داۋىس

اقىن, جازۋشى, جۋرناليست بازارباي يساەۆ كوزى ءتىرى بولعاندا بيىل 70-كە كەلەر ەدى. «سوتسياليستىك قازاقستان» (بۇگىنگى «ەگەمەن قازاق­ستان») گازەتىندە 1970-1977 جىلدارى قىزمەت اتقارعان قالامگەردىڭ «وتىزىنشى كوكتەم», «اق جاۋىن», «اق قاينار», «كوكتەم شەرتكەن كۇي», «باقىت قۇسى», «قاۋىشۋ مەن قوشتاسۋ», «سەزىم سەلى», «ءمولدىر», «اراينا», ولەڭدەر جيناقتارى, «ءوڭ مەن ءتۇس», «جىگىت پەن جەندەت», «بوزدالانىڭ بۇلب ۇلى» سياقتى پروزالىق كى­تاپتارى كەزىندە جۇرتشىلىق تاراپىنان جو­عارى باعا العان ەدى. اقىن تاقىرىبىنىڭ اۋ­قىمى كەڭ: وتان, تۋعان جەر, تابيعات, سۇلۋ­لىققا ىڭكارلىك, ونىڭ ءار ولەڭىنىڭ ارقاۋى دەسە دە بولادى. ءبىز بۇگىن بازارباي يساەۆتى ەسكە الا وتى­رىپ, اقىن­نىڭ ارحيۆىندەگى بىرنەشە ولەڭىن وقىر­مان نازا­رىنا ۇسى­نۋ­دى ءجون كوردىك. باتىردىڭ  ارمانى بوزدالادا بوزتورعاي بوز داۋىسپەن بوز ءان ساپ جۇرەگىمىز ەزىلىپ, قابىرعامىز سوگىلىپ, بوزداۋىنا توزە الساق. بالقان اسقان ەل-جۇرتتىڭ جوقتاۋ سالعان ۇنىندەي بارشا حالىق باقىتى ۇشىپ كەتكەن بىلىنبەي. تاعدىر ارتقان مويىنعا تاس قامىتتى لاقتىرىپ دۇشپان قانىن حاۋىزدىڭ سۋىنداي كوككە شاپتىرىپ, اتا جاۋعا اتتاندى ارتىنداعى ەل-جۇرتىن جاياۋ قىرعا باقتىرىپ. دوس بىتكەندى قۇشاقتاپ توي دابىلىن قاقتىرىپ ءماز بولاتىن كۇن قايدا...   تۇلپار تىلەگى جاۋىڭا شاپساڭ, قىزىل ءورت بولىپ قاۋلايىن, قار كوشكىنىندەي ساۋلايىن. دۇشپانىڭ قاشسا, قيالاي قۋىپ جەتەيىن, ال قۋار بولسا, سىتىلا شىعىپ كەتەيىن, وزىڭە بەرىك بولا گور, قايسار باتىرىم! ءار ءىستىڭ كۇتىپ اقىرىن... اقىلعا سۇيەن, تاقىمعا عانا سۇيەنبە, جاقىنعا عانا سۇيەنبە, تىلەككە عانا سۇيەنبە, بىلەككە عانا سۇيەنبە! جەلە الماي قالسام, ماعان سەرت! جەڭە الماي قالساڭ, ساعان سەرت! بوزدالاسىنان بوزىنگەن بوزداپ بەزگەندە, ەڭسەسىن ەلدىڭ ەڭكەيگەن كۇندەر ەزگەندە, قيالدىڭ قيا شاتقالىن ەرەۋىل ەلەس كەزگەندە... ەرلەرىم مەنىڭ! نامىس وتىنا قارۋىن قايراپ زەرلەگەن ءون بويىن ىزا كەرنەگەن. دۇشپاننان قورقىپ كورمەگەن, قاسقىرداي قورقاۋ كاپىردى تابانىنا تاپتاپ جەرلەگەن. قاپىدا تىلگەن قىلىشقا قىلشا موينىن بەرسە دە, اتا جاۋىنا اتامەكەنىن بەرمەگەن.   ءوزەننىڭ ءانى اتا جاۋىڭدى التى قىردان اسىرىپ قايتقان, باتىرىم! قامشى باسپا اتىڭا, ءسۇرىنىپ كەتەر اقىرىن!.. اق كوبىك قاتقان ومىراۋىن اق تولقىن مەنىڭ ساۋساعىم ايالاي جۋسىن, ايالدا, ءامىر ەت مەنىڭ جاعاما جايعاسسىن جاۋگەر شاتىرىڭ. اينالايىن باتىرىم! مەن سەنى اڭساپ وتەمىن, ءوزىڭ دەپ ءان ساپ وتەمىن. جاعاما جاۋدى جايلاتپاعانىڭ ءۇشىن, ماڭايىم تولى مايىسقان مايسا توعايدىڭ ءار بۇتاعىنا ءبىر-ءبىر اتىن بايلاتپاعانىڭ ءۇشىن. سۋىمنان قۋات-ءنار العان ۇلاندارىمدى قۇلدىققا ايداتپاعانىڭ ءۇشىن. اينالايىن باتىرىم! اقبوز اتىڭنىڭ تۇياعىن ەمىرەنە ءسۇيىپ وتەيىن. ەلىمە قورعان وزىڭدەي ەردىڭ ساداعاسى كەتەيىن!   تال بەسىكتىڭ مۇڭى ەي, ادام! مەن – بەسىكپىن! مەن سەنىڭ ۋىلدەگەن العاشقى ۋىز داۋىسىڭدى ەسىتتىم. مىناۋ جالپاق جاھانعا تۇساۋ كەسىپ جىبەرگەندە «ال, شاپ! – دەپ, بالالىعىڭا قۋاندىم بەيكۇنا ءبىر بال شاق دەپ. جىگىتتىككە جەتەگىڭدى ۇستاتتىم سۇلۋلاردىڭ بارىنە سەرىك بولۋدى اڭسات – دەپ...   سوسىن... سوسىن ۇيلەندىردىم ءبىر قىزعا قاباعىڭدا بىردە شۋاق, ەندى بىردە تۇردى ىزعار. ءبىر كۇن جەرگە بالاڭ ءتۇستى شىر ەتىپ. بولەي قويدىڭ بوبەگىڭدى شىلدەحانا قۋانىشىن  جىر ەتىپ.   ساعان عانا جارالدىم دەپ ءجۇرۋشى ەم, ەندى ءبىلدىم: سەنىڭ بالعىن بالالىعىڭ بالاپانداي قاناتتانىپ ۇشىپ كەتكەن ەكەن عوي باياعىدا پىر ەتىپ.   مەن دە توزدىم, سەن دە توزدىڭ, قارتايدىڭ اق ءجۇزىڭدى ءاجىم باستى, ءار تايدى. بەل بۇگىلىپ, اق قار ورناپ باسىڭا ۇلىڭ عانا مارقايدى.   سەن ءبىر كۇنى س ۇلىق جاتتىڭ توسەكتە مەن سەنبەدىم ادام بولماس دەگەن سىپسىڭ وسەككە. قايران دۇنيە-اي! قارتايعاندا ادامداردى قايتا بولەپ جاسارتىپ, الا المايمىز ءبىز بەسىكپىز, كەرەمەتپىز, قۇدىرەتپىز دەسەك تە...   جەر بەسىكتەگى اќىن ءۇءنى مەن ءومىردىڭ اششى ءدامىن كوپ تاتتىم, مازاعىن دا, ازابىن دا كوپ تارتتىم. جانىم وعان جاسىمايدى, ويتكەنى باقىت ءۇشىن تارتقان ازاپ ءتاتتى-اق تىم.   باس يمەيمىن اجداھاداي بۇگىنگە بۇگىن ماعان باس يەدى تۇبىندە. مەنىڭ ارمان, ار-ۇياتىم, نامىسىم, جۇرەگىمە ارتقان اۋىر جۇگىمدە.   قۇشاعىڭدى اشپاي الديگە جەر بەسىك مەنى الديلە...