يگى جاقسىلاردىڭ ايتقاندارىن كوكەيگە ءتۇيىپ, ورايى كەلسە ويلى وقىرماننىڭ ولجاسىنا اينالدىرىپ وتىرۋدىڭ ءوزى ساۋاپ ەمەس پە. ادەتتە, حالقىنا قالتقىسىز قىزمەت ەتۋدىڭ ار جاعىندا, استارىندا قاراپايىمدىلىق قاسيەت مەنمۇندالايدى. وزبەكستاننىڭ حالىق ءارتىسى فارۋح زاكيروۆتىڭ وسى جونىندە ايتقانى كوڭىلدەن شىعىپ, كۇندەلىك بەتىنە قوناقتاعان ەكەن: «قاراپايىمدىلىق عانا حالقىڭمەن جاقىنداستىرا تۇسەدى. مەن وسى ۋاقىتقا دەيىن ءوزىم جايلى پيار جاساپ كورمەپپىن. پيار سابىن سۋ سياقتى, پايدا بولىپ, جىلدام جوعالىپ كەتەدى. ال ادام بويىنداعى اسىل قاسيەتتەردى ەشقانداي اقشاعا ساتىپ الا المايسىز». ءيا, قولدان جاساعان پياردىڭ ارقاسىندا اتاڭ-داڭقىڭدى اسپانداتىپ, جارنامانىڭ ارقاسىندا جالاۋلاتىپ, قالىڭ جۇرتقا اتىڭ تانىلار-اۋ. بىراق, اقشا ارقىلى ءاۋ باسىنداعى جاراتىلىسىڭدى, بولمىسىڭدى تۇبەگەيلى وزگەرتەم دەۋ اسىلىق بولار ەدى. ال قاراپايىمدىلىق قانمەن, وتباسىنداعى تاربيەمەن, ۇلتتىق ءداستۇر ارقىلى بەرىلەدى ەمەس پە. ول ىڭعايلى كەرەك كەزىندە ساتىپ الا سالاتىن تاۋار ەمەس, ول اسىل قاسيەت.
ايتپاقشى, ادامدار اراسىنداعى قارىم-قاتىناس بار دا, قوعام دامۋىنا بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە اسەر ەتەتىن بيلىكتەگىلەردىڭ اراسىنداعى قارىم-قاتىناس بار. باسقالاي ايتقاندا, بۇقارا بيلىكتەگىلەرگە قاراپ بوي تۇزەيدى. مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر ءوز مىندەتىن قانشالىقتى دەڭگەيدە تياناقتى ادال اتقارادى, بيلىككە دەگەن كوزقاراس سوعان قاراپ قالىپتاسادى. باسشى مەن قوسشى اراسىنداعى بايلانىستىڭ دا قوعامدىق ورتادا وزىندىك ىقپالى بار.
«باستىق پەن باعىنىشتى اراسىنداعى قارىم-قاتىناس قۇقىقتىق مەجەدەن اتتاپ كەتپەۋگە, ادەپ-اجەتتەن اتتاپ كەتپەۋگە ءتيىس دەپ ەسەپتەيمىن. ماسەلەنى اقىلداسۋدىڭ, تالقىلاۋدىڭ, كەڭەسۋ مەن دايەكتەۋدىڭ, كەلىسۋدىڭ, شەشىم قابىلداۋدىڭ وركەنيەتتى تاسىلدەرىن ءبىلۋ – كاسىبي پارىز. ودان اتتاپ, باس يزەي بەرۋ – كولگىرلىك, جاعادان الىپ, جارماسا كەتۋ – وسپادارسىزدىق, قالايدا ءوز دەگەنىمدى وتكىزەم دەپ, ايلا-شارعىعا بارۋ – ينتريگاندىق دەپ بىلەمىن. بيلىكتى ازدىراتىن وسى ۇشەۋى. مەملەكەتتىك قىزمەتشى وسى ۇشەۋىنەن دە اۋلاق تۇرۋعا ءتيىس» دەيدى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ قالىپتاسۋىنا ەرەن ەڭبەك سىڭىرگەن مەملەكەت قايراتكەرى, ويشىل ءابىش كەكىلباي ۇلى.
كاسىبي پارىزىنا, مەملەكەتكە بەرگەن انتىنا مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ بارلىعى بىردەي ادالدىق تانىتىپ ءجۇر مە؟ بار گاپ وسىندا. ادالدىق تانىتىپ ءجۇر دەسەك, بىزدىكى كەكىلباي ۇلى ايتقانداي كولگىرسۋ بولىپ شىعادى. سول سەبەپتى, كەيبىر مەملەكەتتەردىڭ ءون بويىندا كەزدەسەتىن كەمشىلىكتەر قازاق قوعامىنا دا ءتان دەپ ايتار ەدىك. ەندەشە, بيلىكتى ازدىراتىن ۇشەۋ – كولگىرسۋ, وسپادارسىزدىق, ينتريگاندىقتان ارىلۋدىڭ امالدارىن قاراستىرعانىمىز ابزال.
وزىندىك مىنەز تۋرالى, قاراپايىمدىلىق قاسيەت جونىندە, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر حاقىندا بەكەر اڭگىمە قوزعاپ وتىرعانىمىز جوق. ويتكەنى, ەلدىگىمىزدىڭ ەرتەڭى وسى ۇشتاعاننىڭ توڭىرەگىندە توعىسادى دەسەك, ۇشقارى پىكىر بولمايتىن شىعار. بىزدىڭشە, قاراپايىمدىلىق قاسيەتتى بەرىك ۇستانعان ادام وزىندىك مىنەزىمەن ۇلتىنا, جۇرتىنا ادال قىزمەت ەتەتىن بولسا, مەملەكەت قايراتكەرى دەڭگەيىنە كوتەرىلەتىنىنە ءسوز جوق. ولاي بولسا, قايراتكەرلىك قاعيداسىنىڭ باستاۋى حالقىنىڭ داستۇرىنە, ءتالىم-تاربيەسىنە نەگىزدەلگەن قاراپايىمدىلىق قاسيەتتە جاتىر دەپ ايتۋىمىزعا ابدەن بولاتىنداي.
حالقىنىڭ داستۇرىنە, ءتالىم-تاربيەسىنە نەگىزدەلگەن دەمەكشى, تاعى ءبىر مەملەكەتشىل قايراتكەر تۋرالى وقيعانىڭ ەسىمىزگە تۇسكەنى. ماحاتما گانديدى اناسى انگلياعا وقۋعا جىبەرەردە: ء«ۇش تالابىم بار. ورىنداي الامىن دەسەڭ عانا جىبەرەمىن», دەگەن ەكەن. سوندا «ەت جەمەيسىڭ, اراق ىشپەيسىڭ جانە جات ۇلتتىڭ قىزىنا بارمايسىڭ», – دەگەن تالاپ قويعان. «ماقۇل» دەگەن ماحاتما ءبىر كۇن بويى تابانىنان تاۋسىلىپ, انگليادا ەتسىز تاماق ىستەيتىن, قازىرگىشە ۆەگەتارياندىق اسحانانى ازەر تاۋىپتى. ۇلتتىق ءتالىم-تاربيەنىڭ ارقاسىندا ماحاتما گانديدىڭ قانداي بيىككە كوتەرىلگەنىنەن بۇگىندە تورتكۇل دۇنيە حاباردار. « ۇلىق بولساڭ, كىشىك بول» دەگەندى ماحاتما بالا جاسىنان وسىلايشا بويىنا ءسىڭىرىپ ءوسىپتى. اربىرىمىزگە ونەگە بولارلىق-اق تاعىلىم.
عابيت ىسكەندەر ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
