لەبىزدەر لەگى
گەورگي كيم,
پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى:
– بۇگىن اسا ماڭىزدى تاريحي قۇجات قابىلدانىپ وتىر. بۇل دەكلاراتسيا ەلىمىزدىڭ بۇگىنگە دەيىنگى جەتىستىكتەرىن پاش ەتىپ قانا قويماي, ونىڭ الداعى كەمەل كەلەشەگىنە تاعى ءبىر نىق قادامىن ايقىندادى. قازاقستان حالقى ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق ءۇشىن قاي ۋاقىتتا دا تۇتاستىق, تۇراقتىلىق, توزىمدىلىك كورسەتىپ كەلەدى. حالقىمىز وتكەن جىلعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ سايلاۋىندا دا, وعان دەيىنگىلەرىندە دە ەلباسىن, ونىڭ سارابدال ساياساتىن, قازاقستاندىق دامۋ جولىن ارقاشان قولدايتىندىعىن كورسەتىپ كەلەدى. بۇل جولى دا دەكلاراتسياداعى ۇسىنىستاردى حالقىمىز قولدايتىنىنا سەنىمىم زور.
ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن ەلوردانى الماتىدان استاناعا كوشىرۋ ەلىمىزدىڭ گەوساياسي, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, مادەني جانە رۋحاني دامۋىنا جاڭا بەتبۇرىستار اكەلگەنىن بىلەمىز. وسىنشا از ۋاقىت ىشىندە ەۋرازيا كەڭىستىگىندە, ەسىلدىڭ بويىندا اسەم قالا بوي كوتەردى. ۇلت كوشباسشىسى ىرگەتاسىن قالاعان, استانا ەلىمىزدىڭ, حالقىمىزدىڭ رۋحىن اسقاقتاتتى. ەندەشە, وسىنداي اسقاق رۋحتى قالامىزدى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەسىمىمەن اتاۋ ەل مەن ەلباسىنىڭ ەرلىگى بولادى دەپ بىلەمىن.
ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى:
– «باقىت باعالاعاننىڭ باسىندا تۇرادى» – ءبىر سۇحباتىندا ەلباسىمىز وسىلاي دەگەن بولاتىن. تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعىنىڭ دەكلاراتسياسى – باسىمىزداعى باقىتتىڭ باعاسىن ءبىلگىزەتىن, ەلدىڭ, ەلباسىنىڭ ەرەن ەڭبەگىن ايشىقتى اشاتىن اسا قۇندى, شىن مانىندەگى تاريحي قۇجات. وندا ءبىزدىڭ وسى شيرەك عاسىر ىشىندە وزگەلەر عاسىرلار بويىندا جۇرگەن جولدان وتكەنىمىز ورنەكتى تۇردە, كورنەكتى تۇردە ايتىلعان.
ەلباسى ەڭبەگىن تارازىلاي وتىرىپ, ەڭبەگىن ەل جۇرەگىندە تاڭبالاۋ تۋرالى كەزىندە ءوز ماقالالارىمدا جازعانمىن. 2008 جىلى جارىق كورگەن «ەڭسەلى ەلوردا» اتتى كىتاپتا ايرىقشا ەڭبەگى, تاريحي ۇلەسى بار ۇلى تۇلعالاردى ەلدىڭ, جەردىڭ اتاۋلارىندا ايشىقتاۋ ءداستۇرى باياعىدان بار ەكەنىنە ناقتى مىسالدار كەلتىرگەنمىن. كەيبىرەۋىن عانا ەسكە سالايىن.
ادام اتىمەن اتالعان تۇتاس ماتەريك بار – امەريكا امەريگو ۆەسپۋچچيدىڭ قۇرمەتىنە اتالعان. مەملەكەتتەر بار – كولۋمبيا حريستوفور كولۋمبتىڭ, بوليۆيا سيمون بوليۆاردىڭ قۇرمەتىنە اتالعان. تەڭىزدەر بار – بارەنتس تەڭىزى, بەرينگ تەڭىزى, امۋندسەن تەڭىزى, ت.ب. بۇعازدار بار – بەرينگ بۇعازى, ماگەللان بۇعازى, ت.ب. ارالدار دا از ەمەس. مۇيىستەر دە جەتكىلىكتى. قالالار جونىندە ايتىپ جاتۋدىڭ ءوزى ارتىق. استانالاردان بىرەۋىن عانا اتايىن. دەموكراتيا داستۇرلەرى دامىعان امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ استاناسى ۆاشينگتون ەلدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى دجوردج ۆاشينگتوننىڭ اتىمەن اتالعان.
جوپەلدەمەدە اۋىزعا تۇسكەن وسى مىسالداردىڭ ءوزى الەمدە اسا ءىرى تاريحي تۇلعالاردىڭ ەسىمىن ايرىقشا ارداقتاۋ ءداستۇرى ەجەلدەن ورنىققانىن كورسەتەدى.
ماۋلەن اشىمباەۆ,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى:
– ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ بيىك ماقساتتاردى باعىندىرۋ جولىندا ءارى مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازاقستاننىڭ دامۋ تاريحىنداعى ايرىقشا كوشباسشىلىق قاسيەتىن قوعام اراسىندا نىعايتا ءتۇسۋ ماقساتىندا دەپۋتاتتارىمىز بۇگىن بىرقاتار ۇسىنىستاردى تالقىلاۋ ۇستىندە. بۇل رەتتە ءوز ارىپتەستەرىمنىڭ استانا اتاۋى مەن كەيبىر ماڭىزى زور نىساندارىمىزدى ەلباسى اتىنا لايىق دەپ تانىپ, تالقىلاپ جاتۋى دۇرىس جانە وتە ورىندى دەپ ويلايمىن. ال ەندى ول قالاي ىسكە اسىرىلادى, ونى ەل-جۇرتپەن اقىلداسىپ, كەڭەسە كەلە ءتيىمدى شەشىم قابىلدايمىز دەپ سانايمىن.
باقىتبەك سماعۇل,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى:
– تۇركى دۇنيەسىنىڭ اقساقالى ەلباسىنىڭ ەسىمىمەن ەلوردانى اتاۋ – وتە ورىندى باستاما. بۇكىل دەموكراتياسى الەمگە ايگىلى اقش-تا دا ەڭ ءبىرىنشى وسى ەلدىڭ ىرگەسىن قالاعان ۆاشينگتوننىڭ اتىمەن قالا اتالاتىنى بەلگىلى. ءبىز تاۋەلسىز سانا قالىپتاستىرۋ ءۇشىن, ەلىمىزدىڭ گەوگرافيالىق تۇرعان ورنىمىزدىڭ ەرەكشەلىگىنە, قيىندىعىنا بايلانىستى, حالىقتىڭ ازاتتىققا دەگەن بابالار ارمانىن, اماناتىن ارقالاۋى تۇرعىسىندا وسى ماسەلە قازاق ەلى ءۇشىن وتە ماڭىزدى. سوندىقتان دا ءوزىنىڭ تەرىن توككەن, ەلدىڭ داڭقىن الەمدىك دەڭگەيگە كوتەرگەن, ەلدىڭ ىقىلاسىنا كەنەلگەن, پاراساتتى, تۇركى دۇنيەسىنىڭ اقساقالى اتانعان, الىستى جاقىنداتىپ, ارازدى دوستاستىرعان ەلباسىمىزدىڭ ەسىمى قازاقستان حالقى ءۇشىن ەرەكشە. وسى ورايدا بەلەستەن بەلەسكە كوتەرىلۋ ءۇشىن «ماڭگىلىك ەل» جولىندا تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ەلورداسى ەلباسىمىزدىڭ اتىمەن اتالىپ جاتسا, بۇل وتە لايىقتى باستاما. ەلدىڭ ارمانىن ايالاعان, ءوزىنىڭ ەڭبەگىن ەلىنەن اياماعان ەلباسىنىڭ ەسىمىن حالىق لايىقتى دارەجەدە ۇستاۋى ءتيىس.
زاعيپا باليەۆا,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى:
– ءبىز كەيبىر مەملەكەتتەر ءجۇز جىلدا جەتكەن جەتىستىكتەرگە باس-اياعى جيىرما بەس جىلدا جەتتىك. ەلىمىزدى وسىنداي بەلەسكە شىعارعان ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىزدەي تۇلعا كەز كەلگەن ەلدە كەزدەسە بەرمەيدى. ونىڭ ۇستىنە, پرەزيدەنتتەر ەسىمى بەرىلگەن استانالار دا جوق ەمەس. ءوز باسىم استانانى ەلباسىنىڭ ەسىمىمەن اتاۋدى قۇپتايمىن. داۋىسقا سالاتىن بولسا, قولدايمىن. ويتكەنى, ءبىزدىڭ استانامىز – الەمدەگى ەڭ جاس استانالاردىڭ ءبىرى. بۇل جەردە مىڭداعان ءسابي دۇنيە ەسىگىن اشىپ, ءوسىپ-ءونىپ جاتىر. شيرەك عاسىردا حالقىمىزدىڭ تۋ كورسەتكىشى 60 پايىزعا ارتىپ, مەملەكەتىمىز گۇلدەي جايناپ كوركەيىپ كەلەدى. قاي جەردە سەنىم مەن سۇيىسپەنشىلىك, مەيىر-ماحاببات جانە تۇراقتىلىققا بولەنگەن ءتۇزۋ تۇرمىستىق-الەۋمەتتىك جاعداي بولسا, سول جەردە سابيلەر كوپتەپ دۇنيەگە كەلەدى. ءبىزدىڭ ەلوردامىزدا وسىنىڭ ءبارى بولعاندىقتان, وعان ەلباسىمىز زور ەڭبەك ءسىڭىردى. سوندىقتان دا ۇلت كوشباسشىسى رەتىندە قانداي قۇرمەتكە بولسا دا لايىق.
پاۆەل كازانتسەۆ,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى:
– قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك قۇرىلىمى زاماناۋي دەموكراتيالىق قۇندىلىقتارعا نەگىزدەلگەن. ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىزدىڭ بۇل قۇجاتقا ۆەتو قويىپ, كەرى قايتارۋعا دا قۇقى بار. ياعني, مۇنداي باستامانى پارلامەنت قابىلداعانىمەن, ونى تولىقتىرىپ, تۇزەتۋ ءۇشىن نەمەسە كەرى قايتارۋ ءۇشىن قۇجاتقا قول قوياتىن پرەزيدەنت. بۇل دەموكراتيالىق پرينتسيپتەرگە ساي كەلەدى جانە ءىس قالاي جالعاسىن تاباتىنىن ۋاقىت كورسەتەدى. ال قازىر پارلامەنتىمىز ءوزىنىڭ يدەولوگيالىق ءۇنى مەن ساياسي كوزقاراسىن قوعامعا ءبىلدىردى. ارينە, جەتىلدىرەتىن تۇستار مەن بىرقاتار ۇسىنىستار بار. ونى وتانداستارىمىز ءىس بارىسىندا تالقىلاي تۇسەتىن بولادى.
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن
ەرلان وماروۆ,
«ەگەمەن قازاقستان»
