بۇل – حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ جوعارى سەنىمى

تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 25 جىلى ىشىندە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن سىرتقى ساياساتتا دا ايتۋلى تابىستارعا قول جەتكىزدى. وتكەن جىلدار بەدەرىندە ءوزىمىزدىڭ ومىرشەڭ باستامالارىمىزبەن دە الەمدىك قوعامداستىققا كەڭىنەن تانىلدىق. سونداي تانىمالدىقتىڭ ناتيجەسىندە ەقىۇ سەكىلدى بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىمعا دا توراعالىق ەتتىك. ەندى مىنە, بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەلىگىنە سايلانىپ, وسى جاھاندىق ۇيىمدا جۇمىس ىستەيتىن بولامىز. وسى ورايدا ءبىز قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى م.اشىمباەۆپەن اڭگىمەلەسكەن ەدىك. – ماۋلەن ساعاتحان ۇلى, قازاقستان 2017-2018 جىلدارعا بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىم – بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەلىگىنە سايلاندى. مىنە, ەندى سول جۇمىسقا كىرىسكەلى وتىر. ەلىمىز ءۇشىن ونىڭ ماڭىزى قانداي؟ – جاڭا 2017 جىلى ەلىمىزدىڭ الدىندا جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى اسا ۇلكەن ماقسات-مىندەتتەر تۇر. سونىڭ ءبىرى – قازاقستان 1 قاڭتاردان باستاپ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەلىگى جۇمىسىنا كىرىسەدى. بىرىنشىدەن, بۇل – ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن ۇلكەن ابىروي. ەكىنشى جاعىنان, مۇنى حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ قازاقستانعا كورسەتىلگەن سەنىمى دەپ قابىلداۋىمىز كەرەك. بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەلىگى قازاقستانعا نە بەرەدى دەگەن ماسەلەگە كەلسەك, جالپى, بۇل شەشىمدى بۇۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر قابىلدادى. وسى شەشىم ارقىلى ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەر قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بەيبىتشىلىكسۇيگىش كوپۆەكتورلى ساياساتىنا جوعارى باعاسىن بەرىپ وتىر. سوندىقتان, بۇل الەمدىك قوعامداستىقتىڭ ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك العاننان بەرى قارايعى جىلدارىندا قاۋىپسىزدىك سالاسى بويىنشا جۇرگىزگەن سىرتقى ساياساتىنا بەرىلگەن باعا بولىپ تابىلادى. سونىمەن بىرگە, بۇل – قازاقستاننىڭ كوتەرگەن باستامالارىنىڭ حالىقارالىق قوعامداستىق تاراپىنان قولداۋ تابۋىنىڭ ناقتى كورسەتكىشى. ەلىمىز تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعىن اتاپ ءوتتى. ال تاۋەلسىزدىكتى ءارى قاراي نىعايتۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى – الەمدەگى ىرگەلى مەملەكەتتەرمەن ستراتەگيالىق قاتىناستارىمىزدى دامىتا بەرۋ جانە سول قارىم-قاتىناستاردى جاڭا دەڭگەيگە شىعارۋ. ەكىنشىدەن, قازاقستان ءوزىنىڭ ەكى جىلدىق مۇشەلىگى بارىسىندا بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى مۇشەلەرى – اقش, رەسەي, قىتاي, فرانتسيا, ۇلىبريتانيامەن جانە ون تۇراقتى ەمەس مۇشەلەرىمەن ءىرى حالىقارالىق باس­تاما-جوبالاردى كوتەرە وتىرىپ, سولاردى جۇزەگە اسىرۋدا بىرلەسە جۇمىس ىستەسە, ءبىزدىڭ قارىم-قاتىناسىمىز جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلەتىنى انىق. – ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساياساتىنداعى نەگىزگى ماقساتتىڭ ءبىرى – كورشىلەس مەملەكەتتەر اراسىندا قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ەكەنى بەلگىلى. وسىعان بايلانىستى نە ايتار ەدىڭىز؟ – قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتىنداعى باستى باعىتتىڭ ءبىرى – مەملەكەتتىك شەكارامىزدىڭ پەريمەترى بويىنشا تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىك بەلدەۋىن قالىپتاستىرۋ. اشىعىن ايتقاندا, سوڭعى اقپاراتتار بۇگىندە اۋعانستانداعى جاعدايدىڭ قيىنداپ بارا جاتقانىن كورسەتەدى. وسى ەلدەگى پروبلەمالار ءبىزدىڭ ەلىمىزگە دە اسەرىن تيگىزۋى مۇمكىن. سول سەبەپتەن, ورتالىق ازيا مەن اۋعانستاندا تۇراقتىلىقتىڭ بولعانى قازاقستان مۇددەسىنە سايكەس كەلەدى. قازاقستان ءوزىنىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەلىگى كەزىندە وسى ماسەلەلەرگە باسا نازار اۋدارۋى ءتيىس, سوعان جۇمىس ىستەۋى قاجەت. قازاقستاننىڭ كوتەرەتىن باستى ماسەلەلەرىنىڭ تاعى ءبىرى – ورتالىق ازيا مەن اۋعانستاندا قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ جانە وسى وڭىرلەردى دامىتۋ بولماق. ەگەر ءبىزدىڭ ەلىمىز اتالعان ماسەلەلەردى بۇۇ-نىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندە كوتەرىپ, سول ارقىلى ورتالىق ازيا مەن اۋعانستانداعى كەيبىر پروبلەمالار شەشىمىن تاۋىپ جاتسا, ول قازاقستاننىڭ قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە قوسقان ۇلەسى بولار ەدى. ال قازاقستان بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەلىگىنە سايلانعان ورتالىق ازياداعى العاشقى مەملەكەت بولىپ وتىر. سوندىقتان, ەلىمىز ءوزىنىڭ جۇمىسى بارىسىندا ورتالىق ازيا ەلدەرىنە قاتىستى وزەكتى دە وتكىر ماسەلەلەردى كوتەرۋ ارقىلى ولاردىڭ شەشىلۋىنە ىقپال ەتەتىن بولادى. – بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ قۇرىلىمى جونىندە دە حاباردار ەتسەڭىز. – ۇيىمنىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى 15 مۇشە مەملەكەتتەن تۇرادى. جاڭا ايتىپ وتكەندەي, ونىڭ بەسەۋى تۇراقتى, ال ونى تۇراقتى ەمەس مۇشەلەر. ولار قارالاتىن ماسەلەلەردىڭ بارلىعىنا قاتىسۋعا جانە داۋىس بەرۋگە وكىلەتتى. ەڭ باستى ايىرماشىلىق – تۇراقتى مەملەكەتتەردىڭ بەلگىلى ءبىر ماسەلەلەرگە بايلانىستى ۆەتو قويۋعا قۇقىعى بار. بىراق, ۆەتو وتە سيرەك قولدانىلادى. قازاقستان الداعى ەكى جىلدا ءوزىنىڭ مىندەتىن ابىرويمەن اتقاراتىنىنا سەنىمىمىز مول. – ەلىمىز باسىمدىق رەتىندە قانداي ماسەلەلەردى العا شىعارعالى وتىر؟ – قازاقستان بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ مۇشەسى قىزمەتىندە نەگىزىنەن ورتالىق ازيا مەن اۋعانستانداعى ماسەلەلەردى باسىمدىق رەتىندە قويىپ وتىر. مۇندا تەرروريزممەن كۇرەس, ەكولوگيالىق جانە باسقا دا ماسەلەلەر كوتەرىلەدى. سوڭعى جىلدارى ەلباسىمىز بىرقاتار حالىقارالىق باستامالار كوتەرگەنىن كوپشىلىك جاقسى بىلەدى. سونىڭ ءبىرى – 2016 جىلى ۆاشينگتوندا وتكەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك سامميتىندە جاريا ەتىلگەن «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسى. مەملەكەت باسشىسى سول مانيفەسىندە اسا وزەكتى حالىقارالىق ماسەلەلەردى ايتا كەلىپ, ولاردى قالاي شەشۋ قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتكەن ەدى. ەلىمىزدىڭ مۇشەلىككە سايلانۋى ەلباسىمىزدىڭ مانيفەسىندە كوتەرىلگەن ماسەلەلەردى جۇزەگە اسىرۋعا جول اشىپ وتىر. قازاقستان سول مۇمكىندىكتى كەڭىنەن پايدالاناتىن بولادى. مەملەكەت باسشىسى 2015 جىلى, سونداي-اق تەرروريزممەن كۇرەس جۇرگىزۋگە بايلانىستى بىرقاتار باستامالار كوتەرىپ, ۇسىنىستار بىلدىرگەن بولاتىن. ەلىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە مۇشەلىكتى اتقارۋى بارىسىندا وسى ماسەلەلەر دە نازاردان تىس قالمايدى دەگەن ويدامىز. قازاقستاندىق ديپلوماتتار پرەزيدەنتتىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى باستامالارى مەن ۇسىنىستارىن جۇزەگە اسىرۋدا بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن ءتيىمدى پايدالانۋ ارقىلى جۇيەلى جۇمىس ىستەۋدى جوسپارلاپ وتىر. – ماۋلەن ساعاتحان ۇلى, قازاقستان تاعى قانداي ناقتى جۇمىستار اتقارادى؟ – بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ قۇرىلىمىندا تۇراقتى كوميتەتتەر جۇمىس ىستەيدى. مۇشە مەملەكەتتەر سول تۇراقتى كوميتەتتەردە ۇسىنىستار دايىنداپ, ۇيلەستىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەدى. وسىنداي كوميتەتتەردىڭ ۇشەۋى قازاقستانعا تاپسىرىلىپ وتىر. ونىڭ ءبىرىنشىسى – اۋعانستان ماسەلەلەرىنە قاتىستى كوميتەت. ەكىنشىسى – دايش جانە «ءال-قايدا» تەرروريستىك ۇيىمدارىنا قارسى كۇرەستى ۇيلەستىرۋگە باعىتتالعان كوميتەت. ءۇشىنشىسى – ەريترەيا-سومالي دەگەن كوميتەت. وسى ءۇش كوميتەتكە دە قازاقستان توراعالىق ەتەدى. اتاپ ءوتۋىمىز كەرەك, وسى ءۇش كوميتەت تە ۇيىمداعى وتە ماڭىزدى قۇرىلىمدار سانالادى. سوندىقتان ءبىز مۇنى ەلىمىزگە كورسەتىلگەن زور سەنىم دەپ قابىلدايمىز. ونىڭ ۇستىنە بۇل بىزدەن اسا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكتى تالاپ ەتەدى. – ال شەشىمدەر قالاي قابىل­دانادى؟ – بۇۇ-نىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى – سانكتسيالاردى جاريالاۋعا قۇقىعى بار حالىقارالىق دەڭگەيدەگى بىردەن-ءبىر ورگان. سوندىقتان, قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ كەز كەلگەن قارارىنىڭ ماڭىزى مەن ءمانى وتە زور. قازاقستان ورتالىق ازيا مەن اۋعانستانعا بايلانىستى قارار قا­بىلداۋدى ءوزىنىڭ ناقتى جوسپارى رەتىندە قاراستىرىپ وتىر. ەلىمىز وسى ماسەلەمەن اينالىسۋدى جاقىن كۇندەرى باستايدى. قازاقستاننىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە مۇشەلىگى كەزىندە اتقاراتىن جۇمىستارىنىڭ ەلىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن تۇراقتىلىعىنا, حالقىمىزدىڭ بولاشاعىنا تىكەلەي قاتىسى بار. ەلىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەلىگىنە سايلانۋىن دا, جوعارىدا اتالعان ماڭىزدى كوميتەتتەردىڭ سەنىپ تاپسىرىلۋىن دا حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ قازاقستان پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆقا دەگەن شىنايى سەنىمى مەن قۇرمەتى جانە ەلباسىمىزدىڭ الەمدە قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان باياندى باستامالارىنا بىلدىرىلگەن قولداۋ دەپ قابىلداعان ءجون. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت. اڭگىمەلەسكەن ءاليسۇلتان قۇلانباي, «ەگەمەن قازاقستان»