اقپاراتتىق ساياسات ءومىر شىندىعىمەن سايكەسۋى ءتيىس

قازاقستان پرەزيدەنتى جانىنداعى ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلىندا ەلىمىزدىڭ ءار سالاسى بويىنشا جەتىستىكتەرى مەن ناتيجەلەرىن تالقىلاۋعا باعىتتالعان ارنايى جوبانىڭ شەڭبەرىندە كەزەكتى ساراپشىلار كەزدەسۋىن وتكىزدى. كەزدەسۋدىڭ بۇل جولعى قوناعى اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار ءمينيسترى داۋرەن اباەۆ بولدى. اتالعان ينستيتۋت ديرەكتورى ەرلان قارين ساراپشىلارمەن مۇنداي كەزدەسۋلەردى ءوت­كىزۋدىڭ ماڭىزى ايرىقشا ەكە­نىن جەتكىزدى. «25 جىل – تا­ريحي ۋاقىت, ۇلكەن مەجە. ەلى­مىز­دىڭ, قوعامنىڭ, حالىقتىڭ وسى ۋاقىت كەزەڭىندە قول جەتكەن جەتىستىكتەرى, دامۋ با­عى­تى, وزەكتى ماسەلەلەرى بولسا, ولار­دى جان-جاقتى سۇزگىدەن ءوت­­كىزۋ كەرەك, سوندا عانا ءبىز بۇل ۋاقىتتىڭ باعاسىن بىلەمىز, ەكىن­شىدەن, جاڭا ماقساتتارىمىز بەن با­عىتتارىمىزدى ايقىنداي الاتىن بولامىز», – دەدى ول. ەرلان تىنىمباي ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل جوبانى قولعا العان كەزدە, وعان ەڭ الدىمەن, اقپارات جانە كوم­مۋنيكا­تسيا­لار مينيسترلىگى قول­داۋ كور­سەتىپتى. «سوندىقتان بۇگىنگى كەزدەسۋدىڭ ماڭىزى دا, ورنى دا ەرەكشە. اقپارات سالاسى – ۇلكەن سالا. ول تەك كوبىمىز وي­لايتىنداي, تەك اقپارات قۇ­رال­دارىن عانا قامتىمايدى. بۇل سا­لا­نىڭ اتقارىپ جاتقان جۇ­مىس­تارى جان-جاقتى, اۋقىمى كەڭ. ماسەلەن, مەملەكەت جانە ۇكىمەت تاراپىنان اتقارىلاتىن قىزمەتتەردىڭ اۆتوماتتاندىرىلۋىن, جاڭا ستاندارتتارعا كوشۋىن جۇزەگە اسىرۋ دا وسى سالاعا كەلىپ تىرەلەدى. 25 جىلدا باسى قايىرىلعان رەفورمالار بويىنشا ەڭ ءبىر ايقىن جانە ناقتى قول جەتكىزىلگەن جەتىستىكتەر وسى سالانىڭ اينا­لا­­­سىندا شوعىرلانعان. ولار­عا حا­لىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتا­­لىق­تارىن, «ەلەكتروندى ۇكى­مەت» قىزمەت كورسەتۋ جۇيەسىن مى­سالعا كەلتىرسەك تە بولادى», – دەدى ينستيتۋت ديرەكتورى. ال د. اباەۆ ءوز سوزىندە اق­پا­ر­ات سالاسىندا اۋىز تولتىرىپ ايتاتىن دۇنيەلەردىڭ ىسكە اسىرىلعانىن ايتتى. «اقپارات سالاسىنىڭ بىرنەشە باعىتى بار. ماسەلەن, ول – اقپاراتتاندىرۋ. اقپاراتتاندىرۋ بويىنشا, ءبىز ۇلكەن جەتىستىككە جەتتىك. ەكىن­شى­دەن, مەملەكەتتىك قىز­مەت كور­سەتۋ. 25-30-عا تارتا مەم­لە­كەتتىك قىزمەت ءتۇرى بار. ءبىز­دىڭ سالامىز باسقا ميني­ستر­­­لىك­تەر­مەن وتە تىعىز بايلانىس­تى. ەگەر ءبىز اقپاراتتاندىرۋ جۇ­مىس­تارىن جۇرگىزسەك, ول بۇكىل سا­­لانى قامتيدى», – دەدى ول بۇل ءجو­­نىندە. بۇدان كەيىن كەزدەسۋ وي-پىكىر ال­ماسۋ, سۇراق-جاۋاپ ءتۇ­رىندە ءور­بىدى. ماسەلەن, سايا­سات­تانۋشى ەرلان سايروۆ: «اق­پاراتتىق قاۋىپسىزدىك سا­لاسى سوڭعى كەزدە كۇردەلەنىپ ءارى ءارتاراپتانىپ كەلە جاتقان سە­كىلدى. ويتكەنى, ءبىزدىڭ ەلىمىزگە كوز ءسۇزىپ وتىرعان مەملەكەتتەر دە, ۇلكەن كورپوراتسيالار دا بار, بالكىم, جەكە تۇلعالار دا بار بولار. سوندىقتان اقپاراتتىق قاۋىپ­سىزدىك ماسەلەسى قالاي شە­شى­لىپ جاتىر؟ مەملەكەتتىك مۇددەنى قوعام مۇددەسىمەن قا­لاي ۇشتاستىرۋعا بولادى؟» – دە­گەن ساۋالىن قويدى. بۇل تۋراسىندا داۋرەن ءاس­كەر­بەك ۇلى: «مەن ءوز باسىم «اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك» دەگەن ءسوزدى ۇناتپايمىن. ونىڭ ماعىناسى كەڭ. سوندىقتان اق­پاراتتىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىن كوتەرگەندە, الدىمەن, ونىڭ اس­تارىندا نەنىڭ جاتقانىن انىق­تاپ العان ءجون. مەنىڭ ويىم­شا, ءبىزدىڭ اقپاراتتىق قاۋىپ­سىز­دى­گى­مىز­دىڭ اقساپ تۇرعان ءبىر جەرى – «سۇر تارەلكالاردىڭ» قىزمەتى. ولار – قازاق جەرىندە تازا شەت­ەلدىك ارنالاردى كورسەتەتىن سپۋت­نيكتىك تاباقشالار. دەگەن­مەن, ءدال قازىرگى تاڭدا ءبىز ولار­دىڭ قىز­مەتىنە تولىعىمەن تى­يىم سالا المايمىز عوي. نەگە؟ ءما­سەلەن, بىرەۋلەر سول ارنالار ار­قىلى اعىلشىن پرەمەر-ليگاسىن كورىپ وتىر. ال ونداي شەتەلدىك سپۋتنيكتىك ار­نالارعا شەكتەۋ قوياتىن بول­ساق, وتاندىق ارنالارعا, كابەلدىك, سپۋتنيكتىك وپە­راتورلارعا اعىل­شىن پرەمەر-لي­گاسىن كورسەتە الاتىن­داي ءمۇم­­كىندىك جاساۋىمىز كەرەك. ال ونىڭ سىرتىندا كاسىبي كو­م­­مەنتاتورلارعا, دى­بىس پەن كار­تينكانىڭ ساپا­سىنا ءجا­نە تاعى دا باسقا تەx­ني­كا­لىق جايتتارعا قاتىستى ءما­سەلەلەردىڭ توبە كور­سەتەتىنى انىق», – دەدى مينيستر. ونىڭ اي­تۋىن­شا, كەلەر جىلدان باستاپ, ارنايى نورما ەن­گى­زىل­مەك. ول نورما بويىنشا, قا­زاقستانداعى ءاربىر شەتەلدىك تەلە­ارنا ءوز وكىلدىكتەرىن اشۋى قا­جەت. بۇل – زاڭ نورماسىنىڭ تالابى. ال وكىلدىكتىڭ جەتەك­شى­لىك تىزگىنىن ۇستايتىن ادام قازاق­ستان ازاماتى بولۋى ءتيىس. سونىمەن قاتار, مينيستر اق­پا­راتتىق قاۋىپسىزدىكتى قام­تا­­ماسىز ەتۋدە زاڭعا سايكەس, ين­تەر­­نەتتەگى «تەرىس پيعىلداعى» سايت­­تارعا توقتام سالۋ, ياعني ولاردى بۇعاتتاۋ جۇمىستارى دا تيىسىنشە جۇرگىزىلىپ جاتقانىن ايتتى. ال «ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىل­دىق بەدەرىندە قازاق جۋر­نا­ليستيكاسىنىڭ كەلبەتى قا­لاي قا­­لىپتاستى؟» – دەگەن كە­زەك­تى سۇراققا د. اباەۆ بىلايشا جاۋ­اپ بەردى: «شىنى كەرەك, ءدال قازىر بۇل تۋرالى ءبىر ءسوز­بەن­ ايتۋ قيىن شىعار. ءبىزدىڭ جۋرناليستيكامىز ءالى ءوز ورنىن ايقىنداپ الا قويعان جوق دەپ ويلايمىن. بۇل ءۇردىس ەندى عانا قارقىن الا تۇسۋدە. قازاقستان جۋرناليستيكاسى زاماناۋي, جان-جاقتى, ناعىز تاۋەلسىزدىككە ساي جۋرناليستيكا رەتىندە ەندى قالىپتاسىپ كەلە جاتىر», – دەدى داۋرەن اسكەربەك ۇلى. بۇل كۇنى جيىن مودەرا­تو­رى ە.قارين شەتەلدە «قاز­اقپارات» اگەنتتىگى مەن «حابار 24» ارناسىنىڭ تىلشىلەر قو­سىن­­دارىنىڭ جۇمىس ىستەپ تۇر­عا­نىن تىلگە تيەك ەتە كەلە: «بۇل ءتىل­شىلەر بولىمشەلەرى, جال­پى, ور­تالىق ازيانىڭ دا جال­عىز وكىلدىگى ەكەن. دەمەك, بۇل قازاق­ستاندىق بۇقارالىق اق­پارات قۇرالدارىنىڭ تۇتاس ءوڭىر ءۇشىن جالعىز اقپارات كوزى بولىپ وتىرعانىن بىلدىرسە كەرەك», – دەدى ە.قارين. وسىلاي دەي كەلە, ول مينيسترگە: «ارينە, ءبىزدىڭ شەتەلدىك وقيعالار مەن جاڭالىقتاردى سۇزگىدەن وتكىزىپ تۇراتىن ساراپشىلارىمىز بار. دەسەك تە, وتاندىق جۋرناليس­تەر تاراپىنان حالىقارالىق وقيعالارعا ساراپتاما جۇرگىزۋ, تيىسىنشە باعا بەرۋ جاعى كەمشىن ءتۇسىپ جاتاتىنداي كورىنەدى. سون­دىقتان ءوزىمىزدىڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىمىزدىڭ شەت­ەل­دەگى تىلشىلەر قوسىنىن اشۋ ءما­سەلەسى قانشالىقتى وزەكتى بولىپ تۇر؟» – دەگەن دە ساۋالىن قويدى. اقپارات جانە كوممۋنيكا­تسيالار ءمينيسترى مۇنداي باستامانى, ياعني تىلشىلەر قوسىندارىن اشۋدى قولدايتىنىن, سەبەبى, «ءوز قازانىمىزدا ءوزىمىز عانا قايناپ» وتىرا المايتىنىمىزدى جەتكىزدى. «الەم وزگەشە بولا باستادى. دەمەك, ءبىز تەك ءوزىمىزدىڭ اينالامىزدى جاۋىپ, قىمتاپ وتىرا المايمىز. سوندىقتان تىلشىلەر قوسىندارى قاجەت. ءاسى­رەسە, ولار رەسەي, قىتاي, اقش سياقتى ەلدەردە, سونداي-اق, ورتالىق ازيا مەن ەۋروپاعا كىرە­تىن نەگىزگى ينۆەستيتسيالىق ءارى ىسكەرلىك ارىپتەس-ەلدەردە اشۋ قاجەت. بۇل سالاداعى جۇمىستار جالعاسا بەرەدى. ارينە, مۇنىڭ بارلىعى اقپارات سالاسىنداعى مەملەكەتتىك تاپسىرىسقا بايلانىستى جۇرگىزىلەدى. ماسەلەن, جەكەمەنشىك تەلەارنالار مەن اقپارات اگەنتتىكتەرىنىڭ شەتەلدە ءوز تىلشىلەرىن ۇستاۋى قيىن. سەبەبى, ول قىرۋار قارجىنى قا­جەت ەتەدى», – دەدى ۆەدومستۆو باس­شىسى. ساراپشىلارمەن كەزدەسۋ كەزىندە اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار ءمينيسترى د.اباەۆ, سونداي-اق  الداعى ەكى ايدىڭ ىشىندە اقپاراتتىق سالاداعى مەملەكەتتىك تاپسىرىس جۇيەسىنە وزگەرىستەر ەنگىزىلەتىنىن ايتتى. ياعني, كەلەر جىلى قاڭ­تار ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن مەم­لە­كەتتىك تاپسىرىستىڭ جاڭا ءجۇي­ە­سى تانىستىرىلماق. «ءبىز بار­لىق وزەكتى ماسەلەنى بىلەمىز. قازىر ونى تولىققاندى زەرتتەپ جاتىرمىز. ال ەكى ايدان كەيىن مەن وسى جاڭا جۇيە تۋرالى بايانداپ بەرەتىن بولامىن. ارينە, ونى بىردەن ىسكە اسىرۋ قيىن بولاتىن شىعار. بىراق تا ءبىز اشىقتىقتى بارىنشا قامتاماسىز ەتەمىز», – دەدى د.اباەۆ. اقپارات جانە كوممۋنيكا­تسيالار ءمينيسترى باق-تىڭ مەم­لە­كەت­تىك تاپسىرىس ارقىلى الا­تىن قارجىسىنىڭ قالاي جۇم­سالاتىنىنا قاتىستى دا ءوز ويىن ءبىلدىردى. «تسيفرلىق تاراتىلىم دا بار, ءبىز ساتىپ الاتىن كوپتەگەن ماتەريال دا بار, ماسەلەن, ءبىز فۋتبولدان قازاقستان قۇراماسى ويىنىنىڭ ترانسلياتسياسىن ساتىپ الۋىمىز كەرەك. وليمپيادادا دا ءدال سولاي. ەلىمىزدە وليمپيا­دانى كورسەتۋ بويىنشا كەلىس­سوز­دەردى مەن جۇرگىزگەن بولاتىنمىن. بۇل كەلىسسوزدەر وليمپيا ويىن­­دارىنا 1 اپتا قالعاندا عانا اياقتالدى. ياعني, ءبىز وليم­پيادانى كورسەتە الماۋىم­ىز مۇمكىن ەدى. سەبەبى, كەلىسسوز كۇر­دەلى بولدى. مىنە, بۇعان دا قاراجات قاجەت, بۇل دا مەم­لەكەتتىك اقپارات­تىق تاپسىرىس», – دەدى داۋرەن اسكەربەك ۇلى. بۇعان قوسا, ول مەملەكەتتىك اق­­پاراتتىق تاپ­سى­رىس­­قا جۇم­سا­لاتىن قاراجات تۋرالى ايت­قان كەزدە ناقتى كونتەنتكە جۇم­­س­ا­لاتىن اقشا جايلى عانا ءسوز قوزعاۋ كەرەك ەكەنىن جەت­كىز­دى. كەزدەسۋدە ۆەدومستۆو باس­شىسى جالپى, باق-تا جازىلاتىن, كورسەتىلەتىن, ايتىلاتىن ماسەلەلەردىڭ بارلىعى بۇگىنگى ءومىر شىندىعىمەن سايكەس كەلۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. «ءبىزدىڭ باق الدىندا قويىپ وتىرعان تالاپ-مىندەتىمىز دە وسى», – دەدى د.اباەۆ. ءلايلا ەدىلقىزى, «ەگەمەن قازاقستان»