قازىرگى زامان عىلىم مەن تەحنيكانىڭ سەرپىندى دامۋىمەن, الەۋمەتتىك ۇدەرىستەردىڭ كۇردەلىلەنۋىمەن, وڭدەلەتىن اقپارات كولەمىنىڭ تۇراقتى وسۋىمەن, ونىڭ جاڭارۋ مەرزىمىنىڭ اپتالار مەن تاۋلىكتەردەن ساعاتتار مەن مينۋتتارعا دەيىن قىسقارۋىمەن سيپاتتالادى. قوعامنىڭ اقپاراتتانۋى جاھاندىق الەۋمەتتىك ۇدەرىسكە اينالدى. ونىڭ ەرەكشەلىگى زاماناۋي ميكروپروتسەسسورلىق جانە ەسەپتەۋ تەحنيكاسىنىڭ, سونداي-اق, اقپاراتتىق ءوزارا ارەكەتتەستىك پەن ايىرباستىڭ ءتۇرلى قۇرالدارى نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلاتىن اقپاراتتى جيناۋ, تەرۋ, وڭدەۋ, جىبەرۋ, قولدانۋ قىزمەتتىڭ نەگىزگى ءتۇرى بولۋىندا. قازىردىڭ وزىندە كەز كەلگەن مەملەكەتتىك ورگان تۇراقتى نەگىزدە ۇلكەن اقپاراتتىق اعىندارعا تاپ بولىپ جاتىر. سونىمەن قاتار, وسى اعىننىڭ ىشىنەن قويىلعان ماقساتتارعا سايكەس كەلەتىندەرىن ىرىكتەپ الۋ قاجەت. ياعني, كەشەندى مونيتورينگ جانە ورىن الىپ جاتقان ۇدەرىستەرگە ۇزدىكسىز تالداۋ جۇرگىزىلۋى ءتيىس.
بۇگىنگى كۇنى بۇكىل الەمدە اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالاردى قولدانۋ, سونىڭ ىشىندە ءتۇرلى سالالاردا 2 «تسيفرلىق تەلەكوممۋنيكاتسيالىق جۇيەلەردى» قۇرۋ باسىم باعىت بولىپ كەلەدى, ارميا وسى ۇدەرىستەن تىس قالماي وتىر.
زاماننىڭ جاڭا سىناقتارىنان ءوتۋ ءۇشىن, قازاقستاننىڭ قارۋلى كۇشتەرى دۇنيە جۇزىندە ورىن الىپ جاتقان بەلسەندى ۇدەرىستەردەن شەت قالماي, اسكەردى باسقارۋداعى ۇستانىمداردى جەتىلدىرە تۇسۋدە. باسىمدىقتار نەگىزىنەن جاۋىنگەرلىك باسقارۋ جانە كۇندەلىكتى ءىس-قيمىلداردى اۆتوماتتاندىرۋعا بەرىلەدى.
قازاقستان قارۋلى كۇشتەرى اۋە قورعانىسى كۇشتەرىن مىسالعا كەلتىرەر بولساق, ولار سوڭعى جىلدارى بىرتە-بىرتە قىزمەتتەرىنە اۆتوماتتاندىرىلعان باسقارۋ جۇيەلەرىن ەنگىزىپ كەلەدى. بۇل ءوز كەزەگىندە ولارعا اسكەرلەر مەن كۇشتەر توپتارىن باسقارۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, جاۋىنگەرلىك پايدالانۋ شەشىمدەرىن قابىلداۋ ۋاقىتىن قىسقارتۋعا جانە وپەراتسيالاردى دايىنداۋدا ەڭ قولايلى نۇسقالاردى تاڭداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. مۇنىڭ ءبارى ستراتەگيالىق باعىتتارداعى بىرلەسكەن ءىس-قيمىلداردى دايىنداۋ جانە وتكىزۋ بارىسىندا قارۋلى كۇشتەر اسكەرلەرىنىڭ ءتۇرلى تەكتەرى مەن تۇرلەرىنىڭ اراسىنداعى ءوزارا ارەكەتتەستىك دەڭگەيىن ارتتىرۋعا جاعداي تۋعىزادى.
سونداي-اق, مەملەكەت باسشىسىنىڭ «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسىن ازىرلەۋ بويىنشا تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارۋلى كۇشتەرىندە اسكەردىڭ كۇندەلىكتى ءىس-قيمىلىن ءتيىمدى باسقارۋ ءۇشىن جاڭا اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردى قولدانا وتىرىپ, «تسيفرلى ارميا» باعدارلاماسىن ازىرلەۋ باستالدى.
ول ءۇشىن مىنالاردى:
1) ۇلتتىق عارىش اپپاراتتارىنىڭ رەسۋرستارىندا سپۋتنيكتىك بايلانىستىڭ جەر ءۇستى جەلىسىن قۇرۋ;
2) باسقارۋ نىساندارىندا اقپاراتتىق-تەلەكوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىمدى قۇرۋ;
3) قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ تسيفرلى عىلىمي-تاجىريبەلىك بازاسىن دامىتۋ;
4) اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك جانە ارنايى ماقساتتاعى گەواقپاراتتىق پلاتفورمانى ازىرلەۋ بويىنشا اسكەري-عىلىمي حاب قۇرۋ;
5) IP-VPN تسيفرلى بايلانىس كانالدارىن قولدانۋ;
6) تسيفرلى اۆتوماتتى ستانسالار مەن تەلەكوممۋنيكاتسيالىق جابدىقتاردى قولدانۋ;
7) ءتۇرلى ماقساتتارداعى تسيفرلى كەشەندەردىڭ ساندىق راديوتاراتۋ جانە راديوقابىلداۋ قۇرالدارى, تاكتيكالىق راديوبايلانىس قۇرالدارىمەن قارۋلاندىرۋ;
8) ءتۇرلى مامانداندىرىلعان باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزۋ.
جوعارىدا كورسەتىلگەن قادامداردى ىسكە اسىرۋ قارۋلى كۇش- تەردەگى قۇپيا اقپاراتپەن الماسۋدى قاۋىپسىز ەتەتىن تولىققاندى جۇيەنى جاساۋعا جول اشادى.
بۇدان باسقا, «تسيفرلىق اسكەري ءبىلىم بەرۋ مەن عىلىم» جوبالارىن ىسكە اسىرۋ اسكەري وقۋ ورىندارىنىڭ عىلىمي-يننوۆاتسيالىق الەۋەتىنىڭ دامۋىن تەزدەتۋگە, ال «تسيفرلى اسكەري مەديتسينا» اسكەري قىزمەتكەرلەر مەن ولاردىڭ وتباسىلارىنا گارنيزوندارداعى اسكەري-مەديتسينالىق بولىمشەلەر مەن مەكەمەلەردە زاماناۋي مەديتسينالىق قىزمەتتەر كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق ۇلانى دا ءوز شتابتارى مەن بولىمشەلەرىنىڭ كۇندەلىكتى قىزمەتىنە اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ باعىتىن ۇستانادى. وسىلايشا, قازىرگى ۋاقىتتا وسىندا ءۇش اقپاراتتىق پلاتفورما جۇزەگە اسىرىلىپ, كۇندەلىكتى قولدانىسقا ەنگىزىلدى:
1. كۇندەلىكتى ءومىردى باسقارۋ.
2. اسكەرلەردى ناقتى ۋاقىت رەجىمىندە باسقارۋ.
3. داعدارىستىق جاعدايلار ورىن العان كەزدەگى باسقارۋ.
كۇندەلىكتى قىزمەتتى باسقارۋ پلاتفورماسى اياسىندا كوپدەڭگەيلى جوسپارلاۋ جانە اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىكتىڭ ۆەدومستۆولىق اقپاراتتىق جۇيەسى قولدانىلادى. وسى اقپاراتتىق جۇيە جەكە قۇرام مەن جەدەل اقپاراتتى, جاۋىنگەرلىك قىزمەت پەن جاۋىنگەرلىك دايىندىق ءىس-شارالارىن, كولىكتەردىڭ قوزعالىسى مەن قويمالارعا ەسەپ جۇرگىزۋ بويىنشا مىندەتتەردى شەشۋگە ارنالعان. جۇيەنىڭ ءار ءمودۋلى بىرتەكتى جانە لوگيكالى ورىندالعان مىندەت بولىپ تابىلاتىن بىرنەشە تومەنگى دەڭگەيدەگى جۇيەلەردەن قۇرالادى.
وسى اقپاراتتىق جۇيەنى قولدانۋ ەسەپتەردىڭ بارلىق تۇرلەرىن الۋ ۇدەرىستەرىن جەڭىلدەتۋگە, قاعاز اينالىمىن ايتارلىقتاي قىسقارتۋعا, تالدامالىق زەرتتەۋلەر مەن داعدارىستىق جاعدايلار بارىسىندا كومانديرلەردىڭ شەشىم قابىلداۋى ءۇشىن مالىمەتتەردىڭ ەلەۋلى كولەمىن جيناۋعا مۇمكىندىك بەردى.
ناقتى ۋاقىت رەجىمىندە باسقارۋ پلاتفورماسى جەدەل جاعداي تۋرالى مالىمەتتەردى قوسا الا وتىرىپ, كەزەكشى قىزمەتتەردىڭ قىزمەتىن اۆتوماتتاندىرادى. ولارعا جاۋىنگەرلىك قىزمەتتى تەكسەرۋ, جەكە قۇرامدى قىزمەتكە جولداۋ تۋرالى مالىمەتتەر, الداعى تاۋلىك ءىس-شارالارى, جاقسى ۇلگىلەر تۋرالى اقپارات جانە تاعى باسقالارى جاتقىزىلادى.
سونداي-اق, وسى پلاتفورما اياسىندا جىلجىمالى نىسانداردى مونيتورينگتەۋ جۇيەسى – بۇل وبەكتىلەردى باقىلاۋ مىندەتتەرىن ورىندايتىن جانە وفيتسەرلەرگە قاراۋىل مەن كولىك قۇرالدارىنىڭ وسى كەزدەگى ورنالاسۋ ورنىن ءبىلىپ وتىرۋ, ال وقيعا ورىن العان جاعدايدا قىسقا مەرزىمدە شەشىم قابىلداۋ مۇمكىندىگىن بەرەتىن باعدارلامالىق-تەحنيكالىق كەشەن.
جاعداي كۇردەلەنگەندە جانە اسكەرلەر ءتۇرلى دايارلىق دارەجەلەرىنە كەلتىرىلگەن جاعدايدا, سونداي-اق, كوماندالىق-شتابتىق جاتتىعۋلار مەن وقۋ-جاتتىعۋلار ءۇشىن داعدارىستىق جاعدايلار تۋىنداعان كەزدە اقپاراتتى باسقارۋ پلاتفورماسى پايدالانىلادى. ونىڭ ماقساتى – وسىنداي جاعدايلاردىڭ زاردابىن جويۋ بويىنشا مىندەتتەردى ورىنداۋ كەزىندە بولىمشەنى باسقارۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ.
ۇلتتىق ۇلاننىڭ قىزمەتتىك-جاۋىنگەرلىك قىزمەتىنە اقپاراتتىق باسقارۋ پلاتفورماسىن ەنگىزۋ بارلىق دەنگەيدەگى كومانديرلەردىڭ شەشىم قابىلداۋ جەدەلدىگىن ايتارلىقتاي ارتتىرۋعا, اقپاراتتىق اعىمداردى وندەۋ كەزەڭدەرى مەن مىندەتتەردى ورىنداۋعا تارتىلعان وفيتسەرلەردىڭ سانىن قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەردى. قازىرگى ۋاقىتتا, باسقارۋ قىزمەتىنە قاتىستى ماسەلەلەردىڭ كوبى كەزەكشى اۋىسىمنىڭ كۇشىمەن وسى ۋاقىت اۋقىمىندا شەشىلەتىن بولدى, قاعاز اينالىمى مەن قوسىمشا شىعىندار بارىنشا قىسقارتىلدى.
ءارتۇرلى كريزيستىك جاعدايلار پايدا بولعان جاعدايدا ىقپالداستىق ورگاندار مەن ۇلتتىق ۇلاننىڭ باسقارما ورگاندارىنىڭ بىرلەسكەن جۇمىسىن تەز ارادا باستاپ كەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن تەتىكتەر ىسكە اسىرىلعان. سونىمەن قاتار, جەدەل كەزەكشىلىكتىڭ قۇرىلىمى مەن باسقارۋ ورگاندارىنىڭ مازمۇنى وزگەرمەيدى, تەك قاجەتتى ماتەريالداردى دايىنداۋ مەن اقپارات كولەمى, ونى وڭدەۋ جىلدامدىعى وزگەرەدى. دەمەك, الدىن الا دايىندالعان جانە وڭدەلگەن الگوريتمدەر كەز كەلگەن جاعدايدا جۇمىس ىستەيدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇقك شەكارا قىزمەتى دە ءوزىنىڭ كۇندەلىكتى قىزمەتتىك-جاۋىنگەرلىك ارەكەتىندە تسيفرلى تەحنولوگيا ونىمدەرىن بەلسەندى قولدانادى. مىسالعا, ۇقك شق ءۇشىن اسكەرلەردى شەكارالىق باقىلاۋ جۇيەسىمەن, سونىڭ ىشىندە اۆتوماتتاندىرىلعان پاسپ ورتتىق باقىلاۋمەن جابدىقتاۋ ەڭ كۇردەلى جانە باسىم مىندەتتەردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. بۇل جۇيە تۇلعالاردىڭ مەملەكەتتىك شەكارادان ءوتۋ ءتارتىبىن تەكسەرۋگە ارنالعان. ول شەكارالىق باقىلاۋدىڭ ارنايى باعدارلامالارى مەن تەحنيكالىق قۇرالدارىنىڭ قۇجاتتاردىڭ تۇپنۇسقالىعىن باقىلاۋدىڭ بىرىڭعاي اقپاراتتىق جۇيەسىنە ينتەگرالدانعان قۇجاتتاردى تەكسەرۋدىڭ تەحنيكالىق قۇرالدارىن قولدانۋ نەگىزىندە قالىپتاسادى.
شەكارا قىزمەتى مەملەكەتتىك شەكارادان ءوتۋدى قاداعالاۋ كۇندەلىكتى قىزمەتىندە تۇلعالاردى تانۋعا باعىتتالعان باعدارلامالىق كەشەندى قولدانادى. بۇل باعدارلاما ادامدار اعىنىنان بەينەباقىلاۋ ايماعىندا ەكەنىن بىلمەيتىن ناقتى ءبىر ادامنىڭ بەت-بەينەسىن ء«بولىپ الۋ» ءپرينتسيپى بويىنشا جۇمىس ىستەيدى. الىناتىن سۋرەتتەر كريميناليستيكالىق فوتو-پورترەتتىك يدەنتيفيكاتسيا ءۇشىن جارامدى.
بۇدان باسقا, كونتراباندانى انىقتاۋ ماقساتىندا تەكسەرۋ سەنىمدىلىگىن ارتتىرۋعا جانە تەكسەرۋدەن جاسىرىلاتىن زاتتار مەن نارسەلەردى انىقتاۋعا دەتەكتورلار قولدانىلادى.
يدەنتيفيكاتسيالىق تەكسەرۋ كەشەنىن, رەنتگەنتەلەۆيزيالىق اپپاراتتاردى, سونداي-اق, كونتراباندا دەتەكتورلارىن قولدانۋ مەملەكەتتىك شەكارادان وتەتىن كولىك قۇرالدارى مەن جۇكتەردىڭ قۋىستارىندا جاسىرىلعان كونتراباندانى (قارۋ-جاراق, ەسىرتكى زاتتارى, جارىلعىش زاتتار جانە ت.ب.) ءتيىمدى انىقتاۋ مۇمكىندىگىن بەرەدى.
وسىلايشا, وتاندىق قارۋلى كۇشتەر, باسقا دا اسكەرلەر مەن اسكەري قۇرىلىمدار پروگرەستىڭ ءبىر ورنىندا تۇرمايتىنىن بىلەدى. قازاقستان قك, ءىىم ۇۇ جانە ۇقك شق جاڭا اقپاراتتىق تەحنولوگيالار مەن تەحنيكالىق ازىرلەمەلەردى بەلسەندى زەرتتەپ, ەڭ قاجەتتى جانە ءتيىمدى جابدىقتاردى قولدانادى. وسى شارالار اسكەرلەرىمىزدىڭ جاۋىنگەرلىك دايىندىعىن, ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك شەكاراسىنىڭ قورعالۋىن, مەملەكەتتىڭ قورعانىس قابىلەتىن ارتتىرادى.
ءمۇسلىم التىنباەۆ, قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ
اسكەري قاۋىپسىزدىك جانە قورعانىس ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى
