س. امانجولوۆ اتىنداعى شىعىس قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە «قازاقستان: تاۋەلسىزدىك پەن يننوۆاتسيالارعا 20 جىل» اتتى رەسپۋبليكالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا بولىپ ءوتتى.
ءور التايدىڭ تورىندەگى ءبىلىم بەرۋدىڭ قاراشاڭىراعى سارسەن امانجولوۆ اتىنداعى شىعىس قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنە 20 جىل تولىپ وتىر. تاۋەلسىزدىكپەن ءتول قۇرداس ءبىلىم ورداسىنىڭ 8 فاكۋلتەتىندە 12 مىڭنان استام ستۋدەنت وقىپ جاتىر. ولارعا 1300 عىلىم دوكتورلارى مەن عىلىم كانديداتتارى, PhD دوكتورلارى ءبىلىم بەرۋدە. ول ول ما, قازىرگى كۇنى وقۋ ورنىندا كرەديتتىك تەحنولوگيا بويىنشا ءۇشساتىلى ءجۇيە شەڭبەرىندە: باكالاۆر-ماگيستر-دوكتور, 47 ماماندىق بويىنشا جوعارى كاسىبي ءبىلىم جانە 20 ماماندىق بويىنشا جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى بىلىمگە دايارلىق جۇرگىزىلەدى. بىلىمدەگى ساپانى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا تاۋەلسىز قازاقستان اگەنتتىگىنىڭ باس رەيتينگىسى بويىنشا 2008 جىلى شقمۋ قازاقستاننىڭ 60 جوعارى وقۋ ورنى اراسىندا 6-شى ورىنعا تابان تىرەدى. ال 2009 جىلى شقمۋ الەمنىڭ 600 جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتى قاتارىندا ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ۇلى حارتياسىنا قول قويدى جانە ولارمەن قاتار بولونيا ءۇردىسىنىڭ پرينتسيپتەرىن قولداۋعا مىندەت الدى.
نەگىزىندە وسكەمەن پەداگوگيكالىق ينستيتۋتى بازاسىندا(1952 جىلى) باستاۋ العان ۋنيۆەرسيتەتتە جىل سايىن حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيالار تۇراقتى تۇردە ءوتىپ كەلەدى. ال بۇل جولعى ءىس-شارا ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى اياسىندا وتكىزىلدى. ونى قر ءبىلىم جانە عىلىم مينيستىرلىگى, س. امانجولوۆ اتىنداعى شقمۋ جانە شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمدىگى بىرلەسىپ وتكىزدى. كونفەرەنتسيا باستالماس بۇرىن وقۋ ورنىنىڭ بەسىنشى كورپۋسىندا «فوليانت» باسپاسى مەن وسكەمەندەگى كىتاپ ساتۋشى ۇيىمداردىڭ كىتاپ ءجارمەڭكەسى ءوتتى. بەلگىلى قالامگەر, جەرلەسىمىز كەڭەس يۋسۋپ ءوزىنىڭ اۋدارما جايلى ءۇش تومدىق كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرىن جاسادى. قالامگەر اۋدارما توڭىرەگىندە ءوزىنىڭ كوپ جىلعى تاجىريبەسىن ورتاعا سالىپ, وقىرمانداردىڭ ساۋالدارىنا جاۋاپ قايتاردى. «فوليانت» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى نۇرلان يسابەكوۆ كىتاپ جارمەڭكەسىنىڭ وسكەمەندە باستاۋ العانىن, بۇدان كەيىن ەلىمىزدىڭ ءبىرقاتار وبلىس ورتالىقتارىندا وتەتىنى جايلى حاباردار ەتتى. اتالمىش باسپادان جارىق كورگەن ءتۇستى مەتاللۋرگيا, اۋىر ونەركاسىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى, حيميا, مادەنيەت, باسقا دا سالالارى تۋرالى شىققان كىتاپتار ءساندى ءارى ساپالى. ءۇش كۇن بويى كىتاپ جارمەڭكەسىندە ونەركاسىپ ورىندارىنىڭ باسشىلارى, جوعارى وقۋ ورىندارى مەن كوللەدجدەردىڭ ۇستازدار قاۋىمى قاجەتتى كىتاپتارعا تاپسىرىس بەردى. كىتاپ جارمەڭكەسىن وتكىزۋ ارقىلى ۋنيۆەرسيتەت باسشىلارى وقىرمانداردىڭ ءوتىنىشىن ورىنداي العان.
رەسپۋبليكالىق عىلىمي-ءتاجىريبەلىك كونفەرەنتسيانى شقمۋ رەكتورى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور بەيبىت مامراەۆ اشىپ, قاتىسۋشىلاردى قوس مەرەكەمەن قۇتتىقتادى.
– قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى كەڭەسى 1991 جىلى 16 جەلتوقساندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭدى قابىلدادى. بۇل تاريحي وقيعا – قازاق حالقىنىڭ عاسىرلار بويىنداعى ءمۇددەسى مەن ءۇمىتىنىڭ ورىندالۋ ءناتيجەسى. قازاقستان قىسقا مەرزىم ىشىندە مەملەكەت نەگىزىن قالاۋشى ن. ءا. نازارباەۆتىڭ كورەگەن ساياساتىنىڭ ارقاسىندا قازىرگى زامانعى باسەكەگە قابىلەتتى, اۋقىمدى ساياسي, ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك رەفورمالاردى ءساتتى جۇزەگە اسىرعان, وزىندىك قازاقستاندىق دامۋ جولىن تاڭداعان مەملەكەتكە اينالدى. ءبۇگىنگى كۇنى ەلىمىز ورتا ازياداعى قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋدىڭ ەڭ ماڭىزدى بولىگى رەتىندە قارالادى. قازاقستان تمد مەملەكەتتەرى اراسىندا وڭدى وزگەرىستەردىڭ تانىلعان كوشباسشىسى بولىپ ەسەپتەلەدى. قازاقستاننىڭ 2010 جىلى ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا, ال ۇستىمىزدەگى جىلى يسلام ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا ءتوراعالىق ەتۋى – حالىقارالىق الاڭداعى وسكەن بەدەلىنىڭ كورسەتكىشى, – دەدى ۋنيۆەرسيتەت باسشىسى.
رەكتوردىڭ ايتۋىنشا, جوعارى وقۋ ورنى زامان تالابىنا ساي جاڭا ۇردىستەردى قولدانىپ, جاستارعا تەرەڭ ءبىلىم بەرۋدە تىڭ ىزدەنىستەرگە قادام جاساۋدا. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ موڭعوليادا قازاق فيليالى جۇمىس ىستەپ تۇر. قىتاي, وڭتۇستىك كورەيا, باسقا ەلدەردىڭ ازاماتتارى وسىندا تەگىن ءبىلىم الىپ جاتىر. 15 ستۋدەنت ەۋروپا ەلدەرىندە بىلىمدەرىن جەتىلدىرۋدە. بۇگىنگى جيىنعا فون-كارمان اتىنداعى گيدروديناميكا ينستيتۋتى ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى, بەلگىلى عالىم جان پەر كونتتسەن, ارحەولوگ زەينوللا ساماشەۆ, ەلىمىزدەگى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ رەكتورلارى, بەلگيادان, رەسەيدەن, كورەيادان, گەرمانيادان جانە قىرعىزستاننان كەلگەن عالىمدار قاتىستى.
شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ ءسوز الىپ, ماڭىزدى شاراعا قاتىسۋشى دەلەگاتتاردى قۇتتىقتادى. «كەندى التايداعى ءبىلىم شاڭىراعىنا كەلەر جىلى 60 جىل تولادى, ال ۋنيۆەرسيتەت اتاۋىنا يە بولعانىنا – 20 جىل. تاۋەلسىزدىكپەن ءتول قۇرداس ءبىلىم ورداسى ۇجىمىنا الداعى ۋاقىتتا تابىس تىلەيمىن» – دەدى ءوڭىر باسشىسى. بۇدان كەيىن ءسوز العان عالىمدار جوعارى وقۋ ورنىنىڭ قوعام ءومىرىندەگى ءرولى, تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ 20 جىلىندا قول جەتكەن تابىستارى جايلى ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى. ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ رۋحاني باستاۋلارى تۋرالى دا ايتىلىپ, ۇرپاقتار ساباقتاستىعى, مادەني قۇندىلىقتار جايلى دا پىكىرلەر ورتاعا سالىندى. بارلىعى التى تاقىرىپقا ءجۇرگىزىلگەن دوڭگەلەك ۇستەلدە پاتريوتيزم جانە دەموكراتيا ۇردىستەرى, مادەني جانە ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتاردىڭ قۇنسىزدانۋى كوپتەگەن عالىمداردىڭ پىكىرىنشە جۇيەلىك داعدارىستىڭ, ونىڭ ىشىندە – عالامدىق قارجى-ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ دا باستى سەبەبى ەكەنى نازاردان تىس قالمادى. ءتىپتى گۋمانيتارلىق سالا, تەحنيكا, جاراتىلىستانۋ ماسەلەلەرى دە كونفەرەنتسيادا جان-جاقتى ءسوز بولدى. كەش سوڭىندا ۇزدىك ۇستازدار مەن ۋنيۆەرسيتەتكە ۇزاق جىلدار ادال قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقان ارداگەرلەرگە قۇرمەت كورسەتىلىپ, ءان مەن كۇيدەن شاشۋ شاشىلدى.
وڭداسىن ەلۋباي,
وسكەمەن.
سۋرەتتە: كونفەرەنتسيادان كورىنىس.
ءور التايدىڭ تورىندەگى ءبىلىم بەرۋدىڭ قاراشاڭىراعى سارسەن امانجولوۆ اتىنداعى شىعىس قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنە 20 جىل تولىپ وتىر. تاۋەلسىزدىكپەن ءتول قۇرداس ءبىلىم ورداسىنىڭ 8 فاكۋلتەتىندە 12 مىڭنان استام ستۋدەنت وقىپ جاتىر. ولارعا 1300 عىلىم دوكتورلارى مەن عىلىم كانديداتتارى, PhD دوكتورلارى ءبىلىم بەرۋدە. ول ول ما, قازىرگى كۇنى وقۋ ورنىندا كرەديتتىك تەحنولوگيا بويىنشا ءۇشساتىلى ءجۇيە شەڭبەرىندە: باكالاۆر-ماگيستر-دوكتور, 47 ماماندىق بويىنشا جوعارى كاسىبي ءبىلىم جانە 20 ماماندىق بويىنشا جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى بىلىمگە دايارلىق جۇرگىزىلەدى. بىلىمدەگى ساپانى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا تاۋەلسىز قازاقستان اگەنتتىگىنىڭ باس رەيتينگىسى بويىنشا 2008 جىلى شقمۋ قازاقستاننىڭ 60 جوعارى وقۋ ورنى اراسىندا 6-شى ورىنعا تابان تىرەدى. ال 2009 جىلى شقمۋ الەمنىڭ 600 جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتى قاتارىندا ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ۇلى حارتياسىنا قول قويدى جانە ولارمەن قاتار بولونيا ءۇردىسىنىڭ پرينتسيپتەرىن قولداۋعا مىندەت الدى.
نەگىزىندە وسكەمەن پەداگوگيكالىق ينستيتۋتى بازاسىندا(1952 جىلى) باستاۋ العان ۋنيۆەرسيتەتتە جىل سايىن حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيالار تۇراقتى تۇردە ءوتىپ كەلەدى. ال بۇل جولعى ءىس-شارا ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى اياسىندا وتكىزىلدى. ونى قر ءبىلىم جانە عىلىم مينيستىرلىگى, س. امانجولوۆ اتىنداعى شقمۋ جانە شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمدىگى بىرلەسىپ وتكىزدى. كونفەرەنتسيا باستالماس بۇرىن وقۋ ورنىنىڭ بەسىنشى كورپۋسىندا «فوليانت» باسپاسى مەن وسكەمەندەگى كىتاپ ساتۋشى ۇيىمداردىڭ كىتاپ ءجارمەڭكەسى ءوتتى. بەلگىلى قالامگەر, جەرلەسىمىز كەڭەس يۋسۋپ ءوزىنىڭ اۋدارما جايلى ءۇش تومدىق كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرىن جاسادى. قالامگەر اۋدارما توڭىرەگىندە ءوزىنىڭ كوپ جىلعى تاجىريبەسىن ورتاعا سالىپ, وقىرمانداردىڭ ساۋالدارىنا جاۋاپ قايتاردى. «فوليانت» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى نۇرلان يسابەكوۆ كىتاپ جارمەڭكەسىنىڭ وسكەمەندە باستاۋ العانىن, بۇدان كەيىن ەلىمىزدىڭ ءبىرقاتار وبلىس ورتالىقتارىندا وتەتىنى جايلى حاباردار ەتتى. اتالمىش باسپادان جارىق كورگەن ءتۇستى مەتاللۋرگيا, اۋىر ونەركاسىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى, حيميا, مادەنيەت, باسقا دا سالالارى تۋرالى شىققان كىتاپتار ءساندى ءارى ساپالى. ءۇش كۇن بويى كىتاپ جارمەڭكەسىندە ونەركاسىپ ورىندارىنىڭ باسشىلارى, جوعارى وقۋ ورىندارى مەن كوللەدجدەردىڭ ۇستازدار قاۋىمى قاجەتتى كىتاپتارعا تاپسىرىس بەردى. كىتاپ جارمەڭكەسىن وتكىزۋ ارقىلى ۋنيۆەرسيتەت باسشىلارى وقىرمانداردىڭ ءوتىنىشىن ورىنداي العان.
رەسپۋبليكالىق عىلىمي-ءتاجىريبەلىك كونفەرەنتسيانى شقمۋ رەكتورى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور بەيبىت مامراەۆ اشىپ, قاتىسۋشىلاردى قوس مەرەكەمەن قۇتتىقتادى.
– قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى كەڭەسى 1991 جىلى 16 جەلتوقساندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭدى قابىلدادى. بۇل تاريحي وقيعا – قازاق حالقىنىڭ عاسىرلار بويىنداعى ءمۇددەسى مەن ءۇمىتىنىڭ ورىندالۋ ءناتيجەسى. قازاقستان قىسقا مەرزىم ىشىندە مەملەكەت نەگىزىن قالاۋشى ن. ءا. نازارباەۆتىڭ كورەگەن ساياساتىنىڭ ارقاسىندا قازىرگى زامانعى باسەكەگە قابىلەتتى, اۋقىمدى ساياسي, ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك رەفورمالاردى ءساتتى جۇزەگە اسىرعان, وزىندىك قازاقستاندىق دامۋ جولىن تاڭداعان مەملەكەتكە اينالدى. ءبۇگىنگى كۇنى ەلىمىز ورتا ازياداعى قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋدىڭ ەڭ ماڭىزدى بولىگى رەتىندە قارالادى. قازاقستان تمد مەملەكەتتەرى اراسىندا وڭدى وزگەرىستەردىڭ تانىلعان كوشباسشىسى بولىپ ەسەپتەلەدى. قازاقستاننىڭ 2010 جىلى ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا, ال ۇستىمىزدەگى جىلى يسلام ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا ءتوراعالىق ەتۋى – حالىقارالىق الاڭداعى وسكەن بەدەلىنىڭ كورسەتكىشى, – دەدى ۋنيۆەرسيتەت باسشىسى.
رەكتوردىڭ ايتۋىنشا, جوعارى وقۋ ورنى زامان تالابىنا ساي جاڭا ۇردىستەردى قولدانىپ, جاستارعا تەرەڭ ءبىلىم بەرۋدە تىڭ ىزدەنىستەرگە قادام جاساۋدا. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ موڭعوليادا قازاق فيليالى جۇمىس ىستەپ تۇر. قىتاي, وڭتۇستىك كورەيا, باسقا ەلدەردىڭ ازاماتتارى وسىندا تەگىن ءبىلىم الىپ جاتىر. 15 ستۋدەنت ەۋروپا ەلدەرىندە بىلىمدەرىن جەتىلدىرۋدە. بۇگىنگى جيىنعا فون-كارمان اتىنداعى گيدروديناميكا ينستيتۋتى ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى, بەلگىلى عالىم جان پەر كونتتسەن, ارحەولوگ زەينوللا ساماشەۆ, ەلىمىزدەگى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ رەكتورلارى, بەلگيادان, رەسەيدەن, كورەيادان, گەرمانيادان جانە قىرعىزستاننان كەلگەن عالىمدار قاتىستى.
شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ ءسوز الىپ, ماڭىزدى شاراعا قاتىسۋشى دەلەگاتتاردى قۇتتىقتادى. «كەندى التايداعى ءبىلىم شاڭىراعىنا كەلەر جىلى 60 جىل تولادى, ال ۋنيۆەرسيتەت اتاۋىنا يە بولعانىنا – 20 جىل. تاۋەلسىزدىكپەن ءتول قۇرداس ءبىلىم ورداسى ۇجىمىنا الداعى ۋاقىتتا تابىس تىلەيمىن» – دەدى ءوڭىر باسشىسى. بۇدان كەيىن ءسوز العان عالىمدار جوعارى وقۋ ورنىنىڭ قوعام ءومىرىندەگى ءرولى, تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ 20 جىلىندا قول جەتكەن تابىستارى جايلى ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى. ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ رۋحاني باستاۋلارى تۋرالى دا ايتىلىپ, ۇرپاقتار ساباقتاستىعى, مادەني قۇندىلىقتار جايلى دا پىكىرلەر ورتاعا سالىندى. بارلىعى التى تاقىرىپقا ءجۇرگىزىلگەن دوڭگەلەك ۇستەلدە پاتريوتيزم جانە دەموكراتيا ۇردىستەرى, مادەني جانە ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتاردىڭ قۇنسىزدانۋى كوپتەگەن عالىمداردىڭ پىكىرىنشە جۇيەلىك داعدارىستىڭ, ونىڭ ىشىندە – عالامدىق قارجى-ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ دا باستى سەبەبى ەكەنى نازاردان تىس قالمادى. ءتىپتى گۋمانيتارلىق سالا, تەحنيكا, جاراتىلىستانۋ ماسەلەلەرى دە كونفەرەنتسيادا جان-جاقتى ءسوز بولدى. كەش سوڭىندا ۇزدىك ۇستازدار مەن ۋنيۆەرسيتەتكە ۇزاق جىلدار ادال قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقان ارداگەرلەرگە قۇرمەت كورسەتىلىپ, ءان مەن كۇيدەن شاشۋ شاشىلدى.
وڭداسىن ەلۋباي,
وسكەمەن.
سۋرەتتە: كونفەرەنتسيادان كورىنىس.
