قىتاي استاناسى بەيجىڭدە وتكەن «بەلدەۋ جانە جول» حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق فورۋمىنا بارعانىمىزدا وعان قازاقستاننان قاتىسقان دەلەگاتسيا قۇرامىندا بولعان «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ (احقو) باسقارۋشىسى قايرات كەلىمبەتوۆپەن سۇحباتتاسۋدىڭ ءساتى تۇسكەن ەدى. ق.كەلىمبەتوۆ اتالعان فورۋمنىڭ حالىقارالىق ماڭىزدىلىعىن, ونىڭ اياسىنداعى كەلىسىمدەردىڭ ەلىمىزگە اسەرىن, اسىرەسە «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ جۇمىسىنا ىقپالى زور ەكەندىگىن ايتتى.
– قايرات نەمات ۇلى, احقو-نىڭ احۋالى قالاي؟ ىسكە قوسىلاتىن ۋاقىت تا تاياپ قالعان ەكەن...
– ءيا, وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى 2018 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ تولىق ىسكە قوسىلادى. ال الداعى قىركۇيەك-قازان ايلارىندا بيرجا جۇمىسىن باستاماق. ءبىز ونى ورتالىق ازيا وڭىرىندەگى ىرگەلى زاماناۋي قارجىلىق قۇرىلىمعا اينالدىرۋدى كوزدەپ وتىرمىز. «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىن قۇرۋ تۋرالى كونستيتۋتسيالىق زاڭعا ەلباسى 2015 جىلعى جەلتوقساندا قول قويعان بولاتىن.
احقو-نىڭ نەگىزگى مىندەتتەرى قارجىلىق قىزمەتتەر سالاسىندا ينۆەستيتسيالاۋ ءۇشىن تارتىمدى ورتا قۇرۋ ارقىلى ەل ەكونوميكاسىنا ينۆەستيتسيالار تارتۋعا جاردەمدەسۋ, ەلىمىزدىڭ باعالى قاعازدار نارىعىن دامىتۋ, ونىڭ حالىقارالىق كاپيتال نارىقتارىمەن ىقپالداسۋىن قامتاماسىز ەتۋ بولىپ تابىلادى. احقو سونداي-اق, ەلىمىزدە ساقتاندىرۋ, بانك قىزمەتتەرى مەن يسلامدىق قارجىلاندىرۋ نارىعىن دامىتۋعا دا مۇددەلى. بۇل جالپى العاندا, بۇكىل ءوڭىردىڭ قارجىلىق حابىنا اينالۋى ءتيىس ورتالىق. وسى رەتتە ءبىز الەمنىڭ ەڭ مىقتى قور بيرجالارىمەن ارىپتەستىك ورناتۋدى كوزدەپ وتىرمىز. بۇگىندە شانحاي قور بيرجاسىمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلۋدە. وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ناقتى ناتيجەلەر انىقتالادى دەگەن ۇمىتتەمىن. سونداي-اق, الەمدەگى ەڭ ءىرى قور بيرجالارى, مىسالى, NASDAQ جانە لوندون قور بيرجالارىمەن ىنتىماقتاستىق ورناتۋدامىز. قالاي بولعاندا دا, جاڭا بيرجا وسى سالاداعى بار قاعيداتتار مەن حالىقارالىق ستاندارتتار بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن بولادى. ياعني, اعىلشىن قۇقىعى قاعيداتتارىنا سايكەس قۇرىلاتىن بولادى. بۇل ءبىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى. سەبەبى, «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى ارقىلى جۇرگىزىلىپ جاتقان جەكەشەلەندىرۋ, ءىرى ۇلتتىق كومپانيالاردى جەكەشەلەندىرۋ باعدارلامالارىن ىسكە اسىرۋمەن قاتار جۇزەگە اسپاق. ەلباسى ايتقانداي, «استانا» قارجى ورتالىعى قازاقستاننىڭ قارجى ينفراقۇرىلىمىنىڭ يادروسى, سودان كەيىن بۇكىل ورتالىق ازيا ءوڭىرى ءۇشىن قارجىلىق حابقا اينالاتىندىعىنا سەنىمدىمىز.
– ال قازىرگى كۇنى ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» باستاماسى بۇكىل ورتالىق ازيانىڭ باستى ستراتەگيالىق باعدارلاماسىنا بالانىپ وتىرعانىن ەسكەرسەك, مۇنداي حالىقارالىق فورۋمنىڭ اياسىنداعى كەلىسسوزدەردىڭ احقو ءۇشىن ورنى بولەك شىعار؟
– ارينە, وتە ماڭىزدى كەلىسىمدەر جاسالدى. الەمنىڭ 30-عا جۋىق مەملەكەتىنىڭ باسشىلارى قاتىسقان «بەلدەۋ جانە جول» حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق فورۋمى ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» باستاماسىنىڭ اياسىندا ۇيىمداستىرىلعانى بەلگىلى. وعان قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تا قاتىسىپ, ءسوز سويلەدى. جالپى, اتالعان فورۋمدا تالقىلانعان ماسەلەلەر قازاقستان ءۇشىن اسا ماڭىزدى ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. دەگەنمەن, ەرەكشە توقتالاتىن جايت, بۇل باستاما العاش رەت قازاقستان جەرىندە جاريالانۋى. ناقتىراق ايتساق, 2013 جىلى قىتاي كوشباسشىسى سي تسزينپين «جىبەك جولىنىڭ ەكونوميكالىق بەلدەۋىن» جۇزەگە اسىرۋ يدەياسىن استانادا, «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە» الەم نازارىنا ۇسىندى. شىن مانىندە, قازاقستان ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» جوباسىن ىسكە اسىرۋدا قىتايدىڭ ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى سەنىمدى ارىپتەسى بولىپ تابىلادى. قازاقستان قازىرگى تاڭدا «جىبەك جولى» باستاماسىن جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا ماڭىزدى رولگە يە. ماسەلەن, قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ فورۋمدا سويلەگەن سوزىندە «بىرلەسە دامۋ ارقىلى تۇراقتىلىققا قول جەتكىزۋ» ۇستانىمى بۇگىندە كوپتەگەن ەلدىڭ ەكونوميكالىق مۇددەسىنە ساي كەلەتىن حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ تارتىمدى فورماسى بولىپ سانالاتىنىن جەتكىزدى. وسىعان وراي, جىبەك جولىنىڭ ناقتى سۇلباسى كورىنە باستاعان قازىرگى كەزدە بۇل ماكرووڭىرلىك كووپەراتسيانىڭ بىرلەسكەن ستراتەگيالىق ۇيلەسىمى قاجەتتىگىن, سونداي-اق, جىبەك جولى باستاماسىن ىسكە اسىرۋ تۇتاس ءبىر وڭىرلەردى, سونىڭ ىشىندە ورتالىق ازيانى جاھاندىق دەڭگەيدە جاڭا تۇرپاتتا تانىتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتتى. ال حالىقارالىق قارجى ورتالىعىن قۇرۋ قازاقستاندى دا ءوز دەڭگەيىندە جاڭا تۇرپاتقا بەيىمدەيتىنىن ەسكەرسەك, ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» باستاماسىن بەلگىلى ءبىر مولشەردە ءبىزدىڭ ەلدەگى جاڭاشا باعىتتاعى ۇمتىلىستارمەن بايلانىستىرۋعا بولادى.
بۇل فورۋمنىڭ اياسىندا احقو دەلەگاتسياسى قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ قارجى ينستيتۋتتارى وكىلدەرىمەن كەزدەستى. ونىڭ ىشىندە, قحر قۇندى قاعازدارى نارىعىن رەتتەۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى لي شيۋي, شانحاي قور بيرجاسىنىڭ توراعاسى ۋ تسينمەن, ازيا ينفراقۇرىلىمدىق ينۆەستيتسيالار بانكىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى, قىتاي ونەركəسىپتىك جəنە كوممەرتسيالىق بانكىنىڭ (ICBC) وكىلدەرى بار. كەزدەسۋ اياسىندا «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى مەن قىتاي رەتتەۋشىلەرى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق, قىتايلىق ينۆەستورلاردىڭ قازاقستاندىق كاپيتال نارىعىنا ەنۋى, احقو بيرجاسىن قۇرۋ جəنە دامىتۋ بويىنشا شانحاي قور بيرجاسىمەن ستراتەگيالىق ىنتىماقتاستىق, قازاقستانداعى قىتاي بانكتەرىنىڭ احقو بازاسىنداعى ەسەپتىك-كليرينگتىك قىزمەتتىڭ دامۋى مəسەلەلەرى تالقىلاندى. «استانا» قارجى ورتالىعىنىڭ «جىبەك جولىنىڭ ەكونوميكالىق بەلدەۋى» باعدارلاماسى اياسىندا قارجى قىزمەتىن كورسەتەتىن ورتالىق رەتىندە جۇمىس ىستەۋىنە الەۋەتى زور. ياعني, ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» باستاماسى, قاي جاعىنان الىپ قاراساق تا, بىزگە اشىلعان مول مۇمكىندىك بولىپ وتىر.
– فورۋم اياسىندا سونداي-اق, «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى مەن قىتايدىڭ تسينحۋا ۋنيۆەرسيتەتى اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك پەن ىنتىماقتاستىق جايلى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. وسىعان توقتالساڭىز؟
– دۇرىس ايتاسىز, بۇل دا ءبىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى كەلىسىم. مەموراندۋم جاسالۋىنىڭ باستى ماقساتى قارجى ورتالىعى قىزمەتكەرلەرىنىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ جولىندا بىرىككەن عىلىمي جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ بولىپ وتىر. تسينحۋا ۋنيۆەرسيتەتى قىتايداعى 1911 جىلى قۇرىلعان ەڭ نەگىزگى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءبىرى. وسى ەلدەگى ەڭ نەگىزگى 9 ەليتالىق وقۋ ورىندارىنىڭ قاتارىنا ەنەدى. ۇنەمى ۇلتتىق رەيتينگتىڭ العاشقى ورىندارىنا يە. ال حالىقارالىق دەڭگەيدەگى مامانداردى دايارلاۋ − احقو-نى ءىرى قارجى ورتالىقتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە قالىپتاستىرۋ جولىنداعى ماڭىزدى قادام. بۇگىنگى تاڭدا احقو قىزمەتكەرلەردىڭ كادرلىق رەزەرۆىن قالىپتاستىرۋ جانە قارجىلىق قىزمەتتىڭ جوعارى دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس كاسىبي دامۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدا. احقو وكىلدەرى اقش, ۇلىبريتانيا, جاپونيا ەلدەرىندە ءبىلىم الادى. ەندى تسينحۋا ۋنيۆەرسيتەتىمەن دە تاجىريبە الماسۋ مۇمكىندىگى تۋدى.
− اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
دينارا بىتىكوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان»
بەيجىڭ − استانا
