ەڭبەكتىڭ زەينەتىن كورگەنگە نە جەتسىن

«قازاقستان رەسپۋبليكاسى ارداگەرلەر ۇيىمى» قوعامدىق بىرلەستىگى جامبىل وب­لىس­تىق فيليالى كەڭەسىنىڭ ءبىر توپ ارداگەرلەرى مەنىڭ وڭىرگە ساپارىم كەزىندە وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋدى تالاپ ەتتى. تاۋەلسىزدىك العانىمىزعا بيىل – 20 جىل. قۇدايعا شۇكىر, اتا-بابالارىمىزدىڭ بىزگە باعىشتاعان اق تىلەۋى ورىندالدى. ۇلتتىق مەملەكەت قۇردىق, ەندى قازاق ەلى كەمەلدىككە ەرەن ۇمتىلىسىمەن بەت الدى. وسىناۋ اڭساعان ەركىندىككە جەتكىزگەن, كەشەگى سۇراپىل سوعىستا قان كەشكەن ارداگەرلەرىمىزدى لايىقتى دارىپتەپ, قۇرمەتتەپ ءجۇرمىز بە؟ كىم بولساڭ دا, مەيلى شارۋا, مەيلى اكىم, شوپان نەمەسە قولباسى, ۇلى ازامات نەمەسە قارا­پايىم پەندە بولساڭ دا سانامىزدا, قانىمىزدا اسا بيىك قاسيەت – ۇلى بورىشتى سەزىنۋ بار ەمەس پە. «دوسىڭنان دۇشپان كۇشتى. سۇيسە جالعان, سۇيمەسە ايانباعان. بۇل نە دەگەن زامانعا ءىسىم ءتۇستى», – دەپ اباي مۇڭايعانداي, ارداگەرلەرى­مىز­دىڭ ءىسى زامانىمىزعا ءتۇسىپ تۇر. ەلگە بارعاندا «ارداگەرلەر تۋرالى» زاڭ قا­بىلداۋ, وندا سوعىسقا قاتىسۋشىلاردى كوم­مۋنالدىق تولەمدەردەن بوساتۋ, قوعامدىق كولىكتە تەگىن ءجۇرۋ, تەگىن مەديتسينالىق ءجار­دەم الۋ سياقتى سانداعان ماسەلەلەر تۋرالى سۇراقتار اسا كوپ قويىلادى. كەيدە نە دەپ جاۋاپ بەرەرىڭدى بىلمەي قينالاسىڭ. وسى زاڭ جوباسى بىزدە جاتقانىنا 3-4 جىل بولدى. 2010 جىلى 37 ملرد.تەڭگە يگەرىلمەي قالسا دا, ۇكىمەت قاراجات جوق دەپ وسى «ارداگەرلەر تۋرالى» زاڭعا قولبايلاۋ بولىپ وتىر. جامبىل وبلىسى بويىنشا ۇلى وتان سوعىسى ارداگەرلەرىنىڭ سانى وسى جىلدارى ەكى ەسەگە ازايعان. 2008 جىلى 1214 سوعىس ارداگەرى بولسا, قازىرگى كۇنى 596 ادام قالعان. ونىڭ ىشىندە سوعىس مۇگەدەكتەرى 2008 جىلى 442 ادام بولسا, قازىرگى قالعانى 190 ادام عانا. بۇگىندە ولاردىڭ جاسى 80-ءنىڭ جۋان ورتاسىنان اسقان. كوبىسى وزدىگىنەن جۇرە المايدى. مەشىتكە, قاسيەتتى ورازا ايىندا اۋىزاشارعا جەتۋى قيىنداعان. جا­قىن­دا تاراز قالاسىندا پاتەر كەزەگىندە 1298-ءشى بولىپ تۇرعان, كەزىندە وسى ماسەلە بويىنشا مەنىڭ اتىما ارىز­دان­عان سوعىس ارداگەرى پاتەرىنە قولى جەتپەي, بالا­سى­نىڭ قولىندا قايتىس بولدى. ءبىز ارداگەرلەرىمىزدى وسىلاي قۇرمەتتەيمىز بە؟ نە دەگەن شاراسىزبىز. زەينەتاقى تولەمدەرى بويىنشا دا كەمشىلىكتەر ورىن الۋدا. زەينەتاقىنى ءۇزىلىسسىز ءتو­لەۋدى قامتاماسىز ەتۋ پروبلەماسىن شەشۋدىڭ بالاما جولى رەتىندە زەينەتاقى جۇيەسىنە رەفورما جۇرگىزۋ قولعا الىنعان-دى. مىنە, سودان بەرگى ون جىلدان اسا ۋاقىت ىشىندە قازاق­ستان­دىق تاجىريبە ءوزىنىڭ كەمشىلىكتەرىن كورسەتىپ بەردى. بازالىق زەينەتاقىنىڭ ەنگىزىلىپ, سوڭعى جىلدارى ونىڭ تيىسىنشە كوبەي­تىلۋى­نىڭ ارقا­سىن­دا عانا زەينەتكەرلەردىڭ زەينەتاقىسى قاي­تا قارالدى, دەگەنمەن, 1998 جىلعا دەيىن جانە ودان بەرى دە زەينەتكەرلىككە شىققان زەينەت­كەر­لەردىڭ زەينەتاقىسىن ەسەپ­تەۋدەگى جانە قايتا ەسەپتەۋدەگى الەۋ­مەت­تىك ادىلەتسىزدىك كوزگە شىق­قان سۇيەلدەي بادىرايىپ تۇر. وسىعان بايلا­نىس­تى ەسەپتەلگەن زەينەتاقىنىڭ سول كەزدە ال­عان جال­اقى مەن اتقارعان ەڭبەككە سايكەس ەمەستىگىنە قاتىستى رەنىشتەر كوپ ايتىلۋدا. رەنىش بىلدىرۋشىلەر 30 جىلدان 45 جىلعا دەيىن ەڭبەك ءوتىلى جانە زەينەتكەرلىككە شىققان كەزدە جوعارى جالاقىسى بولا تۇرىپ, بۇگىن نە سەبەپتى تومەنگى كولەمدە زەينەتاقى تاعايىن­دال­عانىن تۇسىنبەيدى. بۇل تۋرالى ءماجى­لىس­مەن­دەر بىرنەشە مارتە ساۋال جولداپ, شاح­تەر­لەردىڭ زەينەتاقىسى مەن باسقاداي ءجار­دەماقىسىنا بايلانىستى پروب­لەمانى كوپ رەت كوتەرىپ, مۇعالىمدەردىڭ ءما­سە­لەسى, زەي­نەت­اقىنىڭ ەسەپتەلۋىندەگى الەۋمەتتىك ادىلەت­سىز­دىك ماسەلەسى بويىنشا قانشاما حات جولدادى. 40 جىل ەڭبەك ءوتىلى بولعانىمەن, 15700 تەڭ­گە زەينەتاقى تاعايىندالعان جامبىل وبلىسى, جامبىل اۋدانى, بەكتوبە اۋىلى­نىڭ تۇرعىنى, زەينەتكەر ءتاجىحان سمايى­لوۆتىڭ مۇڭىن مەن قازىرگى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى گ.ابدىقالىقوۆاعا جەتكىزگەن ەدىم. بىراق مينيسترلىك ۇكىمەتتەن اسا الماي وتىر. وسىعان قوسا, 2008 جىلى زەينەتاقىنىڭ شەكتى كولەمى دە 15 ايلىق ەسەپتىك كورسەت­كىش­تەن 25 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشكە كوتەرىلۋگە ءتيىس بولعان-دى. بىراق كەيبىرەۋلەرىنىڭ زەي­نەت­اقىسى بۇگىنگى تالاپقا ساي بولماي شى­عىپ, پرەزيدەنت قويعان مىندەتتى جۇزەگە اسىرعانمەن, ولار زەينەتاقىنىڭ ۋادە ەتكەن كو­لەمىن الا الماۋ­دا. ونىڭ ۇستىنە, زەينەت­اقىنى ورتاشا جالاقى بويىنشا سالالىق نەگىزدە ەسەپتەۋ, ءتىپتى دە, ادىلەتتىلىك ەمەس. ياعني, مينيستر دە, قاعازبەن جۇ­مىس جاساپ وتىرعان ءجاي مامان دا بىردەي بولماق. زەي­نەتاقى مولشەرى وسكەن كەزدە, زەينەتاقىسى بولار-بولماس قانا كوتەرىلگەندەر وزدەرىنىڭ رەنىش­تەرىن بىلدىرۋمەن كەلەدى. ادىستەمە قاشان ءوز­گەرەدى؟ قىرىق جىل جۇمىس ءوتىلى بارلارعا ەڭ­بەگىنە قاراي زەينەتاقى قاشان تاعايىندالادى؟ بۇل سۇراقتارعا ءالى دە انىق جاۋاپ جوق. وسىعان وراي, قازىر جۇرگىزىلىپ جاتقان ءال-اۋقاتى تومەندەر – مۇگەدەكتەردى, زەينەتكەرلەر مەن ارداگەرلەردى لايىقتى ءومىر ءسۇرۋ جاع­دايلارىمەن جانە قارجىلىق تولەمدەر­مەن تو­لىق قامتاماسىز ەتۋ ساياساتى تۇبە­گەي­لى وزگەر­تى­لۋى ءتيىس. كەزىندە دەپۋتاتتاردىڭ باس­تاماسىمەن كوتەرىلگەن «ارداگەرلەر تۋ­را­لى» زاڭ جوباسىن قايتادان قولعا الىپ, ونى اياقتاۋ كەرەك. وندا ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرلەرىنە, اۋعان سو­عى­سىنا قاتىسقان جاۋىنگەرلەرگە, چەرنوبىل, تىل ارداگەرلەرىنە, 1939-1945 جىلدار ارا­لىعىندا تۋعان زەينەتاقى الۋشىلارعا ارنال­عان ارنايى جاردەماقىلار مەن زەينەتاقىلار قايتادان قارالۋى قاجەت دەپ سانايمىن. ءسويتىپ, ۇكىمەت ارداگەرلەر ماسەلەسىن وڭ شەشكەن جاعدايدا, جۇزەگە اسىرىپ وتىرعان الەۋ­مەتتىك ساياساتتاعى ناتيجەلى جۇمىستى جال­عاستىرۋمەن قاتار, قوعام الدىندا زور ءمار­تە­بەگە يە بولىپ, ەلىمىزدىڭ تاريحىنان لايىقتى ورنىن الار ەدى. ۇكىمەت دەپۋتاتتارمەن 4 جىل بىرلەسە جۇمىس ىستەگەن ۋاقىتىن­دا ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن كوتەرۋدە اي­تار­لىقتاي جەتىستىكتەرگە جەتكەنى ەش كۇمان تۋعىزبايدى. ال ەگەر «ار­داگەرلەر تۋرالى» زاڭ قابىلدانعان جاع­داي­دا ۇكىمەتتىڭ جۇمىسىنا باعا جەتپەس ەدى. امانگەلدى مومىشەۆ, ءماجىلىس دەپۋتاتى.