ءسوز جوق, قازاقستاننىڭ اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ بولاشاعى زور. ەلباسى جولداۋىندا: «كوپتەگەن پوزيتسيالار بويىنشا ءبىز الەمدە ءىرى اگرارلىق ەكسپورتتىق ءونىم وندىرۋشىلەردىڭ ءبىرى بولا الامىز. بۇل, اسىرەسە, ەكولوگيالىق تازا تاعامدارعا قاتىستى. «Made in Kazakhstan» برەندى سونداي ونىمدەردىڭ ەتالونى بولۋعا ءتيىس», دەگەن ەدى. بۇل ەندى دەر كەزىندە بەرىلگەن ناقتى تاپسىرما دەپ ەسەپتەيمىن. ويتكەنى, قازىر الەمدە ەكولوگيالىق تازا تاعامدارعا دەگەن سۇرانىس ارتا ءتۇسىپ وتىر. كەزىندە حيميالىق قوسپالارمەن شىعارىلعان تاعام تۇرلەرىن شەكتەۋسىز قولدانعان الەم جۇرتشىلىعىنىڭ دەنساۋلىعى بۇگىندە سىر بەرە باستادى. بۇعان قوسا, دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى اۋرۋدىڭ 80 پايىزى ءتۇرلى قوسپالاردان جاسالعان زياندى ازىق-ت ۇلىكتەردى تۇتىنۋ سالدارىنان ەكەنىن رەسمي تۇردە مالىمدەگەن ەدى. ياعني, جەر بەتىندەگى ادامزاتتىڭ اعزاسى تاعامنىڭ ۇزاق مەرزىمگە ساقتالۋى ءۇشىن قوسقان ءتۇرلى حيميكاتتاردان ۋلانىپ بولدى.
ال ادامنىڭ ۋلانعان جاسۋشالارىن قالاي قالپىنا كەلتىرۋگە بولادى؟ الەمنىڭ بىلىكتى عالىمدارى بۇل سۇراقتىڭ دا جاۋابىن تاپتى. تابيعي تازا ونىمدەر عانا ولگەن جاسۋشالاردى ءتىرىلتىپ, ساۋىقتىرا الادى ەكەن. وسى ماڭىزدى دەرەكتەرگە باسا ءمان بەرە باستاعان ەلدەر قازىر تابيعي تازا ونىمدەر وندىرۋگە, سولاردى كوپتەپ ساتىپ الۋعا بەت بۇرا باستادى. بۇل – ەلىمىزدىڭ اگروونەركاسىپ كەشەنى ءۇشىن ۇلكەن مۇمكىندىك. ەلباسى بىزگە وسى مۇمكىندىكتى دەر كەزىندە پايدالانۋعا كەڭەس بەردى, ناقتى باعىت-باعدارىن كورسەتتى. ەندىگى ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – وسى ماقساتتاردى جۇزەگە اسىرۋ جولىندا ءوزىمىزدىڭ وي-ءورىسىمىزدى قوسىپ جۇمىس ىستەۋ.
ماسەلەگە وراي, مەن مىناداي ويلارىمدى ورتاعا سالعىم كەلەدى. مىسالى, ەلىمىزدىڭ تابيعي تازا ونىمدەرىمەن سونىڭ ىشىندە ەشكى, بيە, تۇيە سۇتىمەن الەمدەگى كوشباسشى ەلگە اينالۋىنا مۇمكىندىگى تولىق جەتەدى. وسى ت ۇلىكتەردىڭ ءسۇتىنىڭ تابيعي قۇنارلىلىعى وتە جوعارى ەكەنى بەلگىلى. ادام اعزاسىن قالپىنا كەلتىرەتىن, كۇش-قۋاتپەن تولىقتىراتىن, جۇرەك, بۇيرەك, اسقازان, وكپە, باۋىر سياقتى ادام اعزاسىنداعى ماڭىزدى ورگانداردىڭ قىزمەتىن جاقسارتاتىن, ساۋىقتىراتىن قاسيەتكە يە. ەشكى ءسۇتى انا سۇتىمەن 80 پايىزعا سايكەس كەلەتىنى عىلىمي تۇرعىدان دالەلدەنگەن. وسىنداي تەڭدەسسىز تابيعي ءونىمدى الەمدە قازاقستاندا عانا كەڭ كولەمدە جانە تابيعي تۇردە وندىرۋگە مۇمكىندىك بار ەكەن.
ايتسە دە ءبىز وسى مۇمكىندىكتى باعالاپ, قادىرىنە جەتە الماي وتىرمىز. اتالعان تۇلىكتەردىڭ ءسۇت ءونىمىن سىرتقا شىعارماق تۇگىلى, ەلدىڭ ىشىندە كەڭ كولەمدە تۇتىنىلۋىنا جول اشا الماۋىمىزدىڭ ءوزى مامانداردىڭ جانىنا باتاتىن جايت. ءبىز سورەمىزدە وسىنداي تابيعي تازا ونىمدەر تۇرعاننىڭ وزىندە, ونى بىلاي سىرىپ تاستاپ, بالالارىمىزعا «پەپسي-كولا», «كوكا-كولا» سياقتى حيميالىق قوسپالاردان جاسالعان سۋسىنداردى الىپ بەرەمىز. نەگە؟ سەبەبى, ەلىمىزدە ۇلتتىق سۋسىندارعا ناسيحات جاسالمايدى, ونى تۇتىنۋ جولدارىن دامىتۋ ويلاستىرىلماعان. بۇعان مەملەكەتتىك تۇرعىدا نازار اۋدارىپ, ارنايى باعدارلاما جاساسا, وتە دۇرىس بولار ەدى.
ماسەلەن, ەلىمىزدەگى بالاباقشالاردا, مەكتەپتەردەگى اس مازىرىنە ەشكى ءسۇتىن, بيە مەن تۇيە ءسۇتىن ەنگىزۋدىڭ ناقتى جوباسى جاسالسا دەيمىن. بۇل, بىرىنشىدەن, بالالاردىڭ دەنساۋلىعىن نىعايتادى. ەشكى ءسۇتىن جاس كەزىنەن ىشكەن بالالاردىڭ سۇيەك ءتىنى اناعۇرلىم مىعىم بولادى, اعزانىڭ زات الماسۋ پروتسەسى جاقسارادى, سول سەبەپتى كوپتەگەن اۋرۋلارعا قارسى يممۋنيتەتتىڭ كوتەرىلۋىن قالىپتاستىرادى. قازىر مەكتەپتەگى بالالاردىڭ تەڭ جارتىسىندا اسقازان, بۇيرەك جانە باسقا ءىش قۇرىلىستارى اۋرۋى كوپ تارالعانى جاسىرىن ەمەس. جوعارىدا اتالعان تۇلىكتەردىڭ ءسۇتىن تۇتىنۋ وسى ولقىلىقتاردىڭ ورنىن تولتىرار ەدى. دەنى ساۋ ۇرپاق قانا ەلىمىزدىڭ كەلەشەگىن بەرىك قالىپتاستىراتىنىن ەستەن شىعارماعانىمىز ابزال.
ەكىنشىدەن, بۇل ەكونوميكالىق جاعىنان دا وتە ءتيىمدى. ەل ىشىندە وسىنداي ونىمدەردى ناقتى تۇتىناتىن نۇكتەلەر بولعاننان كەيىن, ونى ءوندىرۋشى ارنايى فەرمالاردىڭ دا سانى ارتا تۇسەدى. بۇل, اينالىپ كەلگەندە, ەلباسىمىزدىڭ بيىلعى جولداۋىندا ايتقان جەكە ءۇي شارۋاشىلىقتارى مەن شاعىن فەرمەرلەردى كووپەراتيۆتەرگە بىرىكتىرۋ مىندەتىن ورىنداۋعا جول اشادى. ەلباسى جولداۋىندا بەس جىل ىشىندە 500 مىڭنان استام جەكە ءۇي شارۋاشىلىقتارى مەن شاعىن فەرمەرلەردى كووپەراتيۆتەرگە تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جاعداي جاساۋ كەرەكتىگىن باسا ايتقانى بەلگىلى. ال وسىنداي مىندەتتەردى ساتىمەن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن الدىمەن ەل ىشىندە ولاردىڭ ونىمدەرىن تۇراقتى جانە كەڭ كولەمدە تۇتىناتىن نۇكتەلەردى كوبەيتكەن دۇرىس بولار ەدى. ءبىرىنشى بالاباقشالار مەن مەكتەپتەردەگى اس مازىرىنە تابيعي ونىمدەر قوسىلا باستاسا, كەيىن باسقا دا تاماقتاندىرۋ ۇيىمدارىن دا ەشكى, بيە, تۇيە ءسۇتىن پايدالانۋعا كوشىرۋگە بولادى. ءسويتىپ, تابيعي تازا ونىمدەر ۇكىمەتتىك دەڭگەيدەگى قولداۋدىڭ ارقاسىندا ەل ىشىندە كەڭ كولەمدە تۇتىنىلا باستار ەدى.
سودان كەيىن ىشكى نارىقتا ءوزىن مويىنداتقان ءىرى كووپەراتيۆ نەمەسە فەرمالار ءوز ونىمدەرىن شەت ەلدەرگە ەكسپورتتايدى. بۇگىندە شەت ەلدەردە, جوعارىداي ايتىپ وتكەنىمىزدەي, تابيعي ەكولوگيالىق تازا ونىمدەرگە سۇرانىس ارتىپ كەلەدى. تەك ءبىز ولارعا ءوز ونىمدەرىمىزدى لايىقتى ۇسىنا ءبىلۋىمىز كەرەك.
كۇنى ەرتەڭ استانادا حالىقارالىق ەكسپو-2017 كورمەسى كەلۋشىلەرگە ەسىگىن ايقارا اشادى. وسى كورمەدە ءبىز ۇلتتىق تابيعي تازا ونىمدەر ورتالىعىن قۇرىپ, قازاق ەلىنىڭ برەندى بولا الاتىن, الەمدى مويىنداتاتىن قۇندىلىقتارىمىزدى شەتەلدىكتەرگە نەگە كورسەتپەسكە؟! ەگەر وسىلاي جاساي الساق, كوپ نارسە ۇتار ەدىك.
امانگەلدى داۋرەنباەۆ,
ءماجىلىس دەپۋتاتى
