000 world Ranking رەيتينگىسىندە 4098 ورىندى يەلەندى. بۇل قازاقستاندىق جوو-لار اراسىندا ۇزدىك كورسەتكىش. رەيتينگ دەمەكشى, وقىتۋشىلاردىڭ ءبىلىم بەرۋ ساپاسى سول ارقىلى باعالانادى, سوعان سايكەس ەڭبەكاقىسىنا 20-دان 70 پايىزعا دەيىن ۇستەمە تولەم تاعايىندالادى. ەلدەگى يننوۆاتسيالىق باعىتتالعان وقۋ ورىندارىنىڭ العاشقى وندىعىنا كىردى. ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن وسكەلەڭ ءومىر تالابىنا ساي جوعارى دەڭگەيگە كوتەرە تۇسۋدە الدا اۋقىمدى مىندەتتەر بار. ەكونوميكانىڭ قارىشتى قارقىنمەن دامۋى, مەملەكەتتىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى, جاڭارۋعا ۇمتىلىس بولاشاق ينجەنەرلەر كادرىنىڭ بىلىكتى بولۋىن قالايدى. سوندىقتان ەرتەڭ ءىس تەتىگىن ۇستايتىن ازاماتتاردىڭ ماماندىقتارى قىر-سىرلارىنا جەتىك دايارلانۋى جولىنداعى جاڭاشىل ىستەردى شيراتا بەرمەكپىز.
اڭگىمەلەسكەن ايقىن نەسىپباي. قاراعاندى.
– ارىستان ماۋلەن ۇلى, الدىمەن ءسىزدى وقىرماندارعا كەڭىرەك تانىستىرىپ ءوتۋدى ءجون كورىپ وتىرمىز. ونى ءوز اۋزىڭىزدان ەستىسەك دەيمىز.
– مەكتەپ قابىرعاسىنداعى وقۋشى كەزىمدە-اق حيميا پانىنە ىقىلاسىم ايرىقشا بولاتىن. اقىرى عىلىمنىڭ وسى اسا ءبىر قىزعىلىقتى سالاسى قۇپيا-سىرىن تەرەڭدەپ بىلۋگە دەگەن اڭسارىم سوعان الىپ كەلدى. بۇتكىل ەڭبەك, سونىڭ ىشىندە عالىمدىق جولىم جۇرەك قالاۋىما تۇپكىلىكتى بەرىككەن سۇيىكتى ىسىممەن تىعىز بايلانىسىپ كەلەدى. بۇدان ءبىراز جىلدار بۇرىن دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا قورعالعان سوڭ عىلىمي ىزدەنىس تەرەڭدەتىلە ءتۇستى. بۇل رەتتە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ قاراعاندىداعى ورگانيكالىق سينتەز جانە كومىر-حيميا ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ عىلىمي جۇمىس جونىندەگى ورىنباسارى بولۋ كەزدە زەرتتەمەلىك ءىس جان-جاقتى جۇرگىزىلدى. اتاپ ايتقاندا, جىڭىشكە ورگانيكالىق سينتەز قوسىلىسىنداعى بيولوگيالىق بەلسەندى زاتتاردىڭ سينتەزى, الكالويدتار حيمياسىنىڭ, فارماكولوگيا جانە كۆانتتىق حيميا سالالارى بويىنشا جاڭا عىلىمي باعىتتى دايەكتەگەنىم ءۇشىن ءبىلىم بەرۋ, عىلىم جانە تەحنيكا سالاسىنداعى مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى اتانۋىم تىڭعىلىقتى ىزدەنىستىڭ جەمىسى دەپ بىلەمىن. قازىر رەكتورلىق قىزمەت كوپ ۋاقىت الاتىن بولعانىمەن عىلىمي بەلسەندىلىكتى بوساڭسىتىپ جۇرگەنىم جوق.
– سوعان توقتالىپ وتسەڭىز.
– تالاپتى شاكىرتتەرىمنىڭ ءبىرى, حيميا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى دميتري حرۋستالەۆپەن بىرلەسىپ ميكروتولقىندى ساۋلەلەندىرۋ جاعدايلارىنداعى ورگانيكالىق قوسىلىستار سينتەزىمەن بايلانىستى باعىتتاعى زەرتتەمە جەتىلدىرىلىپ, تەرەڭدەتىلۋ ءۇستىندە. ونىڭ ناتيجەسى حالىقارالىق ايگىلى «Lambert Academic Publishing» اتتى عىلىمي ادەبيەت باسىلىمدا مونوگرافيا تۇرىندە جاريالاندى. تاياۋ ارادا اعىلشىن جانە نەمىس تىلدەرىندە جارىققا شىعادى. شەتەلدىك ماماندار تاراپىنان دا نازار اۋدارىلۋى زەرتتەۋىمىزدىڭ ىرگەلى ەكەنىن تانىتارلىق. جالپى العاندا, ءبىراز جىلدار بويىنداعى شىعارماشىلىق جولدا 690-نان استام عىلىمي ماقالا جازىلدى. ءبارى جيناقتالىپ, كىتاپقا ەنگىزىلدى. ەلىمىزدەگى بىرقاتار جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقۋلىق رەتىندە پايدالانادى. ۇستازدىق مىندەتىمدى ۇمىت قالدىرماي ءبىر جاعىنان ءدارىس وقىپ, ساباق بەرۋدى جالعاستىرىپ كەلەمىن.
– ءسىزدىڭ مۇنىڭ الدىندا س.امانجولوۆ اتىنداعى شىعىس قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى بولعانىڭىزدى بىلەمىز. ونى از ۋاقىت عانا باسقارۋىڭىزدىڭ وزىندە ەلدەگى ءبىلىم وشاقتارى اراسىندا رەيتينگىسى 17 ورىننان 4 ورىنعا كوتەرىلگەن ەكەن. ال قاراعاندىدا ەڭبەگىڭىز جانۋى قالاي؟
– بۇل وزىندىك داڭقتى ءداستۇرى بار وزىق وقۋ ورنى بولىپ تابىلاتىندىعىن ماقتانىشپەن ايتا الامىز. سوندايلىق مارتەبەسىن ودان سايىن بيىكتەتۋ مەرەيلى ماقسات. جوو-لار اراسىندا ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانى نىعايتۋ, پەداگوگيكالىق شەبەرلىكتى كۇشەيتۋ, يننوۆاتسيالار ارقىلى وقىتۋ بويىنشا عىلىممەن بايلانىستارىن جانداندىرۋ, اقپاراتتىق ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ جاعىنان الدىڭعىلاردىڭ قاتارىندامىز. بىزدە قازاقستاندا تۇڭعىش رەت ورتالىق جانە سولتۇستىك ايماقتاعى 52-گە تارتا جۇيە قۇراۋشى كاسىپورىنداردى بىرىكتىرگەن 6 كورپوروتيۆتى ۋنيۆەرسيتەت قۇرىلىپ, جۇمىس ىستەيدى. سونىمەن بىرگە 7 عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى, 35 زەرتحانا, 3 عىلىمي جانە ەڭ ۇزدىك ينجەنەرلىك بەيىندەگى 10 ورتالىق, 4 يننوۆاتسيالىق ارەكەتتەگى عىلىمي-تەحنيكالىق كەشەن وقىتۋشىلار مەن شاكىرتتەر يگىلىگىندە. اۋماعى 4 مىڭ شارشى مەتردى قامتىعان «ءنى تەسھ» جوعارى تەحنولوگيالار ايماعى قۇرىلدى. «پوليتەح» تەحنوساياباعى ەسىگى زەرتتەۋشىلەرگە ءاردايىم اشىق. كاسىپورىندار تاپسىرىسى ورىندالادى, شارۋاشىلىق شارتتار جاسالادى. سوڭعى ءۇش جىل ىشىندە اتالعان كەيىنگى شارا كولەمى 9,5 ەسەگە ۇلعايىپ, بىلتىر 701 ميلليون تەڭگەنى قۇرادى. عىلىمي جوبالاردى كوممەرتسياليزاتسيالاۋ جىلدان-جىلعا ۇلعايۋدا.
وسى سوڭعى ەكى جىلدا قازىرگى زامانعى كومپيۋتەرلەرمەن جابدىقتالعان ەلەكتروندى وقۋ زالى, مۇراجاي, ش.قۇدايبەرگەنوۆ, اكادەميك ساعىنوۆ اتىنداعى «تىلدەردىڭ ءۇش تۇعىرلىعى» ورتالىعى, «ءبىلىم بەرۋ مەن عىلىمداعى يننوۆاتسيالار» كورمەسى سيياقتى جاڭا قۇرىلىمدىق بولىمشەلەر اشىلدى. جۇيەلى كاسىپتىك باعدارلاۋ شاراسى ءتارتىپكە كەلتىرىلدى. ۋنيۆەرسيتەت ءوز قابىرعاسىندا ماماندىق مەڭگەرۋگە قۇشتار شاكىرتتەر بويىنشا وتە تارتىمدى وقۋ ورنى سانالادى. ولاردىڭ ءپان مەن وقىتۋشىنى ەركىن تۇردە تاڭداۋ قۇقىن كەڭەيتۋ, ىشكى جانە سىرتقى اكادەميالىق ۇتقىرلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بولون پروتسەسىنە قاتىسۋشى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ۇلى حارتياسىنا, الەمنىڭ جەتەكشى وقۋ ورىندارىمەن ىنتىماقتاستىق ءجونىندە 100-گە جۋىق مەموراندۋمعا قول قويىلدى. سونداي-اق حالىقارالىق TEMPUS, Erasmus, Mundus سينەرگيا, ءبىلىم بەرۋ جوبالارىنا قاتىسادى. سوڭعى ۇلگىدەگى اقپاراتتىق قوندىرعىلار مەن قۇرال-جابدىقتار جەتىپ ارتىلادى دەسەك, اسىرا ايتقاندىق ەمەس. ستۋدەنتتەردىڭ ءبىلىمىن تارازىلاۋدا تەحنولوگيالىق جەتىستىكتەر قولدانىلادى. ءبارى ەلەكتروندى قۇرالدارعا باعىندىرىلعان. بۇل پارا ۇسىنۋ, ءبىرەۋلەردىڭ دەلدالدىعىنا سۇيەنۋ ءتارىزدى تەرىس قىلىقتاردان ارىلتىپ وتىر.
– ءبىز بىلەتىندەي وقىتۋ عانا ەمەس, وبلىستىڭ ءوندىرىسىن وركەندەتۋگە, ونداعى وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋگە قاتىستى عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ قۇلاشى كەڭ. سولاردىڭ بىرىمەن تانىستىرساڭىز.
– ءيا, ءبارىن تىزبەلەپ جاتۋدىڭ قاجەتتىگى بولا قويماس. ماسەلەن, شاحتالارداعى مەتان گازىن كادەگە جاراتۋ جايى بىرنەشە جىلدان بەرى كۇن تارتىبىنەن تۇسپەي كەلدى. كومىر ءوندىرۋ كەزىندە ونىڭ ۇلكەن قاۋپى بار. ابايسىزداعى وت ۇشقىنى ورتكە, ول ورشىسە جارىلىسقا اپارىپ سوقتىرۋى مۇمكىن. ونى پايداعا اسىرۋ وسىنداي قاتەردىڭ الدىن الۋعا, ەڭبەك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەدى. مۇنى ءبىر دەسەڭىز, ەكىنشىدەن, ارزان ەنەرگيالىق رەسۋرستى قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ياعني مەتاندى «كوگىلدىر وتىن» ورنىنا قولدانۋعا بولادى. كومىر ءوندىرىسىنىڭ مايتالمانى, كسرو مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ يەگەرى نيكولاي ءدريجدىڭ باستاماشىلىعىمەن سول باعىتتاعى زەرتتەۋ جۇمىستارى اياقتالىپ قالدى. ۋنيۆەرسيتەت وبلىستىق اكىمدىكتىڭ قولداۋى ارقىلى اۆستراليالىق «Dart energy» كومپانيامەن بىرلەسىپ «مەتان» جوباسىن ىسكە اسىرۋدى قولعا الدى. نەمەسە ونەركاسىپ قالدىقتارىنان بەرىكتىگى مىقتى ءارى قولدانۋ مەرزىمى ۇزاق بەتون جاساۋ دا يگەرىلگەلى تۇر. ال «گيدروديناميكالىق جىلىتقىشتار» يننوۆاتسيالىق جوباسى استانادا سىناقتان جاقسى ءوتتى. ورتالىق جىلۋ جۇيەسىنەن اۋلاقتاۋ نىساندار ءۇشىن اۆتونومدى جىلۋ قۋاتى كوزى بولىپ تابىلاتىن مۇنداي قۇرىلعىلار بىلتىر «التىن ساپا» سىيلىعىمەن اتالىپ ءوتىپ, ۇكىمەت ءۇيىن جىلىتۋعا قويىلدى. ءوندىرىس پەن عىلىم بايلانىسىن تىعىز ساباقتاستىرعان, ءبىر-بىرىنە ىقپالى زور مۇنداي ىزدەنىستەر وقۋ ورنىمىزدىڭ ماڭىزدى ءبىر باعىتى.
ۋنيۆەرسيتەت الەمنىڭ تانىمال ءبىلىم وردالارى قاتارىندا. بيىلعى عالامدىق يسپان ۆەبمەتريكالىق رەيتينگىنىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا باسقالاردان وق بويى وزىق كورىنسە, ال Top 12000 world Ranking رەيتينگىسىندە 4098 ورىندى يەلەندى. بۇل قازاقستاندىق جوو-لار اراسىندا ۇزدىك كورسەتكىش. رەيتينگ دەمەكشى, وقىتۋشىلاردىڭ ءبىلىم بەرۋ ساپاسى سول ارقىلى باعالانادى, سوعان سايكەس ەڭبەكاقىسىنا 20-دان 70 پايىزعا دەيىن ۇستەمە تولەم تاعايىندالادى. ەلدەگى يننوۆاتسيالىق باعىتتالعان وقۋ ورىندارىنىڭ العاشقى وندىعىنا كىردى. ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن وسكەلەڭ ءومىر تالابىنا ساي جوعارى دەڭگەيگە كوتەرە تۇسۋدە الدا اۋقىمدى مىندەتتەر بار. ەكونوميكانىڭ قارىشتى قارقىنمەن دامۋى, مەملەكەتتىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى, جاڭارۋعا ۇمتىلىس بولاشاق ينجەنەرلەر كادرىنىڭ بىلىكتى بولۋىن قالايدى. سوندىقتان ەرتەڭ ءىس تەتىگىن ۇستايتىن ازاماتتاردىڭ ماماندىقتارى قىر-سىرلارىنا جەتىك دايارلانۋى جولىنداعى جاڭاشىل ىستەردى شيراتا بەرمەكپىز.
اڭگىمەلەسكەن ايقىن نەسىپباي. قاراعاندى.
