مەديتسينا ۇيىمدارى قاعازباستىلىقتان «قۇتىلادى»
دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆتىڭ مالىمدەۋىنشە, قازىرگى تاڭدا ونلاين-رەجىمدە ستاتيستيكالىق اقپاراتتى جيناۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن قارجىلاندىرۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان 22 اقپاراتتىق جۇيە جۇمىس ىستەيدى. اقپاراتتىق جۇيەلەردى بىرىكتىرىپ, دەرەكتەردىڭ ءبىرتۇتاس ساقتاۋ ورنىن قۇرۋ ءۇشىن بيىلعى جىلدىڭ سوڭىندا قاناتقاقتى رەجىمدە ينتەروپەرابەلدىك پلاتفورماسى ىسكە قوسىلماق.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, 2018 جىلدان باستاپ ەمدەلۋشىنىڭ «جەكە كابينەتى» قولجەتىمدى بولادى, ول ارقىلى دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەتتەرى تۋرالى اقپارات الۋعا مۇمكىندىگى بار. بيىلعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن بارلىق مەديتسينا ۇيىمدارى اقپاراتتىق جۇيەلەرمەن قامتاماسىز ەتىلەدى, ياعني بۇل 2019 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ جۇمىستىڭ قاعازسىز فورماتىنا اۋىسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. 2020 جىلعا قاراي حالىقتى دەنساۋلىقتىڭ ەلەكتروندى تولقۇجاتىمەن قامتاماسىز ەتۋ جوسپارلانعان. سونداي-اق, مينيسترلىك الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنىڭ اقپاراتتىق جۇيەسىن قۇرۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىپ جاتىر.
ال ءوز كەزەگىندە اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار ءمينيسترى داۋرەن اباەۆ «اۋىلدىق جەرلەردە تالشىقتى-وپتيكالىق بايلانىس جەلىلەرىن ورناتۋ» جوباسىنىڭ ءى كەزەڭى اياسىندا 900-دەن استام دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانىن ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋ جوسپارلانعانىن ايتتى. ءمينيستردىڭ مالىمدەۋىنشە, «ازاماتتارعا ارنالعان ۇكىمەت» مەملەكەتتىك كورپوراتسياسىنىڭ فرونت-كەڭسەلەرىندە جانە پوشتالىق بايلانىس بولىمشەلەرىندە جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىقتارىنىڭ وكىلدەرى ازاماتتارعا مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا كەڭەس بەرەدى. «ەلەكتروندى ۇكىمەت» پورتالىندا, سونىمەن قاتار, قوعامدىق قولجەتىمدىلىك پۋنكتتەرى ارقىلى ونلاين-رەجىمدە الەۋمەتتىك مارتەبەنى انىقتاۋعا بولادى.
وتىرىستا سونداي-اق, وڭىرلەردە جۇرگىزىلىپ جاتقان دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرىن اقپاراتتاندىرۋ جۇمىستارى تۋرالى وڭتۇستىك قازاقستان, جامبىل, شىعىس قازاقستان وبلىستارىنىڭ اكىمدەرى ەسەپ بەردى. ودان سوڭ پرەمەر-مينيستر ب.ساعىنتاەۆ وڭىرلەردىڭ اكىمدەرىنە قاجەتتى كومپيۋتەرلىك تەحنيكالاردى ساتىپ الىپ, مەديتسينا ۇيىمدارىنا اقپاراتتىق جۇيەلەردى ەنگىزۋدى تاپسىردى. سونىمەن قاتار, تەحنيكانىڭ سەرۆيستىك قىزمەت كورسەتۋى مەن ونىڭ ينتەرنەتكە قوسىلۋىن رەتكە كەلتىرۋ قاجەتتىگىن جەتكىزدى. اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىكتەرىنە ءتيىستى ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرلەسىپ اقپاراتتىق جۇيەلەردىڭ بىرلەسۋ جۇمىستارىن بيىلعى جىلدىڭ 1 قاراشاسىنا دەيىن اياقتاپ, ونىڭ توقتاۋسىز جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋ تاپسىرىلدى.
ءدارى-دارمەك باعاسى رەتتەلۋى ءتيىس
بيىلعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ەلىمىزدە ءدارى-دارمەك باعالارىن مەملەكەتتىك رەتتەۋ ەنگىزىلمەك. سوعان وراي قازىرگى ۋاقىتتا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى قانداي جۇمىستار جۇرگىزۋدە, نەندەي شەشىمدەر قابىلداندى, مەملەكەتتىك رەتتەۋدىڭ ءتارتىبى قانداي بولماق؟ دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆ وسى ماسەلە جونىندە دە ەگجەي-تەگجەيلى باياندادى.
ءمينيستردىڭ مالىمدەۋىنشە, قازىرگى تاڭدا ۇلتتىق دارىلىك ساياساتتى ىسكە اسىرۋ بويىنشا ارنايى جوسپار ازىرلەنگەن, ول حالىقتى دارىمەن قامتاماسىز ەتۋدى جەتىلدىرۋدىڭ ىقپالدى شارالارىن ەنگىزۋدى كوزدەيدى. «مينيسترلىك ازىرلەگەن ەرەجەلەر جوباسىنا سايكەس باعا بەلگىلەۋ ۇدەرىسى – ءوندىرۋشى زاۋىتتان باستاپ قازاقستانداعى جەتكىزۋشىلەر قويمالارىنا دەيىن تۇگەل تىركەلەدى. سودان كەيىن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى ءدارى-دارمەكتىڭ شەكتى كوتەرمە جانە بولشەك ساۋدا قۇنىن بەكىتەدى», دەدى ە.ءبىرتانوۆ. سونداي-اق ول ۇلتتىق دارىلىك ساياسات تۋرالى زاڭ جوباسىنىڭ تۇجىرىمداماسى فارماتسەۆتيكالىق جانە مەديتسينالىق سالا ماماندارىنىڭ تالقىلاۋىنا ۇسىنىلعانىن جەتكىزدى.
تالقىلانعان ماسەلە بويىنشا «اتامەكەن» ۇكپ باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ن.التاەۆ ءسوز سويلەپ, كاسىپكەرلىك تۇرعىسىنان ۇسىنىستارىمەن ءبولىستى. قورىتىندىسىندا پرەمەر-مينيستر دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە «اتامەكەن» ۇكپ جانە فارماتسەۆتيكالىق قوعاممەن بىرگە ءدارى-دارمەك باعالارىن رەتتەۋ مەن قالىپتاستىرۋ تەتىكتەرى ماسەلەلەرىن جەتە پىسىقتاۋدى تاپسىردى.
تۇراقتاندىرۋ بويىنشا جۇمىس كۇشەيمەك
وتىرىستا قارالعان كەلەسى ماسەلە – الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى باعالارىن تۇراقتاندىرۋ شارالارى. بۇل رەتتە ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ باعالارىنا قاتىستى جاعداي تۋرالى باياندادى.
«جاسالعان مەموراندۋمدار اياسىنداعى مينيسترلىكتەر مەن اكىمدىكتەردىڭ بىرلەسكەن جۇمىسى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنا تۇتىنۋشىلىق باعا يندەكسىنىڭ ءوسۋ قارقىنىن قاڭتار-ناۋرىزداعى 1,2 پايىزدان ءساۋىر مەن مامىر ايلارىندا 0,6 پايىزدان 0,9 پايىزعا دەيىن تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەردى. الايدا, ماۋسىمدا بۇل كورسەتكىش 1,9 پايىزعا دەيىن ارتقانى بايقالۋدا», دەدى ت.سۇلەيمەنوۆ.
ال اۋىل شارۋاشىلىعى ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى قايرات ايتۋعانوۆ تۇراقتاندىرۋ قورلارىنىڭ جۇمىسى تۋرالى باياندادى. بۇگىندە پياز, كارتوپ, قىرىققابات, ءسابىز سياقتى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ باعاسىن ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن ءاربىر وبلىستا تۇراقتاندىرۋ قورى قۇرىلعان. وعان جىل سايىن اتالعان تاۋارلاردىڭ ءبىر بولىگى ساتىپ الىنادى دا, تاپشىلىق كەزىندە ارزان باعامەن نارىققا شىعارىلادى. وسىلايشا, باعانى قىمباتتاتپاۋعا مۇمكىندىك بار. الايدا, تۇراقتاندىرۋ قورلارىنا جاۋاپتى ازاماتتار ازىق-ت ۇلىك اقشاسىن دەپوزيتتەردە اينالدىرىپ ءجۇر.
ق.ايتۋعانوۆتىڭ ايتۋىنشا, ازىق-ت ۇلىك نارىعىندا سپەكۋلياتيۆتى ارەكەتتەر دە جوق ەمەس. ال اكىمدىكتەر كارتوپ پەن قىرىققابات باعاسىنىڭ وسكەنىن وزبەكستانعا تاسىمالداناتىن ءونىمنىڭ ارتۋىمەن ءتۇسىندىرىپ وتىر. «بىزدىڭشە, ول باستى سەبەپ ەمەس. اكىمدىكتەر وتكەن جىلدىڭ ءونىمى ەسەبىنەن تۇراقتاندىرۋ قورلارىنا ازىق-ت ۇلىكتى كوپتەپ ساتىپ العاندا قازىرگى جاعداي تۋىنداماس ەدى. ءبىزدىڭ زەرتتەۋىمىزگە سايكەس, ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى تۇراقتاندىرۋ قورلارىنا ءتيىستى دەڭگەيدە ساتىپ الىنبايدى. سونىڭ سالدارىنان ءدال سول تاۋارلاردىڭ باعاسى كوتەرىلەدى. قازىرگى كەزدە تۇراقتاندىرۋ قورلارىنا ساتىپ الىنعان كارتوپتىڭ ۇلەسى 16 پايىزدى قۇراسا, پياز – 7 پايىز, ال قىرىققابات 5-اق پايىزدى قۇراپ وتىر», دەدى ق.ايتۋعانوۆ.
بۇدان ءارى قاراعاندى, باتىس قازاقستان وبلىستارىنىڭ جانە استانا قالاسىنىڭ اكىمدەرى وڭىرلەردەگى جاعداي تۋرالى ەسەپ بەردى. وسى رەتتە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى-اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسقار مىرزاحمەتوۆ اكىمدىكتەردە الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ونىمدەردىڭ باعالارىن تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن بارلىق مۇمكىندىكتەر بارىن ايتىپ, وڭىرلەرگە تۇراقتاندىرۋ قورلارىنا جاڭا ءتۇسىم ونىمدەرىن ساتىپ الۋعا كىرىسۋ كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى. پرەمەر-مينيستر ب.ساعىنتاەۆ اكىمدىكتەرگە الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ باعالارىن تۇراقتاندىرۋ بويىنشا جۇمىستى كۇشەيتۋدى تاپسىردى. ۇلتتىق ەكونوميكا جانە اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىكتەرىنە باعالار قوزعالىسىنا تۇراقتى مونيتورينگ جۇرگىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ تاپسىرىلدى.
مەملەكەتتىك ورگاندارعا, اكىمدىكتەرمەن بىرلەسىپ, باسىم تۇردە وڭىرلىك بازارلاردى ازىق-ت ۇلىكپەن مولىقتىرۋ جانە ساۋدا ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ بويىنشا شارالار قابىلداۋ قاجەتتىگىن ايتتى.
دينارا بىتىكوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان»
