بۇگىندە بۇل بۇكىل سانالى ادامزاتتى تولعاندىرىپ وتىرعان ءتۇيىندى ماسەلە ەكەندىگى داۋسىز. ارينە, «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» تاقىرىبىنىڭ اۋقىمى وتە كەڭ. بۇل – نەگىزىنەن بولاشاقتا ادامزات يگىلىگىنە اينالاتىن بالاما قۋات كوزدەرىن اشۋداعى جاڭا تەحنولوگيالاردى ومىرگە اكەلۋ. بۇل – جاڭا بالاما قۋات كوزدەرىن يگەرۋگە حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ نازارىن اۋدارۋ. ال, بالاما قۋات كوزدەرى تۋرالى اڭگىمە قوزعاعاندا الدىمەن جەل ەنەرگەتيكاسىنىڭ ويعا ورالاتىنى داۋسىز. وسى سالادا جۇيەلى ەڭبەك ەتىپ, ايتارلىقتاي تابىستارعا جەتكەن, برجت-نىڭ اۆتورى, ۇلتتىق ينجەنەرلىك اكادەميانىڭ اكادەميگى البەرت ۆاسيلەۆيچ بولوتوۆ بولىپ تابىلادى. ەكسپو-2017 كورمەسىنە ايتارلىقتاي جەتىستىكتەرمەن كەلىپ وتىرعان ونەرتاپقىش عالىمدى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.
− جەل ەنەرگەتيكاسىن يگەرۋ سالاسىندا وزىق تەحنولوگيا رەتىندە تانىلعان ءوزىڭىزدىڭ قوندىرعىڭىز تۋرالى قىسقاشا اڭگىمەلەپ بەرسەڭىز.
−مەن كونكۋرستىق كوميسسيانىڭ برجت تەحنولوگيالىق جوباسىن ەكسپو-2017 حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەسىنە قويۋ تۋرالى شەشىمىن قۋانا قابىلدادىم. برجت ءوزىنىڭ سيپاتى جاعىنان كورمەنىڭ نەگىزگى تاقىرىبى – «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» تالاپتارىنا تولىق جاۋاپ بەرەدى. سونىمەن بىرگە, كۇن ەنەرگياسىن يگەرۋ سالاسىنداعى جەتىستىكتەرمەن بىرگە « ۇلى دالا ەنەرگياسى «قازجەلقۋات-برجت» جەل جانە كۇن – بارلىعىنا ارنالعان ەنەرگيا» اتتى كەشەندىك ەنەرگەتيكالىق جۇيەنى قۇرايدى. بۇل وتاندىق جوبا الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندە وتە قىزىعۋشىلىق تۋعىزۋدا جانە ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ شەڭبەرىندە وتكىزىلەتىن WSEC-2017 ينجەنەرلەردىڭ جانە عالىمداردىڭ بۇكىلالەمدىك كونگرەسىنە جولداما الىپ وتىر. كورمە اياسىندا ەلوردامىزدا وتەتىن بۇل الەمدىك باسقوسۋدا ينجەنەرلەردىڭ وزىق يدەيالارى مەن تەحنولوگيالارى كورىنىس تاباتىن بولادى.
– البەرت ۆاسيلەۆيچ, ءسىز دوسىڭىز قالىق ابدۋللاەۆپەن بىرگە وسى كونگرەستىڭ «2050 جىلعا دەيىن الەمدىك ەنەرگەتيكانى دامىتۋدىڭ باعىتتارى مەن ستسەناريى» اتتى ءبىرىنشى بولىمىنە جەتەكشىلىك ەتەسىزدەر. ونىڭ جۇمىسى حاقىندا نە ايتار ەدىڭىز؟
− بۇل ءبولىمنىڭ باستى تاقىرىبى جەر شارى عالىمدارىنىڭ بولاشاق ەنەرگياسى جولىنداعى وزىق كوزقاراستارىن تالقىلاۋعا ارنالعان. وسى باسقوسۋدا ءبىز پلانەتامىزداعى ەنەرگەتيكالىق شارۋاشىلىقتىڭ قاي باعىتتا داميتىندىعىن جان-جاقتى تىلگە تيەك ەتەتىن بولامىز. «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» باعىتىنداعى ەڭ ءتيىمدى دە وزىق جوبالاردىڭ تۇساۋى كەسىلەتىن بولادى. سونىمەن بىرگە, جەر شارى قاباتتارىنىڭ نەمەسە عارىشتىق ەنەرگيالاردى يگەرۋ ماقساتىنداعى جوبالار ورتاعا سالىنادى. كونگرەستىڭ ءبىرىنشى بولىمىندە ەنەرگيا ۇنەمدەۋ پروبلەمالارىنا, كومىر, مۇناي, ۋران سياقتى شيكىزاتتار ەسەبىنەن الىناتىن ەنەرگيا قۋاتىن قىسقارتۋ جولدارى قاراستىرىلادى. جەر جىلۋى ەنەرگياسىن جانە سۋ ەنەرگياسىن كەڭىنەن پايدالانۋ ماسەلەلەرى قاراستىرىلادى. ال, جەر جىلۋى جانە سۋ پلانەتامىزدىڭ جوعارعى قاباتىنىڭ 70 پايىزىن الىپ جاتىر. سۋ ەنەرگياسى تۋرالى ايتقاندا تەك وزەندەردەن الىناتىن ەنەرگيا كوزدەرىن عانا ەلەستەتەمىز. ال, ەنەرگيانىڭ سارقىلمايتىن كوزى – الەمدىك مۇحيتتار. بۇل – تولقىندار ەنەرگياسى, گولفستريم سياقتى مۇحيت سۋىنىڭ كوتەرىلۋى جانە قايتۋى كەزىندەگى اعىمداردىڭ ەنەرگياسى. قورىتا ايتقاندا, كونگرەستە قورشاعان ورتاعا ەشبىر زيان كەلتىرمەيتىن باسقا دا ەنەرگيا كوزدەرىن يگەرۋ ماسەلەلەرى جان-جاقتى قاراستىرىلاتىن بولادى.
−قازاقستان ءۇشىن سارقىلمايتىن ەنەرگەتيكالىق قۋات كوزىنىڭ ءبىرى – جەل. سوندىقتان جەل ەنەرگياسىن پايدالانۋ ماقساتىنداعى ءوز قوندىرعىڭىز تۋرالى تاعى نە ايتار ەدىڭىز؟
– بۇگىندە ەلىمىز بويىنشا جەل ەنەرگياسىن پايدالانۋعا ارنالعان وسىنداي 50 قوندىرعى جۇمىس ىستەپ تۇر. ولار قازاقستاننىڭ ءتۇرلى وڭىرلەرىندەگى كليماتتىق جاعدايلارعا قاراي بەيىمدەلگەن. ماسەلەن, جالاڭاشكول ستانساسىندا, جوڭعار قاقپاسىندا, استاناداعى «لەسنوي كوردوندا» برجت قوندىرعىلارى قويىلعان. ولار بىرنەشە جىلدان بەرى اقاۋسىز جۇمىس ىستەپ, جەل ەنەرگياسىن ءتيىمدى يگەرۋدىڭ ۇلگىسىن كورسەتۋدە. سونىمەن بىرگە, بىرقاتار برجت قوندىرعىلارى رەسەي اۋماعىندا جۇمىس ىستەپ تۇر. وسى قوندىرعىنى ورناتۋ جونىندە افريكانىڭ, ازيانىڭ جانە ەۋروپانىڭ بىرقاتار ەلدەرىنەن سۇرانىستار تۇسۋدە. وسىدان 2-3 جىل بۇرىن جەل جانە كۇن ەنەرگياسى وتە قىمبات قۋات كوزدەرى رەتىندە تانىلسا, بۇگىندە برجت سياقتى قوندىرعىلاردىڭ ارقاسىندا بۇل قۋات كوزدەرى دە قولجەتىمدى بولا باستادى. ەلوردامىزدا وتەتىن ەكسپو-2017 حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەسىنىڭ باس تاقىرىبى – «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» اياسىندا بۇدان باسقا دا الەمدىك وزىق ۇلگىلەردىڭ پاش ەتىلەتىندىگى ءسوزسىز.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
جىلقىباي جاعىپار ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
