شىنتۋايتىنا كوشكەندە, دىبىستان جىلدام ميگ-29ك ۇشاعىن ادىمداپ ولشەيتىندەي كەمەنىڭ الاقانداي ايلاعىنا قوندىرۋ – ارمان ءارى ادامنىڭ مۇمكىندىگىنەن تىس وقيعا بولاتىن. ول الەم اۆياتسياسىنىڭ قيالى – عارىشقا ۇشقانمەن تەڭ ەدى. عارىشتىڭ قيىندىعى – الدىندا شەكسىز قاراڭعى كەڭىستىك. ال, سۋ-دىڭ الدىندا تۇڭعيىق تىلسىم تەڭىز! ايىرماسى وسى عانا. قاي ەل, قاي ۇلت وعان ۇمتىلمادى دەسەڭىزشى. وعان ءبىرىنشى بولىپ كەڭەس وداعىنىڭ جانە ءبىرىنشى بولىپ مەنىڭ قولىم جەتتى. دۇنيەجۇزىلىك اۆياتسيا تاريحىنداعى رەكورد! سول رەكوردتىڭ يەسى اتانۋ ارقىلى الەم تاريحىنا ماڭگىلىك اتىڭ جازىلىپ قالادى. بۇل سول كاسىپتىڭ شىڭى! ودان ارتىق قانداي اتاق كەرەك!
جوق, كەرەك ەكەن. كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعى ارقىلى رەسمي مويىندالۋىڭ ءتيىس. ايتپەسە بولمايدى. ال وسى اتاق ساعان ون التى اي بۇرىن جوعارعى كەڭەستە بەكىتىلىپ قويعان. ميگ-29ك ۇشاعىنىڭ «تبيليسي» كرەيسەرىنە قونۋىنا ۇلەس قوسقانداردىڭ بارلىعى, قاراپايىم جۇمىسشىدان باستاپ باس كونسترۋكتورعا دەيىنگىلەردىڭ ءبارى سىي-سىياپاتى مەن اتاعىن الىپ قويعان. ال ساعان ءبىر اۋىز جىلى ءىلتيپات جوق. نەگە؟ ەڭ جوعارى لاۋازىم يەلەرى مەن قولباسشىلار مەنى وزىنە شاقىرىپ «سەنىڭ ەڭبەگىڭ باتىر اتاعىنا لايىق. جوعارعى كەڭەستىڭ پرەزيديۋمى بەكىتكەن. ەندى باس حاتشىعا ءوزىڭ كىرىپ شىقساڭ قالاي بولادى. بولماشى نارسە...» – دەگەن ەمەۋرىن تانىتتى. ويلارىن ءتۇسىندىم. بار ماسەلە مەنىڭ ۇلتىما, قازاقتىعىما بايلانىستى ەكەن! قالاي نامىستانبايسىڭ. مەنى ەمەس, ۇلتىمدى باسىنىپ تۇر عوي! ۇلتىم ءۇشىن تاۋەكەل دەدىم. ميحايل گورباچەۆ حاباردى ەستىگەندە: «ورىس تابىلمادى ما؟» – دەپتى. ول الەمدىك يمپەريانىڭ ءامىرشىسى. اۋەلى يمپەريانىڭ جەتىستىگىنە قۋانۋى كەرەك ەدى. سول يمپەريانى الەم الدىنا شىعارعان ازاماتىنا قۋانۋ قاجەت بولاتىن. جوق, گورباچەۆ ولاي ىستەمەدى. باس قولباسشى – كوكىرەگىنە شەمەن بوپ قاتقان شوۆينيستىك وكتەمدىگىن جەڭە المادى. مەن − اسكەري اداممىن. ول – جوعارعى باس قولباسشى. سوندىقتان دا, مەن قانداي ماراپاتقا دا: «ساۋلىعىڭىزدى تىلەيمىن, جولداس جوعارعى باس قولباسشى», – دەۋىم كەرەك ەدى. ال ماعان باتىر اتاعىنىڭ بەلگىسىن تاققان ماسكەۋ قالالىق ماجىلىسىندە: «كەڭەس وداعىنا قىزمەت ەتەمىن!» – دەپ ۋستاۆ بويىنشا قالشيىپ تۇردىم.
مىنە, مەنىڭ جاڭاعى جاۋابىمنىڭ استارىنداعى: «قازاقتان باسقا ادام جوق بولدى جانە مەنەن باسقا لايىق ادام تابىلمادى. ال, قايتەسىز؟» – دەگەن ەمەۋرىندى ولار دا ءتۇسىندى. شىندىعىندا دا, ول – يمپەراتور ەمەس, سول باياعى ستاۆروپول كومباينشىسىنىڭ ورەسىندەگى ادام ەكەنىن تاريح دالەلدەدى. مىنە, مەنىڭ نامىسىمدى پەندەشىلىك مىنەزىمە جەڭدىرگەن كەزىم وسى. وعان وكىنبەيمىن.
بۇل, شىندىعىندا دا, مىنەزگە بىتكەن وجەتتىك. جالپى, قازاقتىڭ نامىستى ەرلەرىنە كرەملدىڭ باس قوجايىندارىنىڭ ىقىلاسى ونشا اۋا بەرمەگەن. «مۇرتتى كوسەم» اڭىزعا اينالعان ديۆيزيا كومانديرى باۋىرجان مومىش ۇلىن ءوزى شاقىرتىپ قابىلداعاندا: «مەن ءبىر عانا قازاقتى جاقسى بىلەتىن ەدىم (ول ءاليحان بوكەيحانوۆ بولاتىن!)», – دەپ قولىن سۇلەسوق بەرىپ شىعارىپ سالعانى سوعان دالەل. زادى, ءستاليننىڭ مىسى باۋكەڭنىڭ مىسىن باسا الماعان سەكىلدى. سوعان نامىستانعان يوسيف دجۋگاشۆيلي, شاقىرعان ادامىنا ءوز قولىنان تاپسىرعىسى كەلگەن باتىر اتاعىن دا, گەنەرال اتاعىن دا «ۇمىتىپ كەتسە» كەرەك. ال توقتار اۋباكىروۆ الىپ شىقتى. «مۇنى قۇدىرەتى كۇشتى قوجايىننىڭ قولىنان تارتىپ الدى» دەپ ماقتانىشپەن اسىرەلەپ ايتۋعا بولادى.
قازاقتىڭ ەر ۇلانىنىڭ مۇنداي اتاعى تۋعان ەلىنە – رەسپۋبليكاسىنا كەش جەتتى. ويتكەنى, ونىڭ ءىسى دە, ەسىمى دە وتە قۇپيا ەدى. الماتىعا دەمالا كەلگەندە ولجاس سۇلەيمەنوۆتىڭ جازۋشىلار وداعىنا حابار بەرىپ, «قازاق ادەبيەتى» ارقىلى بارشا قازاق قاۋىمىن دۇرىلدەتە قۋاندىرعانى ءالى ەسىمدە. ءبىز – توقتار اۋباكىروۆتىڭ اتىن سوندا تۇڭعىش رەت ەستىدىك.
− قازاق ءباسپاسوزى, جالپى ءباسپاسوز ارقىلى ەل اتىمدى تۇڭعىش رەت سوندا ەستىپ ءبىلدى, − دەدى توقتار ءسال ءۇنسىز قالىپ. ءسويتىپ, ءوز ەلىمدى ءوزىم العاش رەت جاريا ارالادىم. ەڭ ءبىرىنشى تۋعان قارقارالىما باردىم. ءبىر اۋىلدان ەكى كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى شىعىپپىز. سوعىس ارداگەرى مارتبەك مامىراەۆ قاراعاندىدا اۋرۋحانادا ەكەن. بارىپ سالەم بەرىپ, باتاسىن الدىم...
سودان كوپ ۇزاماي 90-جىلدىڭ سوڭىندا كوسموناۆتار وتريادىنا قابىلداندىم. كوميسسياعا جالعىز-اق ءوتىنىشىم بولدى. مەنى قوسالقى قۇرامدا ۇزاق ۇستاماۋىن ءوتىندىم. ويتكەنى, جوعارى ينجەنەرلىك تەحنيكانىڭ ءتىلىن ءبىلىپ كەلدىم عوي. اعزالاردىڭ سىناعىنان دا, وعان تۇسەتىن اتموسفەرالىق قىسىم سىناعىنان دا قينالمادىم. ونىڭ بارلىعى اسكەري ۇشاق سىناعىنان تانىس جايلار. سوندىقتان دا مەن ەڭ قىسقا مەرزىمدە, ءتورت اي دايىندىقتان سوڭ عارىشقا ۇشتىم.
بالا كەزىمدە, تۇندە ءشوپتىڭ ۇستىندە شالقامنان جاتىپ-اپ تۇڭعيىق كوك اسپانعا, جۇلدىزدارعا ۇزاق قاراپ, ويعا قالاتىنمىن. مىناۋ قاپ-قارا اسپاننىڭ ار جاعىندا نە بار ەكەن؟ انا جىمىڭداپ تۇرعان جۇلدىزداردىڭ تاساسىنداعى پلانەتالاردا ادام بار ما؟ شەكسىز قاراكوك كەڭىستىكتىڭ شەتى قايدا؟ سول قيالىڭنىڭ جۇزەگە اسقالى تۇرعانى ءۇشىن, ارينە قۋاناسىڭ. ءارى بۇل جولعى ساپار ەلىمنىڭ اماناتى بولعاندىقتان دا, جاۋاپكەرشىلىكتى دە ەرەكشە سەزىنەسىڭ.
عارىشقا ۇشار كەزدەگى تىلسىم شاراسىزدىقتىڭ ءبىر ساتكە ەلەس بەرىپ وتەتىنى تۋرالى, بويىڭدا امالسىزدىق بيلەيتىنىن, ءتىپتى ۇرەيدىڭ دە قىلاڭ بەرەتىنىن جوعارىدا ايتتىم. سەن ءتۇپسىز كەڭىستىككە زىمىراپ سۇڭگىپ باراسىڭ. زىمىران اتموسفەرالىق كەڭىستىكتە كولبەۋى دە مۇمكىن, نە سول كۇيىندە ءتۇپسىز تۇڭعيىققا ءسىڭىپ جوعالۋى دا, جەردى قايتىپ كورمەۋىڭ دە, ورالماۋىڭ دا مۇمكىن... ال اتموسفەراعا شىققان سوڭ مۇلدە باسقا اسەردە قالاسىڭ. سەن اڭساعان عارىش كەڭىستىگى القاراكوكتەنىپ ءتۇپسىز تۇڭعيىقا تارتادى. سول پلانەتالاردىڭ ءبىرى سياقتى سەن دە جەردى شىر اينالىپ ءجۇرسىڭ.
عارىشتا ءجۇرىپ جەردى كورگەندە, انامدى كورگەندەي سەزىندىم. قۋاندىم. اسپاننان قاراعاندا وعان جانىڭ اشيدى. كىپ-كىشكەنە عانا شاراسىز جاراتىلىس. بالا – اناسىنىڭ سۇتىمەن قورەكتەنىپ, كۇنىن كورىپ جۇبانادى. ال ادامدار جەردى ەمىپ كۇنەلتىپ جاتىر. جاي تىنىش ەمىپ جاتقان جوق, تىرناپ, تىستەپ مازاسىن الىپ «تۇبىندە انانىڭ, انا ءسۇتىنىڭ قادىرىن تۇسىنەر مە ەكەنبىز؟!» – دەگەن ويعا قالاسىڭ.
جەردىڭ كوكجيەكپەن سىزىلعان بوياۋىن عارىشتان كورگەن 561 ادام بار. سولاردىڭ بارلىعى دا: «پلانەتامىزدى ساقتاۋ كەرەك, ايالاۋ كەرەك! – دەگەن ويعا كەلەدى. تۇزدە, الىستا جۇرگەندە – ۇيگە قايتقىڭ كەلەدى. اناڭدى كورگىڭ كەلەدى. مەن عارىشتا جۇرگەندە تۋرا سونداي سەزىمدە بولدىم. مەنىڭ جەرگە قايتقىم كەلدى. جەرگە! تەك جەرگە! قونعان كەزدە ەڭ ءبىرىنشى سەزىنگەنىم – توپىراقتىڭ ءيىسى! دالانىڭ ءيىسى! جۋسان ءيىسى! مەن عارىشتا سەگىز-اق كۇن بولدىم. ال وندا ءبىر جىل بولعان ازاماتتار بار. ولار جەرمەن جىلاپ كورىسەدى. جەردەن قاسيەتتى, ودان شاراسىز, ودان ىستىق جاراتىلىس جوق! بولمايدى دا!
انا, جەر-انا, انا مەن جەر! باتىردىڭ باۋىرىن جىلىتىپ, وزەگىن ورتەگەن, عۇمىرىنىڭ قاس-قاعىم ساتىندە ۇمىتپاعان, دەم بەرگەن, قولداعان كيە – اناسى ەكەن. ەكى ءسوزىنىڭ ءبىرى – «انا». ال, اكە, اكەلىك اڭسار, اكەلىك ۇلگى قايدا؟
– وسى بويىما بىتكەن قاسيەتتىڭ بارلىعى اكەم وڭعاربايدىڭ بەل كۇشىنەن. تۇلعا, كەڭ كەۋدەم, اتموسفەرالىق قىسىمعا شىدايتىن كورىك – وكپە, قۋات-كۇش, جىگەرلى جۇرەك – ءبارى سول كىسىدەن دارىعان. ال قان-تامىرىما ىستىق مەيىرىم-قايىرىم سىيلاعان, سول اتا-بابامنىڭ رۋحىن جانىما قۇيعان, تىرشىلىگىمە ءمان-ماعىنا بەرگەن, اتادان, اكەدەن قالعان قۋات-قابىلەتتى ءبىر ماقساتقا باعىتتاعان, ازاماتتىق-جىگىتتىك نامىس ءسۇتىن ەمىزگەن – انام. سوندىقتان دا ءتانىم – اكەمە ءتان بولسا دا, جانىم – انامدىكى, ياعني, ءتان – اكەدەن, جان – انادان. اكەم مەنىڭ وتە جاس كەزىمدە دۇنيەدەن وزدى. ونىڭ بەينەسىن, اتا-بابا ارۋاعىن سىيلاۋدى انام ۇيرەتتى. ۇنەمى: «سەنىڭ اتا-باباڭ, اكەڭ – جەرگە قاراعان جەتى ۇلىن ەمەس, ەلگە قاراعان ءبىر ۇلىن ماقتانىش ەتكەن. سەن سول ەلگە قاراعان ءبىر ۇل بولۋعا ءتيىسسىڭ. ەلدى, جەردى, ەلدىڭ كيەسىن, جەردىڭ كيەسىن ۇمىتپا. بىرەۋدىڭ نامىسىن تاپتاما, ءوز نامىسىڭدى باسىندىرما. ادال, ادىلەتتى بول»,– دەپ ۇنەمى مەيىرىممەن ايتىپ وتىرۋشى ەدى. انامنىڭ سول سوزدەرى مەنىڭ بەسىك ءالديىم بولدى. سول الديگە قانىپ ءوستىم.
مەنىڭ اكەم وڭعارباي – ۇستا, زەرگەر بولاتىن. ول كەزدە ەلدىڭ قولىندا اقشا جوق. بىراق ءبىزدىڭ جاقتا كۇمىس تەڭگەلەر بولدى. اكەم سولاردان زەرگەرلىك بۇيىمدار سوعاتىن. ايەلدەردىڭ سىرعاسى مەن ساقيناسى, زەرلى كۇمىس بۇيىمدار, تاعىسىن تاعىلار. سول اكەم تۇيگەن توننىڭ كۇمىس تۇيمەسىن كەيىن اۋىلدىڭ اقساقالدارى ماعان سىيلادى. بۇل تۇيمە – مەن ءۇشىن اكەمنىڭ كوزى. ەڭ كيەلى مۇرا. وكىنىشكە قاراي, اكەدەن قالعان بار بەلگى – سول كۇمىس تۇيمە عانا.
اكەمىز ەرتە دۇنيەدەن قايتقان سوڭ – بار اۋىرتپاشىلىق انامىزدىڭ موينىنا ءتۇستى. ول كىسىنىڭ قينالعانى, سوعان قاراماي قابىرعاسى قايىسا ءجۇرىپ ءبىزدى اسىراپ, ساقتاۋعا تىرىسقانى مەنى ەرتە ەسەيتتى. ءتۇز جۇمىسىنا ەرتە ارالاستىم, ءوزىمنىڭ قاتارلاستارىما قاراعاندا ەرتە سۇيەكتەندىم. بويىما كۇش-قۋات تا ەرتە قۇيىلدى. سوندىقتان, 10 جاسىمدا شارۋاشىلىق باستىعىنان جۇمىس سۇرادىم. شەشەمدى اسىرايمىن دەدىم. ءتۇسىندى. اكەمنىڭ ۇستالىعى سەبەپ بولدى ما, ايتەۋىر, مەنى توكارلىققا الدى. بالاسىنباسىن دەپ بار كۇشىمدى سالامىن. سوندا مەن بۇراعان بۇراندانى, گايكانى ۇلكەندەر كەرى شىعارا الماي: «نەعىپ قاتتى بۇراپ تاستاعانسىڭ؟» دەپ تاڭدانىپ جۇرەتىن.
ەڭ باقىتتى كۇنىم – شەشەمە العاشقى جالاقىمدى قولىنا ۇستاتقان كۇنىم. ونداي راحاتتى, باقىتتى كۇيدى ءومىرى قايتىپ سەزىنگەن ەمەسپىن. «مەن – ەندى جىگىتپىن, مەن ەندى شەشەمدى اسىرايمىن, انام ەندى قينالمايدى, مەن بارمىن!» – دەگەن بالا سەزىم, بالا ماقتانىش كەۋدەمدى كەرنەگەن ءسات ءالى ەسىمدە. سوندا انامنىڭ ءسۇيىپ تۇرىپ ايتقان وسيەتى ءالى جادىمدا. سول وسيەتى مەنىڭ ومىرلىك ۇستانىمىم بولدى. ول – ەل كيەسى, جەر كيەسى اتا-بابا رۋحى, نامىس جانە ءادىل ادالدىق. جەر كيەسى دەمەكشى, مەنىڭ انام شايتانكولدى ەرەكشە كيە تۇتتى. ءبىر جولى مەن قاتتى اۋىردىم, جازىلمادىم. مەنى ەرتىپ بارىپ شايتانكولگە ءمىناجات ەتكىزدى: «بالام, سەن ۇمىتپا. مۇنىڭ اتى – شايتانكول ەمەس, اۋليەكول. قاراشەكپەندەر العاش كەلگەندە كولدىڭ باسىنا كەرگى – ايشىق ورناتىپتى. سونى كول جۇتىپ قويىپتى. سودان باستاپ ورىستار سەسكەنىپ, «شايتان كول» دەپ اتاپ كەتىپتى. ەسىڭدە بولسىن, بۇل كولدىڭ اتى – شايتانكول ەمەس, اۋليەكول! كيەسى دە, يەسى دە, كەپيەتى دە بار. بۇل جەرگە سۋعا تۇسپە, كيەسى اتادى. كەلگەندە ءتاۋ ەتىپ كەلەتىن بول. مۇنى ۇمىتپا. ۇمىتپا!», – دەپ وسيەت ەتتى انام. مەن سول جولعى ۇشىقتاۋدان سوڭ جازىلىپ كەتتىم.
سودان باستاپ مەن اۋليەكولدىڭ اۋليەلىگىن مويىندادىم. قاسيەتىنەن سەسكەندىم. ءومىر باقي ءتاۋ ەتىپ كەلەمىن. وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن ءبىر ۇلىم قارقارالىعا دوستارىمەن دەمالۋعا كەتكەن. «شايتانكولگە – اۋليەكولگە تۇسپە. كيەسى بار», – دەپ ەسكەرتتىم. جاستار قاپەرىندە ۇستاي ما. سودان: «اۋىرىپ قالدى. دارىگەرلەر ەش شارا جاساي الار ەمەس», – دەگەن حابار كەلدى. قاراعاندى دارىگەرلەرىنىڭ دە داۋاسى قونبادى. تۇپكى سەبەبىن سۇراسام, ول دوستارىنىڭ قولقالاۋىمەن شايتانكولگە ءتۇسىپتى.
شەشەمنىڭ ايتقان ءسوزى ەسىمە ءتۇستى. بالاما بۇل جولى باتىرا ايتىپ, اۋليەكولدىڭ باسىنا بارىپ كەشىرىم سۇراتتىم. سول ساتتەن باستاپ جازىلىپ سالا بەردى اۋليەكول ۇلىنىڭ ۇرپاعىنىڭ قاتەلىگىن كەشتى. اۋليەكول اناشىمنىڭ ارقاسىندا اۋەلى مەنى, سودان كەيىن ۇلىمدى دەرتتەن ايىقتىردى. مىنە, جەر كيەسى دەگەن وسى!
ارينە, بۇلانتى مەن بىلەۋتىدەن باستاۋ الاتىن سۇحبات ساپارى تولاس تاپپاي, ءۇزىلىپ-جالعانىپ وتىردى. انا تۋرالى تولعانىستىڭ سوڭى, ارينە, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى ستۋدەنتتەرىمەن بولعان كەزدەسۋدە ودان ءارى جالعاستى. ۇلى انانىڭ اڭسارلى ۇلى بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ اڭسارى تۋرالى نە ويلايدى. ەلىنىڭ ەرتەڭىنەن نە كۇتەدى؟
– مەن قازىر قازاقستان تەمىر جولىنىڭ اۋە قاتىناسى جولدارى سالاسىندا كەڭەسشىمىن. جول قاتىناستارى كومپانيالارى وسى مينيسترلىككە بەكىتىلگەندىكتەن دە ءوز ماماندىعىم بويىنشا ءوزىم بىلەتىن ماسەلەلەرمەن, سونىڭ ىشىندە قازاق اۆياتسياسىنىڭ بۇگىنى مەن ەرتەڭىنە قاتىستى مۇددەلەرگە نازار اۋدارامىن. بۇل سالاداعى ءبىزدىڭ مۇقتاجدىعىمىز كوپ-اق. اسىرەسە, اۋە جولى مەن اسپان كەڭىستىگى حالىقارالىق جول قاتىناسىنىڭ عانا ەمەس, حالىقارالىق گەوساياساتتىڭ, حالىقارالىق ەكونوميكانىڭ نەگىزگى تۇتقاسىنا اينالىپ بارا جاتقاندىقتان دا, تاجىريبەلى ازاماتتىڭ كوزقاراسى مەن كەڭەسى ماڭىزدى شارانىڭ ءبىرى دەپ ويلايمىن. مۇنىڭ ىشىندە, عارىش تا, اۋە اسكەري ۇشاقتارى دا قامتىلادى. جالپى, مەن بۇل قىزمەتىمە جانە ونداعى ماماندارعا ريزامىن. قايدا جۇرمەيىن, قاي ورتاعا تۇسپەيىن, ءبارىبىر, مەنىڭ ۇستانىمىم – ءبىلىم, ءبىلىم جانە ءبىلىم. كەلەر ۇرپاق ءبىلىمدى, بىلىكتى بولسا ەكەن. ءبىلىم – ەشقاشاندا جاماندىققا جىبەرمەيدى. ەكىنشى, بۇگىنگى جاستارعا, وزدەرىنىڭ بىلىكتى ويلارىنداعىداي شىن رۋحاني تاۋەلسىز مەملەكەت كەرەك. اڭگىمەلەسە ءجۇرىپ اڭعارعانىم وسى. ءالى كوپ دۇنيە وزگەرەدى. ۇستانىم دا, ۇستىن دا, باعىت تا, قۇندىلىققا كوزقاراس تا وزگەرەدى. ەڭ باقىتتى مەملەكەتتى سول جاستار قۇرسا ەكەن. ءسوزسىز قۇرادى. مەن سوعان سەنەمىن!
اتاعىنا – ابىرويى, بويىنا – ويى, كەمەلىنە – كەلبەتى, تۇرىسىنا – ءجۇرىسى, جۇرەگىنە – تاۋەكەلى, ميىعىنا – مىسى, مەيىرىمىنە – قايىرىمى, ۋاجىنە – ءسوزى ساي جىگىت سىرتتانىنىڭ كادىمگى تىرشىلىكتەگى ەتەكباستىلىق ءومىرى قالاي ءوتىپ جاتىر ەكەن – دەگەن سۇعاناق وي جۇيكەمنىڭ تۇبىنەن شۇيكەلەندى دە تۇردى. بۇل كەز كەلگەن ۇلى تۇلعالاردىڭ تالماۋىتتى تۇسى, ء«بىر كەم دۇنيە» دەگىزەتىن دىلگىر. گەتەنى دە, تولستويدى دا, ابايدى دا اتتەگەن-ايمەن ەسكە الدىرعان. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, «شىمىلدىقتىڭ ار جاعىنداعى اڭگىمە».
– شىمىلدىقتىڭ ار جاعىنا جاسىرىپ قالاتىنداي مەنىڭ ەش قۇپيا ءومىرىم جوق. ءبارى دە بارشاعا ايان. تەمىرتاۋدان ۇشقىشتار دايىندايتىن اۋە ۋچيليششەسىنە اتتانعانعا دەيىنگى بوزبالالىق شاعىمدا بوزوكپەلىك ماحاببات ماشاقاتى بولعان شىعار. وعان وكىنبەيمىن دە, ۇمىتپايمىن دا. ول دا ون سەگىزگە تولماعان ءوسپىرىمنىڭ سەزىمىن تولتىراتىن, اتامەكەندى ۇمىتتىرمايتىن, قايتا ساعىندىراتىن فاكتور. ال سوناۋ قيىر شىعىستاعى, نە ماڭ ورماننىڭ ىشىندەگى, اسا قۇپيا ماماندىقتىڭ يەسىنىڭ ءومىرىن كولەگەيلەيتىن «شىمىلدىق» بولمايدى. ءبارى دە, ءىس-ارەكەتىڭ ءتيىستى ادامداردىڭ, ءتىپتى قان قىسىمىڭ دا دارىگەر مامانداردىڭ باقىلاۋىندا. سىرت دۇنيەمەن بايلانىسىڭ دە شەكتەۋلى. بىراق, ءبىزدى, ەڭ سەنىمدى, اجارلى, وجەت ارۋلار قورشادى. سونىڭ ەڭ تاڭداۋلىسى تاتيانا – مەنىڭ جارىم بولدى. ەكى ۇلىم بار. ولار بارىنشا پاتريوت, وتانىن – قازاقستانىن, قارقارالىسىن سۇيەدى. توقتارلان دەپ نىسانالاپ قويعان نەمەرەم بار. ال, سولاردىڭ ىشىندە وزىمە تارتقانى, قوڭىرىم – توميريس. جۇرەگى سونداي باتىل. جاس بالادا, سونىڭ ىشىندە قىز بالادا سەسكەنۋ دەگەن بولۋى كەرەك قوي. ال, بۇل قوڭىرىم اەروشانامەن بارىنشا ىزعىتىپ كەلە جاتسام دا: «باس, اتا, باس!» – دەپ ءوزىمدى قامشىلايدى. جىلدامدىققا قۇمار. مىنە, مەنىڭ ادەتتەن تىس وقيعالارعا, انت مەزگىلىندەي قاتەرلى وقيعالارعا قۇمارلىعىم وسى قوڭىرىمنىڭ بويىندا ساقتالىپ قالعان. ەكەۋىنىڭ قاي ماماندىقتى تاڭدارىن قايدان بىلەمىن, بىراق, جۇرەكتى, ادال, شىنشىل ادام بولاتىندارىنا سەنەمىن.
ءومىر مەن ءولىمنىڭ ورتاسىندا ءومىر ءسۇرىپ ۇيرەنگەن ەر ادام – اتا ءۇشىن بۇل دا ۇلكەن مەدەۋ.
مىنە, تاعى دا ءبىر جول ءتۇسىپ, ەندى جەر كيەسى – قارقارالىعا دا بەت الدىق. ساۋال دا قىسقا, جاۋاپ تا نىق. ەمەۋرىنى مول, توقتاردىڭ ادامگەرشىلىگى مەن كىشىپەيىلدىگىن كورسەتكەن, ادامدى – اتاعىنا قاراپ ەمەس, سىيلاستىعىنا قاراپ سىيلايتىن مىنەزىن تانىتقان ساپار. بۇل ساپاردىڭ ىشىندە عارىشقا قاتىستى ساڭلاق اتاۋلىنىڭ, سونىڭ ىشىندە, توقتاردىڭ كوماندالاس-عارىشكەرلەرىنىڭ كوبى بار ەدى. سىرتتا جۇرسەم دە: «اعاسىنىڭ ءتىلىن المايتىن باۋىر بولا ما ەكەن», – دەگەن ۋاجىنەن تۇتىلىپ, وسى جولى ۇتىلىپ كەلە جاتقان بەتىم ەدى. عارىشكەر ساڭلاقتارمەن دە سىر تارتىسىپ, دەمىمىز بىرىگە شىعىپ قالعان. وزىمسىنە ءارى قوناقجايسىنىپ, اڭىزعا اينالعان ميگ اۆياتسيالىق كونسترۋكتورلار بيۋروسىنىڭ باس كونسترۋكتورى وۆانەس ميكوياننىڭ تەمەكى تۇقىلىن ءبىر-ەكى رەت كۇلدىككە اپارىپ سالعام. ەندى ءبىر مەزەتتە وۆانەستىڭ ءوزى مەنىڭ قولىمداعى تەمەكى تۇقىلىن ەپپەن الىپ, اناۋ بۇرىشتاعى سەبەتكە ەكىنشى رەت اپارا جاتىر ەدى. توقاڭ – توقتار اۋباكىروۆ الىستان قاراپ تۇردى دا: ء«بارى دە رەتتى», دەگەندەي باسىن رياسىز شايقاپ قويدى. دەمەك, مەنى دە سولاردىڭ قاتارىندا تەڭ ساناعانى.
ءيا, ءبارى دە اباي اتام ايتقانداي, «رەتىمەن جاراتىلعان دۇنيە», ءوز رەتىمەن ءوتىپ جاتىر. توقتار اعامىز اتقانداي, ءار نارسەنىڭ تابيعي مىنەزىڭمەن ءارى رەتىمەن تۇلا بويىڭا قونعانى – قۇت. ءار جۇزدەسۋدىڭ سوڭىندا توقتار اعامىز سۇق ساۋساعىن بىلەپ: «ۇمىتىپ كەتپە مەنى! حابارلاسىپ تۇر!» – دەيدى. مۇنداي وجەتتىكتىڭ سىرتتانىن ۇمىتىپ مەنى نە قارا باسىپتى, سونشا. سول ساتتە ءوزىم دە مارقايىپ, ەڭسەم ەكى ەلى ءوسىپ قالادى. ە, ەڭسەم وسسە, نەسى بار, مەن دە قازاقپىن. ال قازاقتىڭ ەڭسەسىن عارىشقا دەيىن توقاڭنىڭ ءوزى – توقتار اعامنىڭ ءوزى ءوسىرىپ كەتكەن جوق پا! ەڭسەمىز بيىكتەي بەرسىن, ەندەشە.
دەپ, تاعى ءبىر ءجونىن سۇراعانىمدا, مەنىڭ مادەني ساقابام ءمادي ارتىعاليەۆ: «توقاڭ: «تورعاي دالاسىنان سەنىڭ, ءمولدىر كوزىڭدى كوردىم» – دەپ اندەتىپ, قارشانامەن جورتىپ ءجۇر» – دەدى. ە, دالانى ساعىنعان ۇل دالانىڭ ءيىسىن كەۋدەسىنە ءسىڭىرىپ الماق ەكەن عوي. ول دا رەتىمەن كەلگەن تابيعي سەزىم. ايتپەسە, نامىس پەن ادالدىقتىڭ قۋاتتى زۇلپىقارىنا شاق كەلەتىن نە بار, ءتايىرى! ساپارلاس, سىرلاس بولعان كەزدى ۇمىتپاعانىمدى ەسىنە سالايىن دەپ قولىما قالام العانىم دا سوندىقتان.
تۇرسىن جۇرتباي
