ماجىلىستە اگرارلىق ماسەلەلەر كوميتەتىنىڭ مۇرىندىق بولۋىمەن «وسىمدىكتەر مەن جانۋارلار دۇنيەسىن قورعاۋدىڭ, ءوسىمىن مولايتۋدىڭ جانە ولاردىڭ وبەكتىلەرىن ورنىقتى پايدالانۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى» تاقىرىبىندا دوڭگەلەك ۇستەل وتىرىسى ءوتتى. كوميتەت توراعاسى ساپارحان وماروۆ جەتەكشىلىك ەتكەن جيىنعا دەپۋتاتتار مەن تابيعاتتى قورعاۋ جانە ونى ءتيىمدى پايدالانۋدىڭ ءارتۇرلى سالالارىندا قىزمەت كورسەتەتىن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى, سالاعا جاۋاپتى مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ ماماندارى قاتىسقان بولاتىن.
القالى جيىندا نەگىزگى بايانداما جاساعان اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-ءمينيسترى ەرلان نىسانباەۆ ورمان مەن جانۋارلار دۇنيەسى جانە اڭشىلىق شارۋاشىلىعى, بالىق شارۋاشىلىعى سياقتى ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتاردى دامىتۋ سالاسى بويىنشا ەلىمىزدە قولعا الىنىپ جاتقان جۇمىس, جوسپاردىڭ جاي-كۇيىمەن تانىستىردى. ءسويتىپ, سالادا قوردالانعان ماسەلەلەردى ورتاعا سالىپ, ءتۇيىندى تارقاتۋدىڭ تەتىكتەرىن ءسوز ەتتى. ۆيتسە-مينيستردىڭ ءمالىمەتىنشە, ەلىمىزدە ورمانداردى مولىقتىرۋ اۋماعى سوڭعى ون جىل ىشىندە ەداۋىر ۇلعايعان كورىنەدى.
«ورمان القاپتارىن ارتتىرۋ, قالالاردى, ءوندىرىس ورتالىقتارىن جانە باسقا دا ەلدى مەكەندەردى كوگالداندىرۋ بويىنشا قامتىلعان اۋماق كولەمى جىل وتكەن سايىن ۇلعايىپ كەلەدى. ماسەلەن, 2005 جىلى مۇنداي كورسەتكىش 31 مىڭ گەكتاردى قۇراعان بولسا, اعىمداعى جىلدا بۇل كولەم 55 مىڭ گەكتارعا جەتتى. ءتىپتى حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ اتسالىسۋىمەن ارال تەڭىزىنىڭ قۇرعاعان تابانىنداعى ورمان مەليوراتيۆتىك ەكپەلەرىن قۇرۋ بويىنشا دا جۇمىستارىمىز جۇيەلى ورىندالۋدا. وسىلايشا, الەمدىك تاجىريبەلەرگە سۇيەنە وتىرىپ, جۇزەگە اسىرىپ جاتقان جوسپارلارىمىز ءالى دە ءوز جالعاسىن تاباتىن بولادى», دەدى ەرلان نۇرالى ۇلى.
ورايى كەلگەندە, مۇنداي ىسكە مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءوزى وتە بەلسەندى قولداۋ ءبىلدىرىپ وتىراتىندىعىن دا ايتا كەتكەن ءجون. ويتكەنى, ەلدى مەكەندەر اينالاسىندا جاسىل ايماقتاردى قۇرۋ مەن كوگالداندىرۋ شارالارىن جۇرگىزۋ ناتيجەسىندە, 1998-2016 جىلدار ارالىعىندا استانا قالاسىنىڭ اۋماعىندا 75 مىڭ گەكتار اعاش ەگىلگەن.
قازىر قازاقستانداعى جاسىل جەلەكتەندىرۋ قارقىنىن ءباسەڭدەتىپ الماۋ ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى تاراپىنان بىرقاتار تەگەۋرىندى شەشىمدەر قابىلداۋ قاراستىرىلۋدا. ايتالىق, ورمان سالاسىن قولداۋ مەن ساۋىقتىرۋ ماقساتىندا جۇمىر اعاش ماتەريالدارىنىڭ ەكسپورتى مەن سەكسەۋىل القاپتارىنداعى اعاش كەسۋلەردىڭ بارلىق تۇرلەرىنە موراتوري جاريالاۋ, سونىمەن قاتار, ورتەڭدەردى پايدالانۋ مەن قىلقان جاپىراقتى ورمانداردا سانيتارلىق اعاش كەسۋلەرگە ءسوزسىز قاتاڭ تىيىم سالۋ قاجەت كورىنەدى.
وزەن, كولدەردەگى بالىقتار مەن وسىمدىك اتاۋلىنى قورعاۋدى جانە ءتيىمدى پايدالانۋدىڭ امال-ارەكەتتەرى جان-جاقتى تالقىلانعان جيىندا ءسوز بولعان وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى – قازاقستانداعى كيىكتەردىڭ جاي-كۇيى بولدى. ۆيتسە-ءمينيستردىڭ بايانداماسىندا وسى كۇندەرى ەلىمىزدەگى كيىكتەر 108 مىڭ باستى قۇراپ وتىرعاندىعى ايتىلىپ, ءوتكەن جىلى قوستاناي, اقتوبە, اقمولا وبلىستارىندا جاپپاي قىرىلعان كيىكتەردىڭ سانى مەن ونىڭ نەگىزگى سەبەبىنە دە توقتالىپ ءوتتى. «وكىنىشكە قاراي, ەلىمىزدە سوڭعى جىلدارى كيىكتەردىڭ جاپپاي قىرىلۋى تىركەلگەن بولاتىن. 2010-11 جىلدارى باتىس قازاقستان وبلىسىندا – 11 920, 2012 جىلى اقمولا وبلىسىندا – 926 كيىك, ال 2015 جىلى جوعارىدا اتالعان ءۇش وبلىس اۋماعىندا 150 مىڭنان استام بەتپاقدالا پوپۋلياتسياسى كيىكتەرىنىڭ ولەكسەسى كومىلدى. ولاردىڭ سانىنىڭ كەمۋىنە بىردەن-ءبىر اسەر ەتەتىن فاكتور – پاستەرەللەز اۋرۋلارى بولىپ تابىلادى», دەدى ە.نىسانباەۆ.
ايتا كەتەيىك, وتىرىستا جانۋارلار دۇنيەسىن قورعاپ, پايدالانۋ ماسەلەسىندەگى كەيبىر زاڭنامالىق پروبلەمالار جايىندا «قانسونار» رەسپۋبليكالىق قاۋىمداستىعىنىڭ باس ديرەكتورى ا.بەربەر ارنايى بايانداما جاساسا, ەلىمىزدە جانۋارلار مەن وسىمدىكتەر دۇنيەسىن زەرتتەۋ جانە ساقتاۋ جونىندە «قازاقستاندا بيولوگيالىق ارتۇرلىلىكتى ساقتاۋ قاۋىمداستىعى» قب اتقارۋشى ديرەكتورى ۆ.ۆورونوۆا ورامدى وي ايتتى. سونىمەن قاتار, وسى سالاعا قاتىستى ءتيىستى زاڭ تالاپتارىن بۇزعانداردى انىقتاۋ مەن جازالاۋ تۋراسىندا ءىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ وكىلى م.قورجىنباەۆ ءسوز سويلەپ, حالىقارالىق تاجىريبە نەگىزىندە جانۋارلار دۇنيەسىن ورنىقتى باسقارۋ ىسىنە قاتىستى بۇۇ دامۋ باعدارلاماسىنىڭ بيوالۋاندىق جانە ەكوجۇيەلەر سالاسىنداعى جوبا مەنەدجەرى ت. كەرتەشەۆ باياندادى.
نۇرلىبەك دوسىباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
ماجىلىستە اگرارلىق ماسەلەلەر كوميتەتىنىڭ مۇرىندىق بولۋىمەن «وسىمدىكتەر مەن جانۋارلار دۇنيەسىن قورعاۋدىڭ, ءوسىمىن مولايتۋدىڭ جانە ولاردىڭ وبەكتىلەرىن ورنىقتى پايدالانۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى» تاقىرىبىندا دوڭگەلەك ۇستەل وتىرىسى ءوتتى. كوميتەت توراعاسى ساپارحان وماروۆ جەتەكشىلىك ەتكەن جيىنعا دەپۋتاتتار مەن تابيعاتتى قورعاۋ جانە ونى ءتيىمدى پايدالانۋدىڭ ءارتۇرلى سالالارىندا قىزمەت كورسەتەتىن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى, سالاعا جاۋاپتى مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ ماماندارى قاتىسقان بولاتىن.
القالى جيىندا نەگىزگى بايانداما جاساعان اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-ءمينيسترى ەرلان نىسانباەۆ ورمان مەن جانۋارلار دۇنيەسى جانە اڭشىلىق شارۋاشىلىعى, بالىق شارۋاشىلىعى سياقتى ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتاردى دامىتۋ سالاسى بويىنشا ەلىمىزدە قولعا الىنىپ جاتقان جۇمىس, جوسپاردىڭ جاي-كۇيىمەن تانىستىردى. ءسويتىپ, سالادا قوردالانعان ماسەلەلەردى ورتاعا سالىپ, ءتۇيىندى تارقاتۋدىڭ تەتىكتەرىن ءسوز ەتتى. ۆيتسە-مينيستردىڭ ءمالىمەتىنشە, ەلىمىزدە ورمانداردى مولىقتىرۋ اۋماعى سوڭعى ون جىل ىشىندە ەداۋىر ۇلعايعان كورىنەدى.
«ورمان القاپتارىن ارتتىرۋ, قالالاردى, ءوندىرىس ورتالىقتارىن جانە باسقا دا ەلدى مەكەندەردى كوگالداندىرۋ بويىنشا قامتىلعان اۋماق كولەمى جىل وتكەن سايىن ۇلعايىپ كەلەدى. ماسەلەن, 2005 جىلى مۇنداي كورسەتكىش 31 مىڭ گەكتاردى قۇراعان بولسا, اعىمداعى جىلدا بۇل كولەم 55 مىڭ گەكتارعا جەتتى. ءتىپتى حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ اتسالىسۋىمەن ارال تەڭىزىنىڭ قۇرعاعان تابانىنداعى ورمان مەليوراتيۆتىك ەكپەلەرىن قۇرۋ بويىنشا دا جۇمىستارىمىز جۇيەلى ورىندالۋدا. وسىلايشا, الەمدىك تاجىريبەلەرگە سۇيەنە وتىرىپ, جۇزەگە اسىرىپ جاتقان جوسپارلارىمىز ءالى دە ءوز جالعاسىن تاباتىن بولادى», دەدى ەرلان نۇرالى ۇلى.
ورايى كەلگەندە, مۇنداي ىسكە مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءوزى وتە بەلسەندى قولداۋ ءبىلدىرىپ وتىراتىندىعىن دا ايتا كەتكەن ءجون. ويتكەنى, ەلدى مەكەندەر اينالاسىندا جاسىل ايماقتاردى قۇرۋ مەن كوگالداندىرۋ شارالارىن جۇرگىزۋ ناتيجەسىندە, 1998-2016 جىلدار ارالىعىندا استانا قالاسىنىڭ اۋماعىندا 75 مىڭ گەكتار اعاش ەگىلگەن.
قازىر قازاقستانداعى جاسىل جەلەكتەندىرۋ قارقىنىن ءباسەڭدەتىپ الماۋ ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى تاراپىنان بىرقاتار تەگەۋرىندى شەشىمدەر قابىلداۋ قاراستىرىلۋدا. ايتالىق, ورمان سالاسىن قولداۋ مەن ساۋىقتىرۋ ماقساتىندا جۇمىر اعاش ماتەريالدارىنىڭ ەكسپورتى مەن سەكسەۋىل القاپتارىنداعى اعاش كەسۋلەردىڭ بارلىق تۇرلەرىنە موراتوري جاريالاۋ, سونىمەن قاتار, ورتەڭدەردى پايدالانۋ مەن قىلقان جاپىراقتى ورمانداردا سانيتارلىق اعاش كەسۋلەرگە ءسوزسىز قاتاڭ تىيىم سالۋ قاجەت كورىنەدى.
وزەن, كولدەردەگى بالىقتار مەن وسىمدىك اتاۋلىنى قورعاۋدى جانە ءتيىمدى پايدالانۋدىڭ امال-ارەكەتتەرى جان-جاقتى تالقىلانعان جيىندا ءسوز بولعان وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى – قازاقستانداعى كيىكتەردىڭ جاي-كۇيى بولدى. ۆيتسە-ءمينيستردىڭ بايانداماسىندا وسى كۇندەرى ەلىمىزدەگى كيىكتەر 108 مىڭ باستى قۇراپ وتىرعاندىعى ايتىلىپ, ءوتكەن جىلى قوستاناي, اقتوبە, اقمولا وبلىستارىندا جاپپاي قىرىلعان كيىكتەردىڭ سانى مەن ونىڭ نەگىزگى سەبەبىنە دە توقتالىپ ءوتتى. «وكىنىشكە قاراي, ەلىمىزدە سوڭعى جىلدارى كيىكتەردىڭ جاپپاي قىرىلۋى تىركەلگەن بولاتىن. 2010-11 جىلدارى باتىس قازاقستان وبلىسىندا – 11 920, 2012 جىلى اقمولا وبلىسىندا – 926 كيىك, ال 2015 جىلى جوعارىدا اتالعان ءۇش وبلىس اۋماعىندا 150 مىڭنان استام بەتپاقدالا پوپۋلياتسياسى كيىكتەرىنىڭ ولەكسەسى كومىلدى. ولاردىڭ سانىنىڭ كەمۋىنە بىردەن-ءبىر اسەر ەتەتىن فاكتور – پاستەرەللەز اۋرۋلارى بولىپ تابىلادى», دەدى ە.نىسانباەۆ.
ايتا كەتەيىك, وتىرىستا جانۋارلار دۇنيەسىن قورعاپ, پايدالانۋ ماسەلەسىندەگى كەيبىر زاڭنامالىق پروبلەمالار جايىندا «قانسونار» رەسپۋبليكالىق قاۋىمداستىعىنىڭ باس ديرەكتورى ا.بەربەر ارنايى بايانداما جاساسا, ەلىمىزدە جانۋارلار مەن وسىمدىكتەر دۇنيەسىن زەرتتەۋ جانە ساقتاۋ جونىندە «قازاقستاندا بيولوگيالىق ارتۇرلىلىكتى ساقتاۋ قاۋىمداستىعى» قب اتقارۋشى ديرەكتورى ۆ.ۆورونوۆا ورامدى وي ايتتى. سونىمەن قاتار, وسى سالاعا قاتىستى ءتيىستى زاڭ تالاپتارىن بۇزعانداردى انىقتاۋ مەن جازالاۋ تۋراسىندا ءىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ وكىلى م.قورجىنباەۆ ءسوز سويلەپ, حالىقارالىق تاجىريبە نەگىزىندە جانۋارلار دۇنيەسىن ورنىقتى باسقارۋ ىسىنە قاتىستى بۇۇ دامۋ باعدارلاماسىنىڭ بيوالۋاندىق جانە ەكوجۇيەلەر سالاسىنداعى جوبا مەنەدجەرى ت. كەرتەشەۆ باياندادى.
نۇرلىبەك دوسىباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
سوڭعى جاڭالىقتار
ناريمان تورەعاليەۆ: ءوڭىردىڭ الەۋەتى جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلەدى
ساياسات • بۇگىن, 08:50
ايماقتار • بۇگىن, 08:45
عالام عاجاپتارى • بۇگىن, 08:40
وليمپيادا • بۇگىن, 08:35
عالام عاجاپتارى • بۇگىن, 08:30
ءبىلىم • بۇگىن, 08:25
عالام عاجاپتارى • بۇگىن, 08:20
ونەر • بۇگىن, 08:15
تاعزىم • بۇگىن, 08:10
ميراس • بۇگىن, 08:05
تۇلعا • بۇگىن, 08:00
تەننيس • بۇگىن, 07:55
قازاق سپورتشىلارى شاڭعىمەن تۇعىردان سەكىرۋدەن وليمپيادانىڭ فينالىنا شىعا المادى
وليمپيادا • بۇگىن, 00:15
