وتكەن جىلعا – وڭ باعا, بيىلعا – بەس مىندەت

وتكەن جىل قارجى داعدارىسىنا قاراماس­تان مادەني-اقپاراتتىق سالا ءۇشىن ناتيجەلى جىل بولعانى بەلگىلى. مينيسترلىككە جۇك­تەلگەن بارلىق تاپسىرمالار مەن مىندەتتەر ۋاقتىلى جانە ساپالى ورىندالعانىن تىلگە تيەك ەتكەن مينيستر جىلدىڭ جەمىستى اياق­تالۋىن جۇمىستىڭ 2009-2011 جىلدارعا ارنالعان ستراتەگيالىق جوسپار نەگىزىندە قۇرىلۋىمەن بايلانىستىرا ساباقتاپ, ناقتى جۇمىستاردى اتاپ ءوتتى. ماسەلەن, وتكەن جىلى زاڭنامالىق بازانى جەتىلدىرۋ ماقساتىندا سالا ءۇشىن ماڭىزدى بىرقاتار زاڭ جوبالارى قابىلدانعان. “ساياسي پارتيالار تۋرالى”, “بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى تۋرالى” جانە قۇجاتتامالىق قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى ءۇش زاڭعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلگەنى, ال قازىرگى ۋاقىتتا پارلامەنتتە “مادەنيەت تۋرالى” زاڭنىڭ جوباسىن قاراۋ جۇمىستارى اياقتالىپ قالعانى, سونىمەن بىرگە ۇكىمەتتىڭ 45 قاۋلىسى, پرەمەر-ءمينيستردىڭ 7 وكىمى قابىلدانعانى ايتىلدى. ەلباسىنىڭ جارلىعىن ورىنداۋ ماقساتىندا مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ 2010-2014 جىلدارعا ارنالعان ستراتەگيالىق جوسپارى ازىرلەنىپ, ۇكىمەت قاۋلىسىمەن بەكىتىلگەنى دە نازاردان تىس قالمادى. ەلباسىنىڭ تىكەلەي ءوزىنىڭ قامقورلىعى ارقاسىندا قولعا الىنعان “مادەني مۇرا” ۇلتتىق ستراتەگيالىق جوباسىنىڭ ۇستىمىزدەگى جىلى تاعى دا مەملەكەتتىك باعدارلاما رەتىندە باسىم باعىت بولىپ قالا بەرەتىنىن ايتقان مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد وتكەن جىلدىڭ قيىنشىلىقتارىنا قاراماستان, جوبا تولىق كولەمدە جۇزەگە اسىرىلىپ, قوعامدىق قىزى­عۋ­شىلىق ارتا ءتۇسىپ وتىرعانىن ايتتى. ەلبا­سىنىڭ بىلتىرعى تىكەلەي جەلى ارقىلى حالىقپەن كەزدەسۋىنەن كەيىن كەلىپ تۇسكەن حاتتاردىڭ ءاربىر بەسىنشىسى ءدال وسى مادەني مۇرا ماسەلەسىنە قاتىستى ءوربۋى دە تەگىن ەمەس. سول سەبەپتى الدا تۇرعان مىندەتتەردىڭ ەداۋىر بولىگى جوباعا قاتىستى ازىرلەنگەن. باعدار­لامانىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىندە نەگىزىنەن اسا اۋقىمدى مادەني مۇرا سالالارى – سونىڭ ىشىندە فولكلور, سالت-داستۇرلەردى زەردەلەۋ, ۇلتتىق مادەنيەت ءۇشىن ماڭىزى ايتارلىقتاي تاريحي-مادەني جانە ساۋلەت ەسكەرتكىشتەرىن قالپىنا كەلتىرۋ, ۇلتتىق ادەبيەت پەن جازۋدىڭ سانعاسىرلىق تاجىريبەسىن جيناۋ باعىتىنداعى يگى ىستەر قولعا الىنسا, ەكىنشى كەزەڭدى جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى مول مۇرانى قوعام يگىلىگىنە اينالدىرۋ كوزدەلگەن. سول سەبەپتى, ونىڭ وسىعان دەيىنگى اتقارىلعان بولىگىنە قاراعاندا, مۇنان كەيىنگى شارالارى ماڭىزدىراق سەزىلۋدە. مۇنى ناقتى كورسەت­كىش­تەر بويىنشا سويلەتسەك, وتكەن جىلدىڭ باسىنان بەرى 12 قولدانبالى عىلىمي, 49 ارحەولوگيالىق زەرتتەۋ جۇمىستارى قولعا الىنسا, 26 تاريح جانە مادەنيەت ەسكەرت­كىشتەرىن دە قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى اتقارىلعان. “قازاقتىڭ ءداستۇرلى 1000 كۇيى” مەن “قا­زاق­تىڭ ءداستۇرلى 1000 ءانى” بىرەگەي جوبالارى تۋرالى دا مينيستر ءوز ويىن ورتاعا سالعان. عالىم-ماماندار مۇنداي اسا اۋقىمدى جۇمىستى اتقارعاندا, قىتاي, رەسەي, وزبەكستان, قاراقالپاقستان, تۇركىمەنستان, موڭعوليا سياقتى الىس-جاقىن ءبىرتالاي شەتەلدەرگە ىسساپارلارعا شىعىپ, تولايىم ماتەريالدار جيناقتاۋعا تۋرا كەلگەن. بۇگىندە كۇي جيناۋ جۇمىسى ءبىرشاما تياناقتالسا, ال ءان جيناقتاۋ الداعى جىلى ءتامامدالادى دەپ كۇتىلۋدە. مۇنىڭ قاي-قايسىسى دا ەلىمىزدىڭ رۋحاني مۇراتىن اسقاقتاتار ۇلى جوبالار دەۋگە لايىق دەدى بايانداماشى “مادەني مۇرا” باعدارلاماسى بويىنشا ويىن ساباقتاي كەلە. وسىناۋ قىرۋار قازىنا قاراپايىم حالىق ءۇشىن قول جەتىمسىز بولسا, توگىلگەن تەردەن نە پايدا؟ سول سەبەپتى, الدىمەن ول حالىقتىڭ يگىلىگىنە, پايداسىنا جاراۋى قاجەت. مۇنداي مۇمكىندىكتى قازىردىڭ وزىندە “مادەني مۇرا”, “ۇلتتىق مۇرا” ينتەرنەت-پورتالدارىنا كىرە وتىرىپ, كەڭىنەن پايدا­لانۋعا بولادى. بىلتىر تەك ءبىر عانا ء“ما­دەني مۇرا” پورتالىن الەمنىڭ 50-دەن استام ەلىنەن 200 مىڭنان استام ادام پايدالانعانى ءمالىم بولدى. ەندەشە, جەر-جەردە وسى سالاعا قاتىستى ماعلۇمات بىلگىسى كەلەتىن جۇرتشىلىق سانى ايتارلىقتاي ءوسىپ كەلەدى دەگەن ءسوز. مينيستر مادەنيەت سالاسىنا قاتىستى ءاڭ­گى­مەلەگەندە, ەلىمىزدە كينووندىرىسىنىڭ سوڭ­عى ۋاقىتتا قارقىن الا باستاعانىنا توق­تال­عان. بۇل باعىت قاي كەزدە دە ەلدىڭ ستراتەگيا­لىق جوباسى رەتىندە ماڭىزدى. ۇلتتىق كينوون­دىرىستى دامىتۋ بەلسەندى مەملەكەتتىك قار­جىلىق قولداۋعا بايلانىستى بولعاندىق­تان, “قازاقفيلم” كينوستۋدياسىنىڭ تەح­نيكا­لىق جاعىنان جاڭعىرا تۇسكەنى ايتار­لىقتاي تابىسقا قول جەتكىزۋدە. عيماراتتا­رىنا كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن, ءتۇسىرۋ, مونتاج جانە دىبىس جازۋ ستۋديالارى كەشەندى ساندىق اپپاراتۋرالارمەن جابدىق­تالعان, مۋلتيپليكاتسيالىق فيلمدەردى وندىرۋگە ارنالعان جابدىقتار جيناعى ساتىپ الىنعان. وتكەن جىلى “قازاقفيلم” كينو­ستۋدياسى باس-اياعى 11 كوركەمسۋرەتتى, 5 اني­ماتسيالىق جانە 3 دەرەكتى فيلم ۇسىنعان, پروكاتقا شىققان وتاندىق فيلمدەردىڭ ۇلەسى ەكى جارىم ەسەدەن استامعا وسكەن. ءتول كينونىڭ توڭىرەگىندەگى اڭگىمەنى مينيستر الداعى ۋاقىتتا كورەرمەن نازارىنا ۇسى­نىلاتىن تىڭ فيلمدەرمەن ساباقتادى. ماسەلەن, وسىنداي جاڭا كينوجوبالاردىڭ ىشىندە تيمۋر بەكمامبەتوۆتىڭ “التىن جاۋىنگەر”, ەگور كونچالوۆسكيدىڭ “ناعىز پولكوۆنيك”, رۇستەم ابدىراشەۆتىڭ “مەنىڭ بالالىق شاعىمنىڭ اسپانى” فيلمدەرى جانە 12 سەريالى “استانا – ماحابباتىم مەنىڭ” سياقتى تىڭ تۋىندىلار بار. ەلىمىزدەگى تەاتر ونەرىن دامىتۋ ماسە­لەسىنە كەلگەندە, سالا باسشىسى رەسپۋبلي­كا­لىق تەاترلاردىڭ جۇمىسىنان وي ءوربىتتى. بىل­تىرعى جىلى تەاتر ساحنالارىندا مىڭ­نان استام سپەكتاكلدەر كورەرمەنمەن قاۋىشسا, سونىڭ ىشىندە 36 جاڭا قويىلىم رەپەرتۋارعا قوسىلىپ, ەكى سپەكتاكل قالپىنا كەلتىرىلگەن. وتكەن جىلى ەۋروپا مەن رەسەيدىڭ جەتەكشى تەاترلارىمەن شىعارماشىلىق بايلانىس ورناتا وتىرىپ, بىرنەشە جاڭا قويىلىمدار ساحنالانعان. ولاردىڭ ىشىندە دجۋزەپپە ۆەرديدىڭ “ايدا” وپەراسى, ادولف اداننىڭ “كورسار” بالەتى مەن دجاكومو ءپۋچچينيدىڭ “بوگەما” وپەراسى ايتارلىقتاي تابىسپەن ءوتتى. اسىرەسە, پرەمەرالار اراسى­نان يتاليا كومپوزيتورى گاەتانو دوني­تسەتتيدىڭ “ماحاببات شىرىنى” وپەراسى تۋرا­لى, م.لەرمونتوۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك اكادەميالىق ورىس دراما تەاترى مەن ن.ساتس اتىنداعى اكادەميالىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترلارىندا رەسەيدىڭ جەتەكشى تەاترلارىنان كەلگەن ارتىستەردىڭ قاتىسۋىمەن قويىلىمداردىڭ قونىمدى شىققانىن ايرىقشا اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار, سوڭعى ۋاقىتتا مۇنداي ساحنالىق قۇبىلىستاردى تەلەارنالار ارقىلى بەرۋ داستۇرگە اينالا باستادى. ۇلتتىق مەرە­كەلەرگە ارنالعان كونتسەرتتەر دە كەڭىنەن نا­سي­حاتتالۋدا. بۇل سالادا تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن ماسەلە – وسى زامانعى قويىلىمداردى جاڭعىرتۋ ماقساتىندا وتكەن جىلدىڭ با­سىندا وپەرا, بالەت, دراماتۋرگيا, كامەرالىق مۋزىكا, قازىرگى زامانعى جانە بالالار اندەرى سياقتى ءتۇرلى جانرداعى اتالىمدار بويىنشا “تاۋەلسىزدىك تولعاۋى” بايقاۋى جاريالان­عانى بەلگىلى. بۇگىندە ونىڭ قورىتىندىسى شىعارىلىپ, ۇزدىك اتالىنعان تۋىندىلار بيىل ەلىمىزدىڭ باستى ساحنالارىندا جۇرتشىلىققا ۇسىنىلاتىنىن ايتتى. تەاتر سالاسىنداعى باستى جاڭالىقتىڭ ءبىرى – بيىل قازاقستاندىق ون وپەرا ءانشىسى ميلاننىڭ اتاقتى لا سكالا وپەرا تەاترىندا ءبىر جىلداي تاجىريبە الماسىپ قايتادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل بۇرىن-سوڭدى ساحنا تاريحىندا بولماعان وقيعا ەكەنى داۋسىز. ال لەرمونتوۆ اتىنداعى ورىس دراما تەاترىنا رەسەيدىڭ بەلگىلى ءارتىسى سەرگەي بەزرۋكوۆ كەلىپ ونەر كورسەتەدى دەپ كۇتىلۋدە. مينيستر جۇمىستىڭ ماڭىزدى ءبىر بولىگى وتاندىق مادەنيەتتى شەتەلدەرگە ناسيحاتتاۋ ەكەنىن ايتتى. ماسەلەن, وتكەن جىلى قازاقستاننىڭ مادەنيەت كۇندەرى ەۋروپا, يسلام جانە تمد-نىڭ ءبىرتالاي ەلدەرىندە كەڭ اۋقىمدا ءوتىپ, 50 مىڭنان استام ادام قازاقستاننىڭ ونەرىمەن سۋسىنداعانىن, اسىرەسە, بىرىككەن اراب امىرلىگى, بەلارۋس, تۇركىمەنستان, ساۋد ارابياسى, يوردانيادا مادەني شارالاردىڭ وتە جوعارى دەڭگەيدە وتكەندىگىن تىلگە تيەك ەتتى. قازاقستاننىڭ گەرمانياداعى جىلىندا ەلۋدەن استام مادەني ءىس-شارا وتكەن. مۋزەي سالاسىندا جىل سايىن كوشپەلى جانە ستاتسيونارلى كورمەلەر, لەكتسيالار ۇيىمداستىرىلىپ تۇراتىنىن ايتقان سالا باسشىسى ورتاشا ەسەپپەن العاندا مۇنداي ءىس-شارانىڭ سانى 20 مىڭعا جەتكەنىن, ال قاتىسۋشىلاردىڭ 1 ميلليوننان اسقانىن العا تارتقان. ءاربىر ءتورتىنشى قازاقستاندىق كوپشىلىك كىتاپحانالاردىڭ قاتىسۋشىسى بولىپ تابىلادى ەكەن. جالپى العاندا كوپشىلىك كىتاپحانالاردىڭ جيىنتىق قورى 70 ميلليون 650 مىڭ ساقتاۋ بىرلىگىن قۇراي­تىنىن, سونداي-اق بۇل باعىتتا “قازاقستان كىتاپحاناسى” مەملەكەتتىك قورىن قالىپ­تاستىرۋ بويىنشا جانە ەلەكتروندى قىزمەت كورسەتۋ جۇمىستارى جالعاساتىنىن بايانداعان مينيستر “جول كارتاسى” باعدارلاماسى اياسىندا ەلىمىزدەگى 182 مادەنيەت وشاعىنا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەنىن, بۇل ماقساتتا مەملەكەت تاراپىنان 4 ميلليارد تەڭگەدەن استام قارجى جۇمسالىپ, 9 مىڭنان استام ادام جۇمىسپەن قامتىلعانىن, وسى ءۇردىس ارمەن قاراي جالعاسا بەرەتىنىن ايتتى. تىلدەردى دامىتۋ سالاسى بويىنشا مينيسترلىك 2001-2010 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلامانى جۇزەگە اسىرىپ كەلە جاتقانى اڭگىمە ارقاۋىنا اينالدى. ونىڭ اياسىندا اۋقىمدى شارالار جۇزەگە اسقان, مەملەكەتتىك ءتىلدى وقىتۋدىڭ ادىستەمەسى ۇدايى جەتىلدىرىلىپ كەلەدى. بيىل تارالىمى 260 مىڭ دانانى قۇرايتىن 8 سوزدىك جارىق كورسە, 6 سوزدىك, سونداي-اق سالالىق تەرمينولوگيالىق انىقتامالىقتار ينتەرنەت جەلىسىندەگى تىلدىك پورتالعا ورنالاستىرىلعان. “مەملەكەتتىك قىزمەتكەردىڭ تىلدىك پورتفەلى” جەتكىلىكتى تارالىممەن باسىپ شىعارىلسا, 19 اتالىمنىڭ – ەلەكتروندى اۋديو جانە بەينەكىتاپتار, گرامماتيكالىق انىقتاما­لىق­تار, سوزدىكتەردىڭ جيناقتالۋى مەملە­كەتتىك ءتىلدى وقىتۋدىڭ كەڭەيتىلە تۇسكەنىن ايعاقتايدى. ماسەلەن, مەملەكەتتىك ءتىلدى وقىتۋ ورتالىقتارىنىڭ سانى ەكى ەسەگە كوبەيىپ, بۇگىندە 93-كە ارتۋى بەكەر ەمەس. ونىڭ 63-ءى مەملەكەتتىك بولىپ سانالسا, الداعى ۋاقىتتا مۇنداي ورتالىقتاردىڭ سانىن 120-عا جەتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. اقپاراتتىق سالاداعى مينيسترلىكتىڭ قىز­مەتى جونىندە دە كوپ ماعلۇماتتار كەلتىرىلدى. بۇگىندە رەسپۋبليكادا 2946 بۇقارالىق اق­پارات قۇرالدارى جۇمىس ىستەسە, ولاردىڭ 80 پايىزدان استامى جەكە مەنشىك باق-تار. مەملەكەتتىك تاپسىرىس ارقىلى بۇگىندە قازاقستاندىقتار 182 تاقىرىپ بويىنشا الەۋمەتتىك ماڭىزدى, وزەكتى اقپاراتتاردى الىپ وتىر. وتكەن جىلى, – دەدى مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد, – مىڭنان استام رەسپۋبليكالىق جانە 3 مىڭ وڭىرلىك ءىس-شارالاردى جارىققا شىعارۋدى ۇيىمداستىردىق, 93 مەديا-جوسپار ىسكە اسىرىلدى. مەملەكەتتىك تەلەارنالار ەفيرىندەگى ءتول باعدارلامالاردىڭ ۇلعايا تۇسكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇگىندە 75 پايىزدان استام باعدارلامالار مەن حابارلار وتاندىق ءوندىرىستىڭ ەنشىسىنە ءتيىپ وتىرعانىن بايان­دادى. سونداي-اق, وتكەن جىلى جۇرگىزىلگەن جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە 96 ەلدى-مەكەننىڭ تەلەۆيزيالىق جانە راديوباعدارلامالاردى قابىلداۋ ماسەلەسى 96 تاراتۋشى جانە 23 راديوتەلەۆيزيالىق ستانسالاردىڭ جۇمىسىن ىسكە قوسۋ ارقىلى شەشىلگەن. الەۋمەتتىك ماڭىزدى ادەبيەت تۇرلەرىن شىعارۋ دا مي­نيسترلىكتىڭ ستراتەگيالىق باسىم باعىتتا­رىنىڭ ءبىرى بولىپ سانالاتىنى ايتىلدى. وتكەن جىلى جالپى 111 3500 دانا تارا­لىممەن 472 اتاۋلى كىتاپ باسىپ شىعارىلسا, ولار تۇگەلىمەن كىتاپحانالارعا تاراتىلعان, تاڭداۋلى وپەرا جانە بالەت تۋىندىلارىنىڭ 20 پارتيتۋراسى جانە 20 كلاۆيرى شىعا­رىلعان. مينيستر بىرەگەي جوبالاردىڭ ىشىنەن “قازاقتىڭ 100 رومانى”, “قازاق ادەبيەتى ەسكى زاماننان ءبىزدىڭ كۇنىمىزگە دەيىن”, “مەملەكەت جانە تاريح”, “تابيعات”, “بالالارعا ارنالعان قيال-عاجايىپ ادەبيەت” سياقتى سەريالاردى ايرىقشا اتاپ ءوتتى. مۇراعات سالاسى بويىنشا دا بەلسەندى جۇمىستار جۇرگىزىلگەنى ناقتى مىسالدارمەن جەتكىزىلدى. جىل سايىن شەتەلدەردىڭ مۇرا­عات­تارىنان ەلىمىز ءۇشىن نەبىر قۇندى جاۋھارلار الىنىپ كەلۋدە. وتكەن جىلى مۇراعاتتار 235 مىڭنان استام مۇراعات قۇجاتتارىمەن, 300-گە جۋىق قولجازبالارمەن تولىعىپتى. مينيسترلىكتىڭ ەلەۋلى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى ازاماتتىق سەكتورمەن قارىم-قاتىناستى ورنىقتىرۋ ەكەنى نازاردان تىس قالمادى. ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزدى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا قاتىسۋىن ودان ءارى كەڭەيتۋ ماقساتىندا قارجىلاندىرۋ كولەمى ميلليارد تەڭگەگە دەيىن جەتكەن. مينيسترلىك قولداۋىمەن 206 ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم ءارتۇرلى باعىتتارداعى 226 الەۋمەتتىك ماڭىزى بار جوبالاردى ىسكە اسىرعانىن ايتقان مينيستر مۇنان كەيىنگى ۋاقىتتا دا ەتنومادەني بىرلەستىكتەر مەن شىعارماشىلىق وداقتارعا ۇدايى قارجىلاي قولداۋ كورسەتىلە بەرەتىنىنە توقتالدى. مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد قازاقستاننىڭ بيىل ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋىن بارىنشا اقپاراتتىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋ, اۋقىمدى مادەني شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ مىندەتى تۇرعانىن ايتىپ, كونستيتۋتسيانىڭ 15 جىلدىعى مەن ۇلى جەڭىستىڭ 65 جىلدىعىن اتاپ وتۋگە قاتىستى ءىس-شارالار جونىندە باسا ايتىپ ءوتتى. باق-تىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ مەن تەحنولوگيالىق قۇرامىن دامىتۋعا قاتىستى وي تۇيىندەدى. “تىلدەردى قولدانۋ مەن دامىتۋدىڭ 2011-2020” جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ جىل اياعىنا دەيىن جاسالاتىنىنا سەندىردى. “مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك تاپسىرىس ماسەلەلەرى بويىنشا كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى” قر زاڭىنىڭ جوباسىن ازىرلەپ, پارلامەنتكە دەر كەزىندە ەنگىزۋ كەرەكتىگىن ايتا كەلىپ, مينيستر ودان ءارى تاعى ءبىر ەلەۋلى وقيعا – بيىلعى جىلى قازاقستاننىڭ باستاماسىمەن بۇۇ جاريا­لاعان مادەنيەتتەردى جاقىنداستىرۋدىڭ حالىقارالىق جىلىنا ارنالعان اۋقىمدى ءىس-شارالار توڭىرەگىندە وي ءوربىتتى. مۇنان سوڭ “قازاقستان” رەسپۋبليكالىق تەلەراديوكورپوراتسياسى” اق پرەزيدەنتى جاناي وماروۆ شىعىپ, ءوز ويىن ورتاعا سال­دى. ول 14 وبلىستىق تەلەراديوكەشەندەردىڭ جاڭا باعىتتاعى اتقارىپ جاتقان جۇمىستارى تۋرالى, قازاق تىلىندە دايىندالاتىن حابار­لاردىڭ ارتا تۇسەتىندىگىن, بيىل رەسەي تەلە­ارنالارىمەن باسەكەلەستىكتى ۇدەتىپ, وتاندىق باعدارلامالاردىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋعا قاتىستى تىڭ جوبالار ازىرلەنىپ جاتقاندىعىن ايتا كەلىپ, “ەكى جۇلدىز” ۇلتتىق جوباسى سەكىلدى كوپشىلىكتى باۋرايتىن باعدارلامالاردى تىلگە تيەك ەتتى. “اعايىندى”, “استاناعا كوكتەم كەش كەلەدى” اتتى ءتول كورسەتىلىمدەر ارمەن قاراي تاعى دا شىنايى تۋىندىلارمەن جالعاسا بەرەدى دەدى. شاكەن ايمانوۆ اتىنداعى “قازاق­فيلم” اق پرەزيدەنتى ەرمەك امانشاەۆ ۇكىمەت باسشىسىنا ءوزىنىڭ ارىپتەستەرى مەن كينەماتوگرافيستەردىڭ اتىنان العىس ءبىلدىردى. كينوستۋديانىڭ سوڭعى جىلدارعى جەتىستىك­تەرىنە توقتالدى. اسىرەسە, تەحنيكالىق جا­عىنان قايتا جاڭعىرعان وتاندىق كينوستۋديا بۇگىندە جۇرت كوڭىلىنەن شىعاتىن ساپالى فيلمدەر شىعارا باستاعانى قۋانتادى. كي­نوستۋديا باسشىسى الداعى جىل كورەرمەن­دەرمەن بارىنشا جاقىنداسىپ, قازاق كينوسىنا دەگەن قىزىعۋشىلىقتىڭ ارتا تۇسەتىن ءوسۋ كەزەڭى بولاتىنىنا سەندىردى. پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, قا­زاقستاننىڭ ازاماتتىق اليانسىنىڭ پرەزي­دەنتى ايگۇل سولوۆەۆا ءىV ازاماتتىق فو­رۋمدى وتكىزۋگە جاردەمدەسىپ, قولداۋ كورسەتكەن ۇكىمەتكە العىسىمدى بىلدىرەمىن دەپ ءسوز باستادى. فورۋمعا مىڭنان استام ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار, ونىڭ ىشىندە حالىقارالىق ۇيىمدار دا قاتىسقانىن, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى العاش رەت مينيسترلەرمەن تەڭ دارەجەدە وزەكتى ماسەلەلەردى بىرگە تالقىلاعانىن ءسوز ەتە كەلە, ۇيىمداردىڭ سانى 5 مىڭنان وتكەن جىلى 18 مىڭعا دەيىن كوبەيگەنىن, مەملەكەتتىك الەۋ­مەتتىك تاپسىرىستىڭ جىلىنا 2 ميلليارد تەڭگەگە دەيىن ۇلعايعانىن اتاپ ءوتتى. ازامات­تىق اليانس “نۇر وتان” پارتياسىمەن بىرگە تىڭ جوبالاردى ازىرلەۋگە قاتىسىپ كەلە جاتقانىن, “جول كارتاسى” بويىنشا ءبىراز ىستەر اتقارىلعانىن ايتىپ, مينيسترلىكتىڭ ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارمەن تىعىز قارىم-قا­تىناستا جۇمىس ىستەي بەرەتىنىنە سەنىم ارتتى. اقتوبە وبلىستىق مادەنيەت باسقارما­سىنىڭ باستىعى ءنازيرا تابىلدينوۆا وبلىس كولەمىندە “جول كارتاسى” باعدارلاماسى اياسىندا بارلىعى 873,6 ميلليون تەڭگەگە 51 نىساننىڭ كۇردەلى جوندەۋدەن وتكەنىن, 200 تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلىپ, اۋىلعا جاستاردى تۇراقتاندىرۋعا مۇمكىندىك جاسالىپ وتىرعانىن, بيىل اۋىلداعى 8 مادەنيەت مەكەمەسى, 2 تەاتر مەن 2 مۋزەي جوندەۋدەن وتەتىنىن ايتتى. ەكى جىلدا “مادەني مۇرا” جوباسى بويىنشا 256 ميلليون تەڭگە يگەرىلىپتى. احمەت, عازيزا جۇبانوۆتارعا, شىعاناق بەرسيەۆكە, تالعات بيگەلدينوۆكە, ءاليا مولداعۇلوۆاعا استانا مەن اقتوبەدە ورناتىلعان ەسكەرتكىشتەر قالاعا ارحيتەك­تۋرالىق كوركەمدىك, حالىققا رۋحاني كۇش بەرىپ تۇرعانىن اڭگىمەگە ارقاۋ ەتە كەلە “قو­بىلاندى باتىر” مەموريالدىق كەشەنىنىڭ اشىلۋى, ابات-بايتاق كەسەنەسىنە الىس-جاقىن شەتەلدەردەن كەلۋشى تۋريستەردىڭ كوبەيۋى وبلىستاعى مادەني ءىس-شارالاردىڭ قارقىن الا تۇسۋىنە سەپتىگىن تيگىزىپ جاتقانىن ايتتى. بيىل, – دەدى ول – مادەني مۇرا جۇ­مىستارى موڭكە ءبيدىڭ, نۇرپەيىس اقىننىڭ مۇرالارىن زەرتتەۋمەن, بوگەنباي باتىردىڭ ەرلىگى مەن تاريحتاعى ورنىنا بايلانىستى دەرەكتەردى انىقتاۋمەن جالعاسادى. وسى تۇرعىدا ن.بايعانيننىڭ 150 جىلدىعىن رەسپۋبليكا كولەمىندە اتاپ ءوتۋ شارالارىنا قولداۋ كورسەتۋلەرىڭىزدى سۇرايمىن دەدى. جيىن سوڭىندا ءسوز العان ۇكىمەت باس­شىسى كارىم ءماسىموۆ مينيسترلىكتىڭ وتكەن جىلعى جۇمىستارىنا وڭ باعا بەرە كەلە, بيىلعى بەس باستى مىندەتىنە توقتالدى. ونىڭ ءبىرىنشىسى – “مادەني مۇرا” مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋعا بايلانىستى بولسا, ەكىنشىسى ەلباسىنىڭ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ حV سەسسياسىندا بەرگەن تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا “تىلدەردى قولدانۋ مەن دامىتۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا” قاتىستى ايتىلدى. ءۇشىنشى ماسەلە – كەلەسى جىلدان باستاپ ساندىق تەلەۆيزياعا كوشۋ. ءتورتىنشى مىندەت, مەملەكەتتىك ەمەس ۇيىم­دارمەن ارمەن قاراي وسى قارقىندا جۇمىس ىستەي بەرۋى. بەسىنشى – قازاق مادەنيەتىن الەمدىك ارەناعا شىعارۋ مىندەتى – تاۋەل­سىزدىك تاقىرىبىنا ارنالعان جاڭا تۋىن­دىلاردى دۇنيەگە اكەلۋ, دەپ قىسقاشا وي تۇيىندەگەن ۇكىمەت باسشىسى مينيسترلىكتىڭ الداعى جۇمىستارىنا ساتتىلىك تىلەدى. القا وتىرىسىنا قاتىسۋشىلارعا ارناپ ۇيىمداستىرىلعان كىتاپ كورمەسىنەن وتاندىق باسپا ونىمدەرىنىڭ ۇزدىك ۇلگىلەرىن كورۋگە بولاتىن ەدى. قازاقستان تاريحى, قازاق ادەبيەتىنىڭ كىتاپحاناسى سەرياسى بويىنشا جارىق كورگەن م.اۋەزوۆ, ءا.بوكەيحان, ب.مايلين, ءى.ەسەنبەرلين, ءا.كەكىلباەۆ... تۋىندىلارى, باسقا دا ءتۇرلى كوپتومدىقتار مەن ءار تاقىرىپتارعا ادەبيەتتەر “مادەني مۇرا” جوباسىنىڭ ناقتى جەمىستەرى ىسپەتتى قاز-قاتار تىزىلگەندە, كوڭىل تۇشىندىرعان. قاراشاش توقسانباي. كوميتەتتىڭ كەزەكتى وتىرىسى الماتى قالاسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى سىرتقى ىستەر مي­نيس­ترى­نىڭ ورىنباسارى نۇرلان ەرمەك­باەۆتىڭ توراعالىعىمەن ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارا­لا­رى جونىندەگى كەڭەس (اوسشك, ازيا كەڭەسى) اعا لاۋازىمدى تۇلعالار كو­ميتەتىنىڭ (التك) كەزەكتى وتىرىسى ءوتتى. كەزدەسۋ ۇستىمىزدەگى  7-9 ماۋ­سىم­دا ىستامبۇلدا وتەتىن  اوسشك-گە قاتىسۋشى ەلدەر مەملەكەت جانە ۇكىمەت باسشىلارىنىڭ ءۇشىنشى سام­ميتىن دايىنداۋ جانە وتكىزۋ ماسە­لەلەرىن تالقىلاۋعا ارنالدى. كەزدەسۋ بارىسىندا بۇكىل ازيا قۇرلىعىندا قاۋىپسىزدىك پەن سەنىمدى نىعايتۋعا باعىتتالعان جاڭا قاۋىپ-قاتەرلەرگە بايلانىستى, اسكەري-ساياسي جانە ەكونوميكا ولشەم­دەرىن­دەگى ءىس-شارالار جيىنتىعى تالقى­لان­دى. اوسشك ارتىقشىلىقتارى مەن يممۋنيتەتتەرى جونىندەگى كون­ۆەنتسياسىنىڭ جوباسى, اوسشك-گە مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك جانە اقپاراتتىق تەح­نو­لو­گيالار سالالارىنداعى ىنتىماق­تاس­تىعى جونىندە تۇجىرىمدامالارى مەن ءىس-ارەكەتتەر جوسپارلارى قاراس­تىرىلدى. التك وتىرىسى ناتيجەسىندە ەنەر­گەتيكالىق قاۋىپسىزدىك سالاسىن­داعى ىنتىماقتاستىق جونىندەگى تۇ­جىرىمداما مەن ءىس-ارەكەتتەر جوس­پارى بەكىتىلدى. تايلاند كورولدىگى مەن ءازىربايجان رەسپۋبليكاسى ازيا كەڭەسى بيزنەس-فورۋمىنىڭ ۋاقىتى مەن ورنى ء(ۇ.ج. قىركۇيەك, بانگكوك قالاسى) جانە كولىكتىك دالىزدەردىڭ قاۋىپسىز جانە ءتيىمدى جۇيەسىن دامىتۋ جونىندەگى ىقپالداستىق سالاسىنداعى سەنىم شارالارىن جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا ساراپشىلار كەزدەسۋىنىڭ مەرزىمى مەن ورنى ء(ۇ.ج. ناۋرىز, باكۋ قالاسى) بەلگىلەندى. اوسشك-گە قاتىسۋشى ەلدەر قاتارىندا اۋعانستان, ءازىربايجان, ەگيپەت, ءۇندىستان, يران, يزرايل, يوردانيا, قازاقستان, قحر, كورەيا رەسپۋبليكاسى, قىرعىزستان, موڭ­عوليا, پاكستان, پالەستينا, رەسەي, تاجىكستان, تايلاند, تۇركيا, ءباا, وزبەكستان بار. “ەگەمەن-اقپارات“. “اۋعان ماسەلەسى” – باسىمدىقتارىمىزدىڭ ءبىرى وسى اپتادا ماسكەۋدە كەدەندىك وداق كوميسسياسىنىڭ 13-ءشى باسقوسۋى وتەدى. وعان قازاقستاندىق دەلەگاتسيانى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ءارى كەدەندىك وداق كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى ومىرزاق شوكەەۆ باستاپ بارادى, دەدى كەش وتكەن ءداستۇرلى اپتالىق بريفينگتە Cىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ رەسمي وكىلى اسقار ابدراحمانوۆ. باسقوسۋ بارىسىندا دەلەگاتسيالار شەتتەن اكەلىنەتىن تاۋارلارعا كە­دەن­دىك باج سالىعىن سالۋ مەن تەپە-تەڭ ماڭىزعا يە باسقا دا سالىقتار مەن الىمداردى ەسەپتەۋ مەن ءبولۋ ءتار­تى­بىن, وداققا مۇشە ەلدەردىڭ سالىقتىق وكىلدەر توبىن قۇرۋ جونىندەگى جوبالاردى قاراستىراتىن بولادى. سونىمەن قاتار, تاريفتىك ەمەس رەت­تەۋ­دىڭ ورتاق جۇيەسىن ۇيىمداستىرۋ, سىرتقى ساۋدانى رەتتەۋ جونىندەگى كو­ميتەت قۇرۋ جانە ءۇش ەلدىڭ ءبىرىڭ­عاي ەكونوميكالىق كەڭىستىگىن قۇرۋعا باعىتتالعان كۇنتىزبەلىك جوسپاردى بەكىتۋ جايى تالقىلانادى, دەدى رەس­مي وكىل. اپتا ىشىندە شتاب-پاتەرى شۆەي­تسا­ريانىڭ جەنەۆا قالاسىندا ورنا­لاسقان بەدەلدى حالىقارالىق ۇكىمەت­تىك ەمەس ۇيىم – دۇنيەجۇزىلىك ەكو­نو­ميكالىق فورۋمنىڭ جىل سايىنعى سەسسياسى وتكىزىلمەك ەكەن. شۆەي­تساريانىڭ داۆوس قىسقى كۋرورتىندا وتكىزۋىنە بايلانىستى داۆوس فورۋمى دەگەن بەيرەسمي اتاۋعا يە بۇل باس­قوسۋعا باراتىن قازاقستاندىق دەلە­گاتسيا  فورۋم اياعىندا ءوزارا ءتيىمدى حا­لىقارالىق قاتىناستاردى دامىتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا شەتەلدىك جانە حالىقارالىق ۇيىمدار وكىلدەرىمەن ەكى­جاقتى كەزدەسۋلەر وتكىزبەك كورىنەدى. 28 قاڭتار كۇنى  مەملەكەتتىك حاتشى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قانات ساۋداباەۆ ۇلىبريتانيالىق ءارىپ­تەسى دەۆيد ميليبەندتىڭ شاقى­رۋى­مەن جانە ەقىۇ-نىڭ قازىرگى توراعاسى رەتىندە لوندوندا اۋعان­ستان ماسەلەلەرىن تالقىلايتىن ار­نايى حالىقارالىق كونفەرەنتسياعا قاتىسادى دەپ كۇتىلۋدە, دەگەن رەسمي وكىل شارا بارىسىندا اۋعانستاندا اسكەري قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ, وسى ەل­دىڭ ەكونوميكالىق دامۋىن قولداۋ, سايا­سي جاعدايدىڭ تۇراقتانۋىنا كور­شى مەملەكەتتەردىڭ اتسالىسۋى,  قاۋىپ­سىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ مەن ۇلت­تىق دامۋ ماقساتتارىن ورىنداۋ ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى اۋعان ۇكىمەتىنە جۇكتەۋ سىندى نەگىزگى ءتورت ماسەلە قاراستىرىلاتىنىن ايتتى. قانات ساۋداباەۆ كونفەرەنتسيا­دا­عى بايانداماسىندا قازاقستان تارا­پى­نىڭ اۋعان حالقىنا كورسەتىپ كەلە جات­قان كومەگى جانە اۋعانستاندا بەي­بىت ءومىر سالتىن نىعايتۋ ءۇشىن قازىرگى توراعا رەتىندە ۇيىمنىڭ ۇلەسىن ۇل­عايتۋ سىندى ۇسىنىستارعا توقتالماق. قازاقستان توراعالىق قىزمەتىندە “اۋعان ماسەلەسىن” ەقىۇ-نىڭ 2010 جىلعى قىزمەتىندەگى نەگىزگى باسىم­دىق­تاردىڭ ءبىرى دەپ قاراستىرادى. وسى ورايدا قانات ساۋداباەۆ وتان­دىق ديپلوماتيانىڭ جەتەكشىسى ەلبا­سى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اعىم­دا­عى جىلى ۇيىم ءسامميتىن وتكىزۋ تۋرالى باستاماسىن كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلاردىڭ نازارىنا ۇسىنباق. بۇگىندە ۇيىمعا مۇشە 56 ەلدىڭ 43-ءى اۋعان ەلىن قالپىنا كەلتىرۋ جوبا­لا­رى­نا اتسالىسىپ وتىرعانىن ەسكەرسەك, بۇل ماسەلە ءسامميتتىڭ اسا ماڭىزدى تاقىرىپتارىنىڭ بىرىنە اينالۋى ابدەن ىقتيمال. سونداي-اق, كونفە­رەن­تسياعا بايلانىستى شارالار اياسىن­دا قانات ساۋداباەۆتىڭ بىرقا­تار شەتەلدىك ارىپتەستەرىمەن ەكىجاقتى كەزدەسۋلەرى جوسپارلانىپتى. 29 قاڭتاردا قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا توراعالىعى اياسىندا تاعى ءبىر شارا وتكىزىلمەك ەكەن. ول – الماتىدا  ۇيىم­داستىرىلاتىن “ازيا-ەۋروپا جولىنداعى لوگيستيكانىڭ ءرولى” اتتى حالىقارالىق كونفە­رەن­تسيا. وعان كولىك جانە كوممۋنيكا­تسيا­لار مي­نيسترى ابىلعازى قۇسايى­نوۆ, سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى مەن قارجى   مي­نيستر­لىگىنىڭ كەدەندىك با­قى­لاۋ كومي­تەتىنىڭ وكىلدەرى, قازاق­ستان, ليتۆا, تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوس­تاستىعى جانە باسقا دا شەت ەلدەر­دىڭ ىسكەرلىك توپتارى قاتىسادى دەپ كۇتىلۋدە. انار تولەۋحانقىزى. ەسەپ بەرۋدە ەسكەرتىلگەن ەدى قالا اكىمىنىڭ وتكەن جىلعى ەسەپ بەرۋ جيىنىندا قالا ماڭىنداعى بوكەنشى اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى ۇزاق جىلدار بويى ءوز شەشىمىن تاپپاي كەلە جاتقان اۋىز سۋ ماسەلەسىن كوتەرگەن ەدى. سوعان وراي, اكىم تاراپىنان ۋادە بەرىلگەن بولاتىن. سول ۋادە بار-جوعى بەس اي ىشىندە ورىندالىپ, جالپى قۇنى 77,5 ميلليون تەڭگە تۇراتىن سۋ قۇبىرى پايدالانۋعا بەرىلدى. ءسويتىپ, باستالعان جىلدا بوكەن­شىلىكتەر قۋانىشقا كەنەلىپ وتىر. داۋلەت سەيسەن ۇلى, سەمەي.