تۇركىتانۋ سالاسىندا العاش رەت ۇيىمداستىرىلىپ وتىرعان ەكسپوزيتسيادا ايگىلى تۇركىتانۋشى عالىمدار ءابدۋالي قايدار, ءابجان قۇرىشجانوۆ, ءامىر ءناجىپ, رابيعا سىزدىقوۆا مەن وسمان فيكري سەرتكايانىڭ جەكە تۇتىنعان دۇنيەلەرى, بۇرىن-سوڭدى ەش جەردە جاريالانباعان كۇندەلىكتەرى مەن قولجازبالارى ۇسىنىلعان.
اتاپ ايتساق, اكادەميك ءا.قايداردىڭ شاپانىن, جۇمىس كابينەتىندە قوسىلىپ تۇرعان راديو-قابىلداعىشىن, قالامساپتارىن, پروفەسسور ءا.قۇرىشجانوۆتىڭ كۇندەلىكتەرى مەن ارىپتەس دوستارىمەن جازىسقان حاتتارىن, اكادەميك ر.سىزدىقوۆانىڭ ءوزى تارتقان قوڭىر دومبىراسىن سول جەردەن كورۋگە كورۋگە بولادى. سونداي-اق, ەكسپوزيتسيادا پروفەسسورلار ءا.ءناجىپ پەن و.سەرتكايانىڭ جەكە كۇندەلىكتەرى مەن قۇندى قولجازبالارى دا سورەدەن ورىن تەپكەن.
سالتاناتتى شاراعا ازەربايجان, رەسەي, تۇركيا, وزبەكستان مەن موڭعوليادان كەلگەن عالىمدار, زيالى قاۋىم جانە ءباسپاسوز وكىلدەرى قاتىستى.
مۋزەيدىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا ءسوز العان حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى ۇيىمىنىڭ (TWESCO) باسشىسى دارحان قىدىرالى تۇركى حالىقتارى ءداستۇرلى مادەنيەتىن جاڭعىرتۋ ماقساتىنداعى شارانىڭ ماڭىزى زور ەكەنىنە توقتالدى.
– 2009 جىلى قازاقستان پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆ تۇركى اكادەمياسىن قۇرۋ تۋرالى باستاما كوتەرگەن كەزدە, اكادەميا جانىندا كىتاپحانا جانە مۋزەي بولۋىن جۇكتەگەن ەدى. ءبىز مۋزەيدى قۇرۋدى 2010 جىلى باستادىق. بيىل تۇركى اكادەمياسىنىڭ قۇرىلعانىنا 7 جىل تولىپ وتىر. بۇگىنگە دەيىن تۇركى الەمىنىڭ مۇرالارى تەرەڭ زەرتتەلگەنىمەن, زەرتتەۋشىلەر تۋرالى مالىمەتتەر جوقتىڭ قاسى. سوندىقتان ءبىز مۋزەي اشۋ تۋرالى باستامانى جۇزەگە اسىرىپ, جالپى تۇركولوگتاردىڭ تۇتىنعان زاتتارى مەن قولجازبالارىن قويدىق. بولاشاقتا اكادەميانىڭ مۋزەيى ۇلكەن عيماراتقا كوشەتىن بولسا, تۇركولوگيا مۋزەيى دە الەمدەگى العاشقى سالالىق مۋزەي رەتىندە قازاقستاننىڭ تارتىمدى ورتالىعىنىڭ بىرىنە اينالادى, – دەدى د.قىدىرالى.
اكادەميا باسشىسى تۇركولوگيا عىلىمىنىڭ دامۋىنا جاڭا سەرپىن بەرۋ ماقساتىندا اشىلىپ وتىرعان مۋزەي تۋىستاس تۇركى حالىقتارىنىڭ اراسىن جاقىنداستىرا تۇسەتىن بولادى دەدى. ارينە, تۇركولوگيا – كۇردەلى سالا. زەرتتەۋ جۇمىستارى قيىنشىلىقپەن جۇرگىزىلەدى. كوپتەگەن تۇركولوگتاردىڭ تاعدىرى قيىن بولعانىن بىلەمىز. مىسالى, باكۋدە وتكەن تۇركولوگيا كونگرەسىنەن كەيىن ولاردىڭ كوپشىلىگى اتىلىپ, رەپرەسسياعا ۇشىراعان. ءبىزدىڭ مۋزەيدەن رەپرەسسياعا ۇشىراعان تۇركولوگتاردىڭ قۇجاتتارىن كورۋگە بولادى, – دەدى ول.
سونىمەن بىرگە, اكادەميا كىتاپحاناسىندا ايگىلى تۇركىتانۋشى-شىعىستانۋشى عالىم, باشقۇرت حالقىنىڭ ۇلى پەرزەنتى احمەت-زاكي ءۋاليدي توعاننىڭ جەكە كىتاپ قورىن قابىلداپ الۋ ءراسىمى ءوتتى.
اكادەميا باسشىسى دارحان قىدىرالى باشقۇرت حالقىنىڭ كورنەكتى قايراتكەرى احمەت-زاكي ءۋاليدي توعاننىڭ قىزمەتى مەن شىعارماشىلىق مۇراسىنىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. عالىمنىڭ كىتاپ قورىنان بولەك, قۇندى قولجازبالارىن دا تۇركى كىتاپحاناسىنا تابىستاعان احمەت-زاكي ءۋاليديدىڭ قىزى, بۇگىندە تۇركيادا تۇراتىن تانىمال عالىم ەسەنبيكە توعانعا العىسىن ءبىلدىردى.
شارا باراسىندا تۇركى الەمى عىلىمىنا سىڭىرگەن ەرەن ەڭبەگى مەن باۋىرلاس حالىقتار اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن تانىمال عالىم تيمۋر كوجاوگلۋنۋ TWESCO كۇمىس مەدالىمەن ماراپاتتالدى. اكادەميا باسشىسى دارحان قىدىرالى TWESCO جۇزەگە اسىرعان كوپتەگەن عىلىمي جوبالارعا بەلسەندى اتسالىسىپ جۇرگەن كورنەكتى عالىمعا العىس ءبىلدىرىپ, شىعارماشىلىق تابىس تىلەدى.
ت.كوجاوگلۋ بۇقارا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ باسشىسى ۋسمان قوجاەۆتىڭ ۇلى. كوپتەگەن تۇركى تىلدەرىندە ءدارىس وقيتىن ۇلاعاتتى ۇستاز بۇگىندە ميچيگان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ەۋرازيا, رەسەي جانە ەۋروپا عىلىمي زەرتتەۋلەر ورتالىعى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىن اتقارادى. كەڭەس وداعىنداعى مۇسىلمان حالىقتار مەن ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ تىلدەرى, ادەبيەتى مەن مادەنيەتى جونىندە جازىلعان ىرگەلى ەڭبەكتەردىڭ اۆتورى.
كەزدەسۋ بارىسىندا تۇركى اكادەمياسى موڭعوليا ۇلتتىق مۋزەيىمەن, موڭعوليا ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىمەن, ازەربايجاننىڭ مادەنيەتتانۋ عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىمەن ىنتىماقتاستىق مەموراندۋمىنا قول قويدى.
تاراپتار عىلىمي-تانىمدىق قۇندىلىعى بار زەرتتەۋ جيناقتارىن, عىلىمي-ادىستەمەلىك قۇرالدار مەن كىتاپتاردى بىرلەسىپ جاريالاۋعا, تۇركى مادەنيەتىن تانىستىراتىن ورتاق جيىندار مەن شارالار وتكىزۋگە, تۇركى حالىقتارى ءداستۇرلى مادەنيەتىنىڭ تاربيەلىك الەۋەتىن اشۋعا, ورتاق باعدارلامالار ازىرلەۋگە, سونىمەن بىرگە ءوزارا اقپاراتتىق قولداۋ كورسەتۋگە كەلىستى.
مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى, ەۋروپا مەن ازيا ەلدەرىنەن كەلگەن كورنەكتى عالىمدار مەن زيالى قاۋىم وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن شارا سوڭى «تۇركولوگيا جانە التايستيكانىڭ بۇگىنگى ماسەلەلەرى» اتتى دوڭگەلەك ۇستەلمەن تۇيىندەلدى.
شارا استانادا وتەتىن « ۇلى دالا» ءىى گۋمانيتارلىق عىلىمدار فورۋمى اياسىندا ۇيىمداستىرىلىپ وتىر. فورۋمعا امەريكا مەن ازيا ەلدەرىنەن 300-گە جۋىق عالىمدار قاتىسادى.
ايا ءومىرتاي,
«ەگەمەن قازاقستان»
