ىنتىماعى جاراسقان ىرىستى جۇرت

پارلامەنت تاري­حىندا ءار ءتۇرلى ما­ڭىز­­دى شەشىمدەر قابىل­دانعان كۇندەر, مەم­لەكەتتىڭ ۇدەمەلى دامۋى­نا قاجەتتى زاڭ­دار قارالعان وتىرىس­تار, حالىقارالىق قا­تى­­­ناس­­تاردى ودان ءارى جا­قىن­داتا ءتۇسۋ­گە ىق­پال ەتەتىن كەلىسىم­دەردى بەكىتۋگە بايلانىس­تى قۇج­ات­تار الىنعان كە­زەڭ­دەر بولادى. بىراق, قازاق­ستان پار­­لا­مەنتىنىڭ قوس پالا­تاسى­نىڭ ءبىر­لەس­كەن وتىرىسىن­دا ەلىمىز­دىڭ تاۋەل­سىزدىگىنىڭ 25 جىل­دىعى قار­ساڭىندا جاريالانعان دەك­لاراتسيا­نىڭ ماڭىزى ەرەكشە دەپ سانايمىن. بۇل تاريحي قۇجاتتىڭ وسى ۋاقىت­تا, ءدال قازىر قابىلدانۋى دا كەز­دەيسوق ەمەس. ويتكەنى, مەم­لە­كەتى­مىزدىڭ دۇنيە جۇزىنە بەلگىلى ەل بولىپ قالىپتاسۋى مەيلىنشە قىسقا مەرزىمدە بولىپ, شيرەك عاسىر ىشىندە قازاقستان ەكونوميكالىق تۇراق­تىلىق پەن ازاماتتىق كەلىسىمگە قول جەتكىزدى جانە ەلىمىزدى الەمدىك قوعام­داس­تىق اسا قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى رەتىندە مويىندادى. دەكلاراتسيانىڭ تۇجىرىمدا­ماسىندا «تاۋەلسىزدىكتىڭ ۇلى جولى ماڭگى بولۋى ءتيىس» دەلىن­گەن بولاتىن. بۇل سويلەمنىڭ ءمانىسى مەن مازمۇنى تەرەڭدە جاتىر دەپ ويلايمىن. جەر شارىندا 5000-نان استام ءار ءتۇرلى تىلدەردە سويلەيتىن حالىق­تار, 2000-عا جۋىق ۇلتتار مەن ۇلىس­تار بار ەكەن. بىراق, بۇگىنگى تاڭ­دا ولاردىڭ كوپشىلىگىندە ءوزىنىڭ ەگەمەن­دى ەلى, تاۋەلسىز مەملەكەتى جوق. ءبىزدىڭ باقىتىمىز – تاۋەلسىز­دىگىمىز! شىن­­دىعىندا دا, ءبىزدىڭ ەل ءۇشىن ەڭ جار­قىن كەزەڭدەر تاۋەلسىزدىك العان جىل­دار­دان باستالدى دەپ ايتساق, ارتىق ەمەس. وعان دالەل دە جەتكىلىكتى. بۇگىندە شەكارا­مىز شەگەلەنگەن, ءانۇرانىمىز اسقاق­تاعان, كوك تۋىمىز بىرىككەن ۇلتتار ۇيى­مى­نىڭ تورىندە جەلبىرەگەن ەلىمىز بار. كەڭ-بايتاق قازاق دالاسىندا بىرلىگى مەن تىرلىگى جاراسقان, كوپ ۇلتتىڭ وكىلدەرى ءبىرى­گىپ, ماڭگىلىك ەل قۇرىپ جاتقان ەڭبەك­قور حال­قى­مىز بار. ەلباسىنىڭ سالي­قالى ساياساتى­نىڭ ارقاسىندا بەيبىت ءومىر ءسۇرىپ, بەيبىتشىلىكتى قولىنا بەرىك ۇستايتىن بولاشاق ۇرپاعىمىز بار. ال وسى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ىرگە­سىن تەرەڭ­نەن قالاپ, ەگەمەن ەلىمىزدى شيرەك عاسىر بويى بۇكىل الەمگە تانىتىپ, دۇنيەدەگى دامىعان 30 مەم­لەكەتتىڭ قاتارىنا قوسىلۋدى كۇن سايىن جا­قىن­­داتىپ كەلە جاتقان نۇرسۇلتان نازارباەۆتاي پرەزي­دەنتىمىز بار! تاۋەلسىزدىك العان ال­عاش­قى جىلداردا شەتەلدىكتەر قازاق­ستان­نىڭ قانداي مەملەكەت ەكەندىگىن, ونىڭ قاي ماتەريكتە ورنالاسقانىن بىلمەيتىن ەدى. ال بۇگىنگى تاڭدا الەمنىڭ بارلىق دەرلىك ەلدەرىندە قازاقستان دەسەڭ, ولار نازارباەۆ دەيدى, نازارباەۆ دەسەڭ, استانا دەپ اتايتىن بولدى. وسىدان ەكى جىل بۇرىن دۇنيەنىڭ ەڭ دامىعان مەملەكەتتەرىنىڭ ءبىرى بولىپ سانالاتىن فينليانديا رەس­پۋبليكاسىنىڭ (پارلامەنتتىك مەملەكەت) پارلامەنت باسشىسى ەەرو حەينيالۋوما ساپارمەن كەلىپ, ەلباسىمەن, ءماجىلىس توراعاسىمەن كەزدەسكەننەن كەيىن ءۇش كۇن بويى جانىندا بىرگە ءجۇردىم. ءبىرىنشى كۇنى اۋەجايدان ول كىسىنى قارسى العاندا كوڭىل كۇيى بولماعان سياقتى بولىپ كورىنگەن. ال كەيىن, باسشىلارمەن كەزدەسكەن سوڭ, ەلباسىنىڭ ايتۋىمەن, قو­نا­عىمىز «بايتەرەك» توبەسىنە كوتەرى­لە­­مىن دەدى. سول بيىكتەن استاناعا اينالا كوز سالىپ تۇرىپ: «دۇنيەدە ەڭ جاس بولىپ ەسەپ­تەلەتىن باس قالاسىن قازاقستاننىڭ ورتا­لىق­قا كوشىرگەنىن ەستىپ-ءبىلىپ ەدىم, بىراق وسى­نداي قىسقا مەرزىمدە كوز تويار­لىق اسەم قالانىڭ كەڭ دالادا بوي كوتەرگەنىنە, ەل­دەرى­­ڭىزدىڭ قارىشتاپ وسۋىنە تاڭدانىپ تۇ­ر­مىن», – دەپ, كوڭىل كۇيى كوتەرىلىپ, جاي­ناپ سالا بەردى. سول كۇننەن باستاپ ەلى­نە قايت­قانعا دەيىن ول ءوزىن ەلىمىزدىڭ ەسكى دو­سىن­داي سەزىنىپ, اشىلا سويلەپ, قازاقستان حالقىنا ءوزىنىڭ ىستىق لەبىزدەرىن ايتۋمەن ءجۇردى. شىنىندا دا, بۇگىن استانا تاڭ­داي قاقتىراتىن, الەم­­نىڭ قاي قالا­سىمەن بولسا دا تەرەزەسى تەڭ تۇراتىن, الەم­دىك دەڭگەيدە وتەتىن باس­قوسۋ­لاردى قابىلدايتىن, كوپتەگەن مەملەكەت با­س­شى­لارى­نىڭ قاتى­سۋى­مەن بولاتىن جوعا­رى دەڭگەي­دەگى ساياسي كەز­دەسۋلەر­دى ۇيىم­داس­­تى­­راتىن ور­تا­ل­ىققا اي­نال­­دى. 25 جىلدىق تاۋەل­­سىز­دىك تاريحى بار مەم­­­لە­كە­­تىمىزدىڭ وركەن­دەۋ, ءور­لەۋ كەزەڭى­نىڭ 19 جى­لى استانامەن باي­­­لا­نىس­تى. استانا ەلى­­­مىز­دىڭ قارقىندى دامۋى­­­نا ۇلگى بولا وتى­رىپ, قازاق­­­ستان­نىڭ بۇكىل ەكو­نو­مي­كا­لىق, الەۋ­مەتتىك جانە مادەني ءور­كەن­­­دەۋ جولىن­داعى لوكوموتيۆىنە اينالدى. ەسىل وزەنىنىڭ جاعاسىندا بوي كوتەرگەن استانامىز ءوزىنىڭ اسقاق عي­ما­­رات­تارىمەن, ساۋلەت ونەرىنىڭ كەرە­مەت ۇلگىلەرىمەن, ءتۇرلى-ءتۇستى اي­رىق­شا جارىقتارىمەن تاڭ ­قال­­­دى­را­­دى. تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ جاڭا اس­تاناسى يۋنەسكو-نىڭ «الەم قالاسى» سىيلىعىمەن مارا­پات­­­تال­دى, ەلىمىزدىڭ باس قالاسى حالىق­­­ارا­لىق استانالار مەن ءىرى قالا­لار اسسامب­لەيا­سىنىڭ مۇشەسى بو­لىپ تابىلا­دى. 2011 جىلى «تمد-نىڭ جانە ەۋرازەق-تىڭ ۇزدىك قالاسى» حالىق­­ارالىق كونكۋرسىنىڭ جەڭىم­پازى اتاندى. استانانىڭ قالىپتاسۋىنداعى قىسقا عانا مەرزىم ىشىندە قالانىڭ جالپى وڭىرلىك ءونىمى 156 ەسەدەن استامعا ءوسىپ, ءتورت تريلليون تەڭگەدەن استام سوماعا جەتتى. ينۆەستيتسيالار كولەمى 40 ەسە ارتتى. استانانىڭ ەڭ نەگىزگى بايلىعى­نىڭ ءبىرى – كەڭ-بايتاق ەلىمىزدىڭ تۇك­پىر-تۇكپىرىنەن كەل­گەن, ءار ءتۇرلى سالا­لاردا قىزمەت ەتەتىن ەڭ­بەك­سۇيگىش تۇرعىندارى, ونىڭ ىشىندە, مىڭ­­داعان جالىندى جاستارى. ولار وقۋعا, قىز­­مەت­كە كەلىپ, كوپشىلىگى ءوز باقىتتارىن تاۋىپ, استانامىزدا وتباسىن قۇرىپ, ەل­وردا­­لىق بولاشاق ۇرپاقتارىن وسىرۋدە. اس­­تا­نا­­نىڭ قۇرداستارى دا ات جالىن تارتىپ ءمى­نە­تىن ازاماتتار قاتارىنا قوسىلىپ قالدى. بيىلعى 2016 جىل ەلىمىزدىڭ ءاربىر ازا­ماتىنىڭ ومىرىندەگى ەرەكشە كە­زەڭ­دى بىلدىرەتىن ايرىقشا جىل بول­ماق. جاقىن ارادا قازاقستان ءوز تاري­حىن­داعى ماڭىزدى داتانى –تاۋەل­سىز­دىكتىڭ 25 جىلدىعىن اتاپ وتەدى. جالپى العاندا, تاريحي ولشەم تۇرعى­سىنان العاندا, شيرەك عاسىر مەملە­كەت­تىڭ دامۋى ءۇشىن تىم از ۋاقىت بولىپ سانالعانىمەن, قازاقستان كەيبىر مەم­لەكەت­تەردىڭ ءجۇز جىلدا وتەتىن اسۋىن قىس­قا مەرزىم­دە-اق ەڭسەرە الدى. قازىرگى كەزدە دۇنيە جۇزىندە ەكسترەميزم مەن تەرروريزم كورىنىستەرى بەلەڭ الىپ, ولار قوعامنىڭ قالىپ­تاس­قان سالت-داستۇرلەرىن مويىنداۋ­دان باس تارتىپ, الەمنىڭ كوپتەگەن مەملەكەتتەرى مەن قالالارىندا ىلاڭ سالىپ جاتقان كەزدە ءبىز ەلىمىزدەگى تۇراقتىلىقتى باعالاۋىمىز كەرەك, بىرلەسكەن ءىس-قيمىلدار ارقى­لى ەلىمىزدەگى بەيبىت ءومىر مەن تىنىش­تىق­تى ودان ءارى ساقتاۋىمىز قاجەت. پارلامەنت دەپۋتاتتارى قا­بىل­داعان دەكلاراتسيا دا بىرلىككە, تىنىش تىرشىلىككە, ەلباسىنىڭ ءتوڭى­رە­­گىن­­دە توپتاسىپ, ماڭگىلىك ەل قۇن­­­دى­­لىق­تارىن ايالاپ-قاستەرلەۋگە شاقىرادى. پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ «دۇنيەدە تاۋەلسىز قازاق ەلى بار. الەمدە ەگەمەن قازاقستان بار. ونىڭ كوپۇلتتى, تاتۋ, ىنتى­ماق­­شىل حالقى بار. قۋاتتى ەكونومي­­كاسى, سەنىمدى ساياسي جۇيەسى بار. ەڭ باستىسى – بۇگىننەن نۇرلى, بۇگىن­نەن كەمەل بولاشاعى بار. سول كۇنگە بەرىك سەنىم بار!», – دەپ ايتقان­داي, تاۋەل­سىز­دىگىمىز­­دىڭ تۋى – بيىك, ەلىمىز – ءماڭ­گىلىك بول­سىن, ەگەمەندى ەلى­مىز­دىڭ ەكى مۇشەلدەن ءوتۋى – قۇتتى, بولا­شاعى – جارقىن بولسىن دەگىم كەلەدى. ەلوردادا وتكەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تاۋەلسىزدىگىنە 25 جىل: ناتيجەلەر, جەتىستىكتەر, كەلەشەك كوكجيەگى» اتتى xالىقارالىق كون­فەرەنتسيادا دا تاۋەلسىزدىك جىل­­دارىنداعى  تابىستار تۋرالى, ونداعى ەلباسىنىڭ ەلەۋلى ەڭبەك­تەرى, الەمدىك ساياساتتاعى ساليقالى جەتىس­تىكتەرى تۋرالى الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىنەن كەلگەن مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى, بەلگىلى ساراپشىلار ءوز سوزدەرىندە ايتىپ ءوتتى. ەرسۇلتان بەكتۇرعانوۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى