ەلباسى ءوزىنىڭ بەلگىلى باعدارلامالىق ماقالاسىندا «تۋعان جەرگە تۋىڭدى تىك!» دەگەن حالقىمىزدىڭ ەجەلگى دانا ءتامسىلىن بەكەردەن-بەكەر اۋىزعا العان جوق. ودان ءارى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى تۋعان جەرىن سۇيە الماعان ادامنىڭ تۋعان ەلىن دە جارىتىپ سۇيە المايتىنى تۋرالى وزەكتى ويلارىن وربىتەدى. شىن مانىندە دە, «باجايلاپ قاراساق, بۇل – ماعىناسى وتە تەرەڭ سوزدەر». تۋعان جەرىن كوركەيتىپ, ونى مەكەندەپ جايلاعان ەل-جۇرتىنىڭ داڭقىن اسىرىپ, ماقتانىشىنا اينالعان تۇعىرلى تۇلعالاردى عانا تۋعان جەرگە تۋ تىككەندەر ساناتىنا قوسا الساق كەرەك.
قازاق ۇعىمىندا ەر مەن جەر ەجەلدەن ەگىز, ءبىرتۇتاس ەكەندىگىن دالەلدەپ ايتىپ جاتۋدىڭ ءوزى ارتىق. الپامىس باتىردىڭ كىندىك قانى تامعان تۋعان جەرى جيدەلى بايسىن ەكەنى, قوبىلاندى باتىردىڭ قاراسپان تاۋىن جايلاعانى بالا جاسىمىزدان جادىمىزدا جاتتالىپ, سانامىزعا ءسىڭىپ قالعانى سونشالىق, بۇلاردى ءبىر-بىرىنەن اجىراتىپ جەكە-جەكە ايتۋدىڭ ءوزى مۇمكىن ەمەستەي كورىنەدى. ەردى ايتساڭ ويىڭدا تۋعان جەرى تۇرادى, جەردى ايتساڭ ءتىل ۇشىنا ەردىڭ اتى ورالا كەتەدى. سوندىقتان دا قازاقى دىلدەگى ەر مەن جەر ءبىر-بىرىنەن ەشقاشان اجىراماس اققۋ ۇعىمدار, كيەلى تۇسىنىكتەر دەپ ايشىقتاعانىمىز دۇرىس بولار. وسى ويىمىزدى ارى قاراي دامىتا تۇسسەك, ءمادي دەسەك – قارقارالى, ءيمانجۇسىپتى ايتساق – ەرەيمەنتاۋ, ەستايدى شىرقاساق – مارالدى, اقان دەسەك – قوسكول مەن سىرىمبەت, بىرجانعا باسساڭ – بۇركىتتى مەن جوكەيكول, جاياۋ مۇسانى گوي-گويلەتسەڭ – باياناۋىل, بالۋان شولاقتى اسقاقتاتساق – بۋراباي, عازيزدى اۋەلەتسەك – قاراوتكەل, كەنەندى كوسىلتسەك – قورداي, ءىلياس اقىندى جوسىلتساڭ – اعىندى اقسۋ الدىڭنان شىعارى حاق. بۇل اقتاڭگەر ونەرپازدار وسىناۋ تۋعان جەرىنە تۋ تىگە وتىرىپ, تۋعان جەرلەرىنىڭ مەرەيىن اسىرا وتىرىپ بايتاق قازاق دالاسىنىڭ دا ورتاق ماقتانىشىنا اينالۋىنىڭ ءوزى ءبىر عانيبەت ەمەس پە.
ءيا, باتىر ەرلەرىمىز سان تاراپتان سۇقتانعان جاۋلارعا اتامەكەننىڭ قارىس قادامىن دا بەرمەي, كەيىنگى كەلەشەك ۇرپاققا ميراس ەتسە, ونەرپاز بابالارىمىزدىڭ ەر تۇلعاسى تۋعان جەردى اسقاقتاتقان اندەرى مەن كۇيلەرىندە, اعىندى جىرلارىندا بەينەلەنىپ قالدى. ولار بۇكىل قازاققا ايگىلەنىپ داڭقى كەتكەن تۋعان جەرلەرىنىڭ, جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, تۋداي جەلبىرەگەن سيمۆولدارىنا اينالدى. مىنە, وسىنىڭ عيبرات-تاعىلىمىن بۇگىنگى وسكەلەڭ ۇرپاققا وتانشىلدىق, ەلشىلدىك تاربيەسىن بەرۋ ورايىندا كادەگە جاراتساق, قانەكي!
بۇدان گورى دە تەرەڭىرەك زەردەلەسەك, شىن ەر جەرشىل بولادى دەر ەدىك! بۇل ارادا جەرشىل دەگەن سوزدەن ۇركۋدىڭ ءجونى جوق. ادال پيعىلدى ەرلەر قاشاندا تار ورەدەگى پاسىق جەرشىلدىكتەن اۋلاق, ونداي مىسكىندىكتەن بيىك تۇرادى. قاپىسىز قاراتىل اقىن عافۋ قايىربەكوۆشە قايىرعاندا, شىن ەرلەردىڭ جەرشىلدىگى – «جەتى تۇندە مەكەنىن اينىماي تاپقان اتتىڭ جەرشىلدىگى سەكىلدى, قيىردا جۇرسە دە اتامەكەنىنىڭ ءار ءشوبىن جاڭىلماي ايتقان قارتتىڭ جەرشىلدىگى سەكىلدى, قاناتى تالسا دا جەتپەي قونبايتىن قۇستىڭ جەرشىلدىگى سەكىلدى, بالاسىنىڭ كىندىگى تۇسكەن جەرىن تاپپاي قويمايتىن انا دەگەن كۇشتىڭ جەرشىلدىگى سەكىلدى» بولادى. تۋعان جەرگە تۋ تىگەتىن, اتامەكەندى ارداق تۇتاتىن, ءار تالىن ايالاپ, وندا جۇماق-باق ورناتاتىن ءبىزدىڭ ەرلەرگە كەرەگى, مىنە, ناق وسىنداي جامپوز جەرشىلدىك.
وسى ارادا ارعى تاريحتان, ءبىر اڭگىمە قوزعايىق. كەنەسارىنىڭ باتاگويى بوگەمباي بي وسىناۋ شەرلى جورىق قىرعىز جەرىنە قادام باسار اقىرعى كەزىندە حاننىڭ رۇقساتىمەن, سوڭىنا ءبىر قاۋىم ەلدى ەرتىپ تۋعان زەرەندى تورىنە قايتىپ ورالادى. قانشا جۇرت قىرعىننان امان قالادى, تۋعان جەردە ۇرپاق ءوربىتىپ, ءومىردى جالعاستىرادى. ولاردىڭ بۇگىنگى ۇرپاقتارى ون سان اۋىل. ءبيدىڭ ءوز ۇرپاقتارى نەگىزىنەن ايدابول كولىنىڭ جاعاسىنداعى بوگەمباي بي اۋىلىندا تۇرادى. ەلدى ساقتاعان, جەر كيەسىن اقتاعان ەر بابامىز وسى بوكەڭدەي-اق بولار. ەلدە ەسكەرتكىشى دە ورنادى. ونەگەسىن تۋعان جەردە بۇگىنگى ۇرپاق تولعادى.
جاڭا ايدابول كولىن ايتتىق. ايدابول اۋىلى, ايدابول سپيرت زاۋىتى بار. بۇرىن بىلمەستىكپەن وسى اۋىل مەن جەر اتاۋىن قايداعى ءبىر «ايدا, بول!» دەگەن بۇيرىق رايداعى ەتىستىكتەن, سپيرت زاۋىتىنداعى جۇمىسقا بايلانىستى شىققان دەپ جاڭساق ۇعىپ كەلگەن ەكەنبىز. تەرگەپ-تەكسەرە كەلگەندە ول باياناۋىلدان كەلىپ قوناقتاعان سۇيىندىك ارعىن ىشىندەگى اتاقتى ايدابول ءبيدىڭ قۇرمەتىنە قويىلعان اتاۋ بولىپ شىقتى. ودان سوڭ وسى زەرەندى باۋرايىندا, قوشقارباي تاۋىنىڭ ەتەگىندە ايگىلى جالايىر شورا قۇسبەگى دۇيسەن باتىردىڭ قوناعى بولىپ ايلاپ ەرۋلەگەن. قۇسبەگى قۇرمەتىنە وسىنداعى وزەندى حالىق شورا وزەنى دەپ اتاپ كەتكەن. مىنە, وسىنداي ەل سىيلاعان ەرلەر قۇرمەتىنە قويىلعان جەر اتاۋلارىن تۇستەپ-تۇگەندەيتىن دە ۋاقىت جەتتى دەپ بىلەمىز.
ەر مەن جەر. بۇل ورايدا ايتىلار اڭگىمە مۇنىمەن تۇگەسىلمەك ەمەس. «ەر – تۋعان جەرىندە» دەگەن ماتەلدىڭ ءمانىن ۇعار ەرلەرىمىز كوپ بولسىن دەپ تىلەيىك.
قورعانبەك امانجول,
«ەگەمەن قازاقستان»
