– ورتالىقتا تىلدىك ورتاعا بەيىمدەۋ قالاي جۇزەگە اسىرىلۋدا؟
– ورتالىق اشىلعاننان بەرى سەمەي, زايسان, تارباعاتاي, وسكەمەن, ءۇرجار وڭىرلەرىندە وقىتۋ كۋرستارى ءجۇردى. سونىڭ ناتيجەسىندە كوپتەگەن قانداستارىمىز ءوز بەتتەرىنشە قۇجات تولتىرا الاتىن بولدى. الىستان كەلگەن اعايىنداردى بەيىمدەۋ ورتالىعى 2010 جىلى بۇۇ دامۋ باعدارلاماسىنىڭ قولداۋىمەن احمەت جامال مەن ءشارىپ ءتابىلتاي مىرزالاردىڭ باستاماسىمەن قۇرىلعان. ءبىز 1990 جىلدارى كوشىپ كەلىپ, 25 جىلعا جۋىق ءوزىمىزدىڭ ءجۇرىپ وتكەن جولىمىزدا جيناعان تاجىريبەمىزدى ەندى كەلىپ جاتقان اعايىندارىمىزبەن ءبولىسىپ, ولاردىڭ وسى ورتاعا تەز بەيىمدەلىپ كەتۋىنە كومەكتەسۋ ءۇشىن قولىمىزدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاساپ باعۋدامىز. 2016 جىلدان باستاپ بىزگە وبلىستىق ىشكى ساياسات باسقارماسى ۇلكەن قولداۋ كورسەتىپ وتىر. ء بىر قالادان ءبىر قالاعا كوشكەننىڭ وزىندە ادامدار جۇرەكسىنىپ جاتادى. ال ءبىر ەلدەن ەكىنشى ەلگە وتباسىمەن كوشىپ كەلىپ ورنالاسۋدا قيىنشىلىقتار, ارينە, بولادى. سولاردىڭ ەڭ وزەكتىسى − ءتىل ماسەلەسى. مىسالى, قىتاي, يران ەلدەرىنەن كەلگەن ازاماتتار قازاقشا سويلەگەنىمەن, ولارعا كيريلل ارپىمەن وقۋ مەن جازۋ قيىنعا تۇسەدى. سەبەبى بۇل ەلدەردە توتە جازۋ قولدانىلادى. سونىڭ سالدارىنان بىلمەستىكتەن زاڭ بۇزىپ, ايىپپۇل تولەپ جاتادى. بىزدە كوپتەگەن قىزمەت كورسەتۋ ورىندارىندا ورىس تىلىندە سويلەيتىندىكتەن, وزدەرىنە كەرەكتى قىزمەتتى ءتيىستى دارەجەدە الا المايدى. سونداي-اق, ول جاقتا العان ماماندىعىمەن جۇمىسقا ورنالاسا الماي جاتقاندار دا كەزدەسەدى. ءبىز اۋداندارعا شىعىپ جينالىستار وتكىزەمىز, كەڭەس بەرەمىز. سونىمەن بىرگە زاڭعا ەڭگىزىلگەن وزگەرىستەر مەن تۇزەتۋلەردى ءتۇسىندىرۋ شارالارى, جەكە كاسىپكەرلىكپەن شۇعىلدانعىسى كەلەتىن ازاماتتارعا سالىق جۇيەسى مەن بيزنەس جوسپار ازىرلەۋ تۋرالى سەمينارلار ۇيىمداستىرىلۋدا. تۇرعىلىقتى جەرىندە وقىتىلاتىن كۋرستار تۋرالى اقپارات بەرىلەدى. شەت ەلدەن كەلگەن اعايىندار وتە ۇيىمشىل. العان اقپاراتتارىمەن ءوزارا ءبولىسىپ, ءبىر-بىرىنە كومەكتەسىپ وتىرادى.
– سەمەيدەگى بەيىمدەۋ ورتالىعىنا كەلۋشىلەر كوپ پە؟
– الىستان كەلگەن اعايىندارمەن 6 جىلداي جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقاندىقتان كەڭەس الۋعا كەلۋشىلەر از ەمەس. ورتالىقتا قۇجاتتاردى اۋدارۋ, تولتىرۋ, ءومىربايان جازۋ, كوشى-قون ەرەجەلەرىن تالقىلاپ ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى, زاڭناماعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەردى اعايىندارعا جەتكىزۋ سياقتى جۇمىستار اتقارىلادى. وتكەن جىلعى قىركۇيەك ايىندا سەمەي قالاسى مەن تارباعاتاي, زايسان اۋداندارىندا تىلدىك كۋرستار وقىتىلدى. قازان ايىندا وسكەمەن قالاسى مەن ءۇرجار اۋدانىندا جالعاستى. باسقا ەلدەن جوعارى نەمەسە ورتا وقۋ ورىندارىن ءبىتىرىپ كەلگەن ازاماتتار ارنايى كۋرستا وقىعان سوڭ جەرگىلىكتى مەكەمەلەرگە جۇمىسقا ورنالاسۋ مۇمكىندىكتەرى ارتتى. ولار قۇجاتتاردى ساۋاتتى تۇردە جازا الاتىن دەڭگەيگە جەتتى. ورتالىققا جاڭادان كەلگەن اعايىنداردان بولەك 1992 جىلدارى كوشىپ كەلگەن قانداستار دا كەلىپ جاتادى. جاڭالىقتار مەن وزگەرىستەردى اعايىندارمەن ءبولىسىپ وتىرۋ ماقساتىندا الەۋمەتتىك جەلىدەن ارنايى پاراقشا اشتىق. پاراقشا ارقىلى شىعىس قازاقستان وبلىسىنان بولەك استانا, اقتاۋ, كوكشەتاۋ, تالدىقورعان, قاراعاندى قالالارىنان قوڭىراۋ شالىپ, قاجەتتى اقپاراتتارعا قول جەتكىزۋدە. ياعني, ەلىمىزدىڭ وزگە وڭىرلەرىندە سۇراقتارىنا جاۋاپ تاپپاي, باراتىن ورنىن بىلمەي جۇرگەن ازاماتتارعا دا قول ۇشىن سوزىپ وتىرمىز. ماسەلەن, تامىز-قىركۇيەك ايلارىندا ورتالىقتان 120 ادام كەڭەس الدى.
– دەر كەزىندە قولداۋ كورە الماي, كەلگەن ەلىنە كەتىپ قالعان باۋىرلاستارىمىز بار ما؟
− قاي مەملەكەتتە تۇرعىسى كەلەتىنىن ازاماتتىڭ ءوزى عانا شەشەدى. جاسىراتىنى جوق, باستاپقى ۋاقىتتا ونداي جاعدايلار دا بولعان. مەملەكەتىمىز بۇل قيىندىقتاردى شەشۋ جولىندا ءتيىستى زاڭعا وزگەرىستەر مەن تۇزەتۋلەر ەنگىزىپ, كەلگەن اعايىنداردىڭ قيىندىقتارىن جەڭىلدەتۋگە بارلىق مۇمكىندىكتەردى جاساپ جاتىر. وسى رەتتە ءبىر ايتا كەتەرىم, 2015 جىلعى «كوشى-قون تۋرالى» زاڭعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەرگە بايلانىستى, قونىس اۋدارۋشىلارعا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ناقتى كورسەتىپ بەرگەن 7 وڭىرگە كەلگەن اعايىندار وڭىرلىك كۆوتا مەن وعان كىرەتىن بارلىق جەڭىلدىكتەردى الا الادى. وڭىرلىك كۆوتا بەرىلەتىن وبلىستارعا شىعىس قازاقستان, پاۆلودار, اتىراۋ, سولتۇستىك قازاقستان, اقمولا, باتىس قازاقستان جانە قوستاناي وبلىستارى جاتادى.
اڭگىمەلەسكەن راۋشان نۇعمانبەكوۆا, جۋرناليست
سەمەي
