قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتىنىڭ ءبىرلەسكەن وتىرىسىندا تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 25 جىلدىعى دەكلاراتسياسى قابىلداندى. تاۋەلسىزدىك – كۇنى كەشە ءوز ەلى, ءوز جەرىندە ەگەمەندىك العانعا دەيىن تابالدىرىق كوزىنەن ۇزاماعان قازاق حالقى ءۇشىن ەڭ ۇلىق مەرەكە. بۇگىندە الەمنىڭ باسەكەگە قابىلەتتى 50 ەلىنىڭ ساپىنا ەنگەن قازاقستان ەڭ جوعارى دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋدى ماقسات ەتىپ وتىرسا, وعان لايىق العىشارتتار از ەمەس. سولاردىڭ ءبىرى – ەل دامۋىن ايقىندايتىن «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى. اتالمىش جاڭا سيپاتتاعى قۇجات, ءوسكەلەڭ ەلدىڭ جارقىن ەرتەڭىنىڭ كەپىلى ىسپەتتەس.
ەلباسىنىڭ «100 ناقتى قادام: بارشاعا ارنالعان قازىرگى زامانعى مەملەكەت» ۇلت جوسپارى ەلىمىزدە ءوندىرىس پەن يننوۆاتسيانى, الەۋمەتتىك سالانى دامىتۋعا سونى سەرپىن بەرىپ وتىر. تۋعان جەر تۇتاستىعى ءۇشىن ساقالىنا شىركەي ۇيالاپ, ات ۇستىنەن تۇسپەي جاۋىمەن قيدالاسقان, ءتۇرلى شاپقىنشىلىققا ۇشىراپ, كوزىنىڭ جاسى كەپپەگەن اتا-بابالارىمىز وسىنداي مامىراجاي زاماندى ارمانداپ وتكەنىن سارعايعان تاريح پاراقتارى كوز الدىمىزعا جايىپ سالادى.
قازاقستان ءوز تاۋەلسىزدىگىنىڭ جيىرما بەس جىلىندا نەبىر تار جول, تايعاق كەشۋلەردەن امان ءوتىپ, ازاتتىقتىڭ العاشقى اسۋلارىنان ابىرويمەن اسا ءبىلدى. ەلباسىنىڭ سارابدال ساياساتىنىڭ ارقاسىندا ەلىمىز قازىر بۇكىل الەم تاڭدانا, تاڭىرقاي قارايتىن عالامات دامۋ جولىنان ءوتىپ, ىنتىماعى جاراسقان, ەكونوميكاسى وركەندەگەن, حالىقارالىق قاۋىمداستىققا يمەنبەي كىرەتىن ىرگەلى مەملەكەتكە اينالدى. بۇگىنگى ازات قازاقستان – الەمدەگى ىرگەلى مەملەكەتتەردىڭ ساناتىنا قوسىلدى. بىزدىڭ ەلباسىنىڭ پىكىرىمەن الەم ساياساتكەرلەرى ساناساتىن كۇنگە جەتتىك.
دۇنيە ءجۇزى حالقىنىڭ اداسقاندا باعىت ۇستار, داتكە قۋات ەتەر تەمىرقازىعى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ تورىندە قازاق داۋىسى الەمگە ەستىلسە, ونىڭ ەلباسىنىڭ ارقاسى ەكەنىن حالقىمىز جانە بىلەدى.
دەكلاراتسيادا ەلباسىنىڭ تاۋەلسىزدىك شەجىرەسىندەگى ەڭبەگى تولىق قامتىلىپ, جان-جاقتى كورسەتىلگەنىن دە ايتا كەتۋىمىز قاجەت.
شيرەك عاسىرداعى وتكەن جولدارىمىز تارقاتىلعان تاريحي قۇجاتتى وڭتۇستىك حالقى دا ءبىراۋىزدان قولداپ وتىر.
تاۋەلسىزدىك پەن ەلباسى بۇگىندە ەگىز ۇعىمعا اينالىپ كەتتى.
وسى جاعدايدى ۇلىستىڭ ۇيىتقىسىنا بالانعان وڭتۇستىك جۇرتى تولىق قۋاتتايدى. تابيعي قازبا بايلىقتاردان گورى ادام رەسۋرسىنا باي ايماقتىڭ حالقى دا ەلباسىنىڭ ساياساتىنا ءبىراۋىزدان قولداۋ ءبىلدىرىپ, قاشاندا قاسىنان تابىلىپ كەلەدى. ەلباسىنىڭ دا ءوڭتۇستىككە دەگەن ىقىلاسىنىڭ ەرەكشە ەكەنىن جاقسى بىلەمىز.
«وڭتۇستىك – قازاقتىڭ قايماعى شايقالماعان جەر. بۇل ءوڭىر شۋاقتى كۇنىمەن, حالقىنىڭ جومارتتىعىمەن, مەيماندوستىعىمەن, سالت-داستۇرگە بەرىكتىگىمەن, ەڭ باستىسى, ەڭبەكسۇيگىشتىگىمەن ەرەكشەلەنەدى. سىزدەرگە ءار كەلگەن سايىن وڭتۇستىكقازاقستاندىقتاردىڭ ءوز ولكەسىن گۇلدەندىرۋمەن, تۇرمىس-تىرشىلىكتەرىن جاقسارتا تۇسۋمەن قاتار, وزدەرىنىڭ نەگىزگى ءتۇپ-تامىرىن ۇمىتپاي, ادەمى جالعاستىرىپ جاتقانىن كورەمىن». وڭتۇستىككە كەلگەن ساپارىنىڭ بىرىندە مەملەكەت باسشىسى وسىلاي دەگەن بولاتىن.
1993 جىلدىڭ مامىر ايىنىڭ 1 جۇلدىزىندا قاسيەتتى ورداباسى بيىگىندە قازاقتىڭ ءۇش ايگىلى ءبيى تولە بي, قازىبەك بي جانە ايتەكە ءبيدى ەسكە الۋ ماقساتىندا ۇلى جيىن ءوتتى. سول كەمەڭگەر ءۇش ءبيدىڭ ءىزى قالعان ورداباسى تاۋىنا قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وزبەكستان جانە قىرعىزستان پرەزيدەنتتەرىن باستاپ كەلدى. ەلباسى وسىدان ءتورت عاسىرعا جۋىق ۋاقىت بۇرىن ءۇش بي اق شاتىرىن تىگىپ, كەڭەسكەن تۋتوبەگە كوتەرىلىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كوك تۋىن كوككە جەلبىرەتتى. مەملەكەتىمىزدىڭ ءانۇرانى وينالدى. پرەزيدەنتىمىزدىڭ قاۋلىسىمەن «ورداباسى» ۇلتتىق تاريحي-مادەني جانە تابيعي قورىعى دۇنيەگە كەلدى.
بۇگىندە ءبىزدىڭ ەلباسىن دۇنيە ءجۇزىنىڭ سۇڭعىلا ساياساتكەرلەرى «كورەگەن باسشى» دەپ باعالايدى. وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارى اياعىن ءتاي-ءتاي باسقان جاس قازاقستان ءۇشىن وتە اۋىر كەزەڭ بولاتىن. جۇرت الدا جاقسى كەزەڭدەر بار, ەلىمىز الەمدەگى ايتۋلى مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى بولادى دەگەنگە سەنە قويمايتىن. ويتكەنى, داستارقانى تاقىل-تۇقىل, جۇمىس ورىندارى از, اركىم ءوز بىلگەنىمەن ءجۇرىپ جاتقان كەزەڭ ەدى.
جاقىندا ەلباسىمىزدىڭ ءۇش كەمەڭگەر ءبيدىڭ ورداباسىداعى ورنىندا تۇرىپ ايتقان ءسوزىن قايتا وي ەلەگىنەن وتكىزدىك. شەتەلدىكتەر الداعىنى بولجاي بىلەتىن, باتىل شەشىم قابىلداي الاتىن كورەگەن باسشى دەپ بەكەر ايتپاعانىنا تاعى دا كوزىمىز جەتتى.
«مەنى وسى ەلدىڭ باسشىسى رەتىندە قاتتى تولعانتاتىن تاعى ءبىر جايدى ورتالارىڭىزعا سالعىم كەلەدى, – دەپ ەدى سوندا ەلباسى. ول – ءبىزدىڭ جاستارىمىزدىڭ وتانشىلدىعىن, ءوز ەلىنە, وتانىنا, جەرىنە دەگەن, بولاشاعىنا دەگەن اسا زور جاۋاپكەرشىلىك سەزىمىن تاربيەلەۋ. قازاق تاريحىندا تۇڭعىش رەت تۇراقتى اسكەر قۇردىق. ەلىمىزدى, جەرىمىزدى, بوستاندىعىمىزدى ساقتاۋ ءۇشىن بۇل بىزگە قاجەت بولدى.
كەزىندە قازاق دالاسىنىڭ ءار تۇكپىرىنەن وسى ورداباسىعا جينالىپ, ەلىم, جەرىم دەپ ەڭىرەگەن, باستارىن اجالعا بايلاپ, قان توككەن اتا-بابالارىمىزدىڭ ارۋاعى رازى بولسىن دەسەك, ءبىز ەلىمىزدى قورعاۋدى ازاماتتىق تا, پەرزەنتتىك تە بورىشىمىز دەپ ساناۋىمىز كەرەك. تاۋەلسىزدىگىمىزدى, ەگەمەندىگىمىزدى الدىمەن ءوزىمىز قورعاماساق كىم قورعايدى؟ ءبىزدىڭ تۋعان جەر ۇعىمىنىڭ اياسىن ابدەن تارىلتىپ جىبەرگەنىمىزدىڭ سالدارىنان تالاي ادام ءوز وبلىسىن, ءوز اۋدانىن عانا تۋعان جەرىم دەپ تانيتىن تاياز تۇسىنىكتەن ءالى ارىلا الماي ءجۇر. وقۋ بىتىرگەن جاستاردىڭ قايتكەندە دە اۋىلىنا ورالۋعا تىرىسىپ, ماماندىعى بويىنشا جۇمىس تابىلماسا دا اتا-اناسىنىڭ جانىنان شىقپايتىن پسيحولوگياسىن قۇپتاي بەرۋ قيىن. تابيعاتى سۇلۋ, توپىراعى قۇنارلى نەبىر شۇرايلى ولكە-وڭىرلەرىمىز وتانشىل جاستارىمىزدىڭ پەرزەنتتىك جۇرەگى مەن قۋاتتى بىلەگىن كۇتىپ جاتىر, اعايىن!
ءۇش ۇلى بابامىز سوناۋ ءبىر قيلى كەزەڭدە وسى ورداباسىنىڭ بيىگىنە شىعىپ, تەرىستىكتەگى ارىس پەن بوگەنگە, كۇنشىعىستاعى قازىعۇرتقا, ارقا جاقتان مۇنارتقان قاراتاۋعا قاراپ تۇرىپ, ەل بىرلىگى, حالىق ىنتىماعى تۋرالى كەزەك-كەزەك وي تولعاعان ەكەن. وسى ورداباسى بيىگىندە كيىزتۋىرلىقتى قازاق اتاۋلى اۋىزبىرلىكتى بولۋعا سەرتتەسكەن. ءۇش دانا ءبيىمىز اق باتاسىن بەرىپ, ابىلقايىرداي باس ساردارىن قولباسى ەتىپ سايلاپ, اتا جاۋعا اتتاندىرىپ سالعان ەكەن. كەيىن ايبىندى ابىلاي حان, بوگەنباي, قابانباي, جانىبەك, ناۋرىزباي, رايىمبەك, ەسەت, بوگەنبايلارداي تالاي-تالاي مىقتى بىلەك, تۇكتى جۇرەك باتىرلار سوندا ايتىلعان ارماندارعا تۇگەل جەتىپ, قازاق دالاسىنىڭ ءتورت تارابىن دا باسقىنشى جاۋدان تۇگەل ارىلتىپ العانىن بىلەمىز.
ەندى سول بابالار الىپ بەرگەن كەڭ-بايتاق جەرىمىزدى تۇگەل قۇلپىرتىپ, تۇگەل كوركەيتۋ بۇگىنگى بىزدەر مەن ەرتەڭگى جەتكىنشەكتەردىڭ ۇلەسىنە ءتيىپ وتىر. ازاتتىققا جەتەر جولدىڭ قانشالىقتى ۇزاق, قانشالىقتى تاۋقىمەتتى ەكەنىن كوردىك. ال ازاتتىقتى باياندى ەتە ءبىلۋدىڭ دە وڭاي شارۋا ەمەس ەكەنىن تۇسىنە باستادىق. وسى ارادا تاعى دا ۇلى بابالار دانالىعىن ەسكە الامىز:
«ەلدىڭ باعىن اشپاسا, ەر مۇراتقا جەتەر مە؟
ەرىنىڭ ساعىن سىندىرسا, ەل مۇراتقا جەتەر مە؟
ەل تىرەگى – ەرى, ەر تىرەگى –
ەلى بولا بىلگەن قاۋىمنىڭ باسىنان باعى كەتەر مە؟
ەستى ەرىڭدى ەز تۇتساڭ – ءوزىڭدى-ءوزىڭ قورلارسىڭ,
ەسەرىڭدى ەر تۇتساڭ – ىرگەڭىزدەن جاۋ كەتپەي, سويقاننان سويقان بولار.
ەز مۇراتى – كورەشەك, ەر مۇراتى – كەلەشەك.
كورەشەگىن كۇيتتەگەن – ءتۇبى قويماس سۇرىنبەي.
جەتەلى ەر اداسپاس – بابادان قالعان ءسوز بار عوي.
جەتەلى ەل اداسپاس – باعزىدان قالعان ءىز بار عوي», دەگەن ەكەن ايتەكە بي كۇلتوبەدەگى ءبىر جيىندا. كەشەگى كەلەڭسىز كۇندەردە بابادان قالعان سوزدەن جاڭىلىپ, باعزىدان قالعان ىزدەن اداسىپ قالا جازداپپىز. تالاي-تالاي القالى كەڭەس وتكەن اتاقتى كۇلتوبە باياعىدا جىرتىلىپ كەتىپتى. سايرام تۇبىندەگى مارتوبە كۇنى كەشە قۇرتىلىپ كەتىپتى. قاسيەتتى ورىننان قالعانى – ۇلىتاۋ مەن وسى ورداباسى. باۋىرىندا بابالاردان تۇسكەن ءىز ءالى سايراپ جاتىر. باسىندا بابالار داۋسى ءالى ساڭقىلداپ ەستىلىپ تۇر. ەندى سوزدەن جاڭىلىپ, ىزدەن اداسار ەش رەتىمىز جوق.
بۇگىنگى جيىن – سول جاڭىلماعاندىعىمىزدىڭ, اداسپاعاندىعىمىزدىڭ كۋاسى». مەملەكەت باسشىسى وسىلاي تولعانعان.
«تاۋەلسىزدىك تۋىن قولدا بەرىك ۇستاۋ – ءاربىر قازاقتىڭ, قازاقستاندى ءوز وتانىم دەپ سانايتىن بار ازاماتتاردىڭ قاسيەتتى بورىشى, ەڭ بيىك ماقساتى», دەيدى ەلباسى. ازات ەل بولۋ ءۇشىن ەل ىرگەسى ءبۇتىن بولىپ, بارلىعى ءبىر ءۇيدىڭ بالاسىنداي, ءبىر قولدىڭ سالاسىنداي تۇتاس بولۋ كەرەك. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ورداباسى بيىگىندە تۇرىپ وسى ۇلى ماقساتقا ءبىر كىسىدەي جۇمىلدىراتىن قازاقستان حالىقتارى اسسامبلەياسىن قۇرۋ يدەياسىن ايتقان ەدى. بۇگىندە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ اتقارىپ وتىرعان جۇمىسى ەڭ وزىق دەگەن مەملەكەتتەردىڭ ءوزىن قىزىقتىرىپ, قازاقستاندىق تاجىريبەدەن ۇيرەنىپ جاتىر. ەلباسىنىڭ سىندارلى ساياساتى دەگەندە الداعىنى بولجايتىن اسىل قاسيەتى, ەلدى تۇتاستىرۋداعى ەرەن ەڭبەگى ويعا بىردەن ورالادى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ وڭتۇستىككە كەلگەن ءار ساپارىنان جۇرت جاقسىلىق كۇتەدى. سونىڭ بىرەگەيى – سىرداريا ۇستىنەن سالىنعان ستراتەگيالىق كوپىر. كەڭەس وكىمەتىنىڭ كەۋدەمسوق مىنەز, ارام نيەتىنەن قازاق جەرى تالان-تاراجعا تۇسە جازداعانى بەلگىلى. سونىڭ ءبىرى – ماقتاارال اۋدانى وزبەكستانمەن ءۇش جاقتى شەكتەسەتىن ايلاقتا قالىپ كەتتى. ماقتاارالدىڭ ءبىر عانا جولى شاردارا اۋدانى ارقىلى ەدى. بىراق, ارناساي سۋ پلوتيناسى ۇستىنە كەدەن, شەكارا بەكەتىن قويعان قوڭسى اعايىننىڭ قوقان-لوقىسى ەلدىڭ زىقىسىن شىعارىپ جىبەردى. سوندىقتان, سىردىڭ ارعى بەتىندە قالعان قالىڭ ەل ەلباسىنان داريا ۇستىنەن كوپىر سالىپ بەرۋدى وتىنگەن ەدى. ەكونوميكالىق قيىندىقتار بەلدى قايىستىرىپ تۇرعان كەزەڭنىڭ وزىندە ەلباسى ۇكىمەتكە پارمەن بەرىپ, ەل اۋزىندا «تاۋەلسىزدىك كوپىرى» اتانعان ستراتەگيالىق نىساندى سالعىزدى.
بۇگىندە 300 مىڭنان اسقان ماقتاارالدىقتار ەشكىمگە جالتاقتاماي, ەركىن ءومىر ءسۇرىپ جاتىر.
وڭتۇستىك تۇرعىندارىنىڭ تاعى ءبىر قينالعان تۇسى اعىن سۋ جەتىسپەۋشىلىگى بولاتىن. بۇل وتە كۇردەلى ماسەلە ەدى. قىرعىز الاتاۋىنان توقتاعۇل گەس-ءى ارقىلى ەلەكتر قۋاتىن الۋ ءۇشىن ايدالعان سۋ قىسقى ۋاقىتتا شاردارا سۋ قويماسىن اۋزى-مۇرنىنان شىعارا جازدايتىن. سىيىمدىلىعى 5 ملرد تەكشە مەتر عانا بولاتىن سۋ قويماسى ەرنەۋىنەن تولىپ, قاتارىنداعى بەس اۋدان مەن قىزىلوردا وبلىسىنا قاتەر توندىرەتىندىكتەن, ارتىق سۋ ارناساي ارقىلى وزبەكستانعا وتكىزىلەتىن. قازاقستان ەكى جاعىنا دا بايەك بولىپ, ايىپپۇل تولەپ كەلدى.
ساراپشىلار وسى كەزەڭدە شاردارا ارقىلى وزبەكستان سۋ قويمالارىنا شامامەن ءبىر ارال كولىنىڭ سۋى كەتكەندىگىن ايتادى. وسىنداي جاعدايدا ەلباسى «كوكساراي» سۋ رەتتەگىشىن سالۋعا بۇيرىق بەردى. ونىڭ سىيىمدىلىعى 3 ملرد تەكشە مەتر بولعاندىقتان, شاردارا سۋ قويماسىن قوسقاندا 8 ملرد تەكشە مەتر سۋ وڭتۇستىكتە قالدى. «كوكسارايدىڭ» ارقاسىندا سۋارمالى جەرلەر كوبەيدى, شابىندىق مولايدى. بالىق ءوسىرىلىپ, ارتىق سۋ ارالعا قۇيىلدى.
ماقتاارالداعى «تاۋەلسىزدىك كوپىرى» مەن «كوكساراي» سۋ رەتتەگىشى وڭتۇستىكتىڭ ەڭ ءىرى اۋدان, قالالارىنداعى كۇرمەۋلى ماسەلەلەردىڭ ءتۇيىنىن وسىلاي شەشىپ بەردى. ەلىن, جەرىن سۇيگەن, قىسىلعاندا قولتىعىنان دەمەيتىن ەلباسى وسى وڭىردەگى ميلليوننان استام حالىقتىڭ اماناتىن ورىندادى. سىرداريا تاسىپ, جاعالاۋىنداعى شاعىن اۋىلداردى قارعىن سۋ الىپ, جانايقايى شىققاندا دا مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەتكە تاپسىرما بەرىپ, قاۋىپسىز جەردەن بارلىعىنا جەتەتىندەي كوركەم اۋىل سالدىرىپ بەردى. ۇيلەردى تاپسىرۋ سالتاناتىنا ارنايى كەلىپ, جۇزدەگەن جۇرتتىڭ قۋانىشىمەن ءبولىستى.
ماياقۇم اۋىلىنداعى تۇرعىندارمەن كەزدەسۋدە «بولعان جايتتى ەستىسىمەن اپات ورنىنا دەرەۋ بارىپ, ۇكىمەت تاراپىنان قاجەتتى شارالار قابىلداۋ جونىندە پرەمەر-مينيسترگە تاپسىرما بەردىم. ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىز – قۋاتتى مەملەكەت, سوندىقتان ءوز ازاماتتارىمىزدى قيىندىقتا قالدىرمايمىز», دەدى سوندا پرەزيدەنت.
2005 جىلى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى مەملەكەتتىك بيۋدجەت ەسەبىنەن سالىنعان «ءنۇرسات» شاعىن اۋدانىندا بولدى. «وسى قۇرىلىستى جۇرگىزە وتىرىپ 3 مىڭ ادامدى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتتىك. بۇل – وتە جاقسى كورسەتكىش. «ءنۇرسات» شاعىن اۋدانىنىڭ بولاشاعى زور. ءوڭتۇستىك قازاقستان – تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى باعدارلاماسىن العاش قولعا العان وڭىرلەردىڭ ءبىرى», – دەپ باعا بەردى.
اق التىنعا باعالاناتىن ماقتا تەك وڭتۇستىك ءوڭىرىندە وسىرىلەدى. ديقاندار كوپ قيىنشىلىقتارعا تاپ بولعاندىقتان, ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن «ماقتا تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. وڭتۇستىكتەگى اتىشۋلى ۆيچ وقيعاسى ەلىمىزدى ءدۇر سىلكىندىرىپ كەتكەندىگى بەلگىلى. ەلباسى جاعدايدى تۇراقتاندىرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ ءىسىن جاقسارتۋ ءۇشىن قان ورتالىعى مەن مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتاردى زالالسىزداندىرۋ ورتالىعىن شىمكەنتتە سالدىردى. بۇل – تمد-داعى ەڭ مىقتى ورتالىق.
2010 جىلى ق.ا.ياساۋي اتىنداعى حقتۋ-ءدىڭ مادەنيەت سارايىندا تۇركيا پرەزيدەنتى ابدۋللا گۇل ەلباسىنا اسىل تاستارمەن اشەكەيلەنگەن اساتاياق پەن اق شاپاندى سىيلاپ تۇرىپ: «كوپ جىل بۇرىن ءبىز تۇركى الەمى مەملەكەتتەرىنىڭ كەڭەسىن قۇردىق. بۇل جولداعى قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ەڭبەگى ەرەكشە. سوندىقتان, بۇكىل تۇركىتىلدەس حالىقتار الەمى اتىنان مىنا اساتاياقتى ۇلكەن قۇرمەتپەن نۇرسۇلتان نازارباەۆقا تابىس ەتەمىن», دەدى. سونداي-اق, ول نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۇركى الەمىنىڭ كوشباسشىسى دەگەن ويدى ايتتى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى 25 جىلدىق ۋاقىتتىڭ ىشىندە ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ كەمەڭگەر باسشىلىعىمەن تورتكۇل دۇنيەگە تانىلدى, الەم مويىنداعان ەگەمەن ەل بولدى.
« ۇلىستىڭ ۇيىتقىسى – وڭتۇستىك» اتانعان ءوڭىر حالقى دا تاۋەلسىزدىكتىڭ تارتۋلارىن ءىس جۇزىندە سەزىنۋدە. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ءوڭىر ەكونوميكاسىنا 3 ترلن 300 ملرد تەڭگەدەن استام ينۆەستيتسيا تارتىلىپ, 347 دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانى بوي كوتەردى. ءبىلىم سالاسىندا 491 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ, وسى سالاعا قارالعان قارجى 257 ەسەگە ارتقان. ماسەلەن, 1991 جىلى وبلىسىمىزداعى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا 895 ميلليون تەڭگە بولىنسە, قازىرگى تاڭدا ونىڭ كولەمى 230 ميلليارد تەڭگەگە جەتكەن.
سونىمەن قاتار, سوڭعى 25 جىلدا وڭىرىمىزدە جاڭادان 1491 بالاباقشانىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ, بۇگىنگى كۇنى مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەردىڭ سانى 1582-گە جەتتى. ناتيجەسىندە بالاباقشامەن قامتىلعان ءبۇلدىرشىندەر سانى 170,6 مىڭعا ۇلعايىپ, قامتۋ كورسەتكىشى 83,3 پايىزعا ارتىپ وتىر. وڭىرىمىزدەن تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا مەكتەپ ءبىتىرۋشى 4524 تۇلەكتىڭ «التىن بەلگى» يەگەرى اتانۋىن ءبىلىم سالاسىنا باعىتتالعان ينۆەستيتسيانىڭ وتەۋى دەپ بىلەمىز.
ەلىمىزدە 2009 جىلى «قازاقستان رەسپۋبليكاسى تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ 20 زياتكەرلىك مەكتەبى» جوباسى ازىرلەنگەنى بەلگىلى. وسى جوبا بويىنشا رەسپۋبليكامىزدا 20 «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى» اشىلسا, ونىڭ ەكەۋى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا بوي كوتەردى.
تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسىندا قول جەتكەن ءىرى جەڭىستەرگە دالەل بولاتىن مىسالدار وتە كوپ. قازاقستاننىڭ قانشالىقتى وسكەنىن سالىستىرمالى تۇردە ايتساق, 2001 جىلى بۇكىل مەملەكەتىمىزدىڭ بيۋدجەتى 508 ملرد تەڭگە بولسا, بۇگىندە تەك وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ بيۋدجەتى 550 ملرد تەڭگەگە جەتىپ وتىر.
ءار ۇلت, ءار حالىق ءۇشىن تاۋەلسىزدىكتەن ارتىق قاسيەتتى دە قىمبات ەشتەڭە جوق. وسىدان 25 جىل بۇرىن تاريحي تاڭداۋ جاساپ, مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى بۇگىندە بەدەلى بيىك, قۇقىقتىق, دەربەس دەموكراتيالىق مەملەكەت رەتىندە الەمگە تانىمال. ىنتىماقتى ۇران, تاتۋلىقتى تۋ ەتكەن بەيبىت حالقىمىزدىڭ وسىناۋ تابىسى, ەلىمىزدىڭ قارقىندى دامۋى – تۇراقتى ساياسات پەن ىشكى بىرلىكتىڭ ارقاسى, مەملەكەتىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ سارابدال ساياساتىنىڭ جەمىسى.
25 جىل ىشىندە قازاقستان ەكونوميكانى دامىتۋدا, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن قامتاماسىز ەتۋدە اسا زور جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدى. تۇراقتىلىق جانە قوعامداعى ءوزارا تۇسىنىستىك, زور جاۋاپكەرشىلىكپەن جۇزەگە اسىرىلعان سىرتقى ساياسات رەسپۋبليكانىڭ عالامدىق دەڭگەيدە بەدەلىن ءوسىردى. بۇگىنگى قازاقستان – كەمەلدەنگەن, قۋاتتى, ىرگەلى مەملەكەت!
شىن مانىندە, بۇل – ءبىزدىڭ بىرلىگى بەكەم حالقىمىزدىڭ ەرەن ەڭبەگىنىڭ ارقاسى, ەلباسىمىزدىڭ وراسان زور الىپ قىزمەتىنىڭ كورىنىسى.
جانسەيىت تۇيمەباەۆ,
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتىنىڭ ءبىرلەسكەن وتىرىسىندا تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 25 جىلدىعى دەكلاراتسياسى قابىلداندى. تاۋەلسىزدىك – كۇنى كەشە ءوز ەلى, ءوز جەرىندە ەگەمەندىك العانعا دەيىن تابالدىرىق كوزىنەن ۇزاماعان قازاق حالقى ءۇشىن ەڭ ۇلىق مەرەكە. بۇگىندە الەمنىڭ باسەكەگە قابىلەتتى 50 ەلىنىڭ ساپىنا ەنگەن قازاقستان ەڭ جوعارى دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋدى ماقسات ەتىپ وتىرسا, وعان لايىق العىشارتتار از ەمەس. سولاردىڭ ءبىرى – ەل دامۋىن ايقىندايتىن «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى. اتالمىش جاڭا سيپاتتاعى قۇجات, ءوسكەلەڭ ەلدىڭ جارقىن ەرتەڭىنىڭ كەپىلى ىسپەتتەس.
ەلباسىنىڭ «100 ناقتى قادام: بارشاعا ارنالعان قازىرگى زامانعى مەملەكەت» ۇلت جوسپارى ەلىمىزدە ءوندىرىس پەن يننوۆاتسيانى, الەۋمەتتىك سالانى دامىتۋعا سونى سەرپىن بەرىپ وتىر. تۋعان جەر تۇتاستىعى ءۇشىن ساقالىنا شىركەي ۇيالاپ, ات ۇستىنەن تۇسپەي جاۋىمەن قيدالاسقان, ءتۇرلى شاپقىنشىلىققا ۇشىراپ, كوزىنىڭ جاسى كەپپەگەن اتا-بابالارىمىز وسىنداي مامىراجاي زاماندى ارمانداپ وتكەنىن سارعايعان تاريح پاراقتارى كوز الدىمىزعا جايىپ سالادى.
قازاقستان ءوز تاۋەلسىزدىگىنىڭ جيىرما بەس جىلىندا نەبىر تار جول, تايعاق كەشۋلەردەن امان ءوتىپ, ازاتتىقتىڭ العاشقى اسۋلارىنان ابىرويمەن اسا ءبىلدى. ەلباسىنىڭ سارابدال ساياساتىنىڭ ارقاسىندا ەلىمىز قازىر بۇكىل الەم تاڭدانا, تاڭىرقاي قارايتىن عالامات دامۋ جولىنان ءوتىپ, ىنتىماعى جاراسقان, ەكونوميكاسى وركەندەگەن, حالىقارالىق قاۋىمداستىققا يمەنبەي كىرەتىن ىرگەلى مەملەكەتكە اينالدى. بۇگىنگى ازات قازاقستان – الەمدەگى ىرگەلى مەملەكەتتەردىڭ ساناتىنا قوسىلدى. بىزدىڭ ەلباسىنىڭ پىكىرىمەن الەم ساياساتكەرلەرى ساناساتىن كۇنگە جەتتىك.
دۇنيە ءجۇزى حالقىنىڭ اداسقاندا باعىت ۇستار, داتكە قۋات ەتەر تەمىرقازىعى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ تورىندە قازاق داۋىسى الەمگە ەستىلسە, ونىڭ ەلباسىنىڭ ارقاسى ەكەنىن حالقىمىز جانە بىلەدى.
دەكلاراتسيادا ەلباسىنىڭ تاۋەلسىزدىك شەجىرەسىندەگى ەڭبەگى تولىق قامتىلىپ, جان-جاقتى كورسەتىلگەنىن دە ايتا كەتۋىمىز قاجەت.
شيرەك عاسىرداعى وتكەن جولدارىمىز تارقاتىلعان تاريحي قۇجاتتى وڭتۇستىك حالقى دا ءبىراۋىزدان قولداپ وتىر.
تاۋەلسىزدىك پەن ەلباسى بۇگىندە ەگىز ۇعىمعا اينالىپ كەتتى.
وسى جاعدايدى ۇلىستىڭ ۇيىتقىسىنا بالانعان وڭتۇستىك جۇرتى تولىق قۋاتتايدى. تابيعي قازبا بايلىقتاردان گورى ادام رەسۋرسىنا باي ايماقتىڭ حالقى دا ەلباسىنىڭ ساياساتىنا ءبىراۋىزدان قولداۋ ءبىلدىرىپ, قاشاندا قاسىنان تابىلىپ كەلەدى. ەلباسىنىڭ دا ءوڭتۇستىككە دەگەن ىقىلاسىنىڭ ەرەكشە ەكەنىن جاقسى بىلەمىز.
«وڭتۇستىك – قازاقتىڭ قايماعى شايقالماعان جەر. بۇل ءوڭىر شۋاقتى كۇنىمەن, حالقىنىڭ جومارتتىعىمەن, مەيماندوستىعىمەن, سالت-داستۇرگە بەرىكتىگىمەن, ەڭ باستىسى, ەڭبەكسۇيگىشتىگىمەن ەرەكشەلەنەدى. سىزدەرگە ءار كەلگەن سايىن وڭتۇستىكقازاقستاندىقتاردىڭ ءوز ولكەسىن گۇلدەندىرۋمەن, تۇرمىس-تىرشىلىكتەرىن جاقسارتا تۇسۋمەن قاتار, وزدەرىنىڭ نەگىزگى ءتۇپ-تامىرىن ۇمىتپاي, ادەمى جالعاستىرىپ جاتقانىن كورەمىن». وڭتۇستىككە كەلگەن ساپارىنىڭ بىرىندە مەملەكەت باسشىسى وسىلاي دەگەن بولاتىن.
1993 جىلدىڭ مامىر ايىنىڭ 1 جۇلدىزىندا قاسيەتتى ورداباسى بيىگىندە قازاقتىڭ ءۇش ايگىلى ءبيى تولە بي, قازىبەك بي جانە ايتەكە ءبيدى ەسكە الۋ ماقساتىندا ۇلى جيىن ءوتتى. سول كەمەڭگەر ءۇش ءبيدىڭ ءىزى قالعان ورداباسى تاۋىنا قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وزبەكستان جانە قىرعىزستان پرەزيدەنتتەرىن باستاپ كەلدى. ەلباسى وسىدان ءتورت عاسىرعا جۋىق ۋاقىت بۇرىن ءۇش بي اق شاتىرىن تىگىپ, كەڭەسكەن تۋتوبەگە كوتەرىلىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كوك تۋىن كوككە جەلبىرەتتى. مەملەكەتىمىزدىڭ ءانۇرانى وينالدى. پرەزيدەنتىمىزدىڭ قاۋلىسىمەن «ورداباسى» ۇلتتىق تاريحي-مادەني جانە تابيعي قورىعى دۇنيەگە كەلدى.
بۇگىندە ءبىزدىڭ ەلباسىن دۇنيە ءجۇزىنىڭ سۇڭعىلا ساياساتكەرلەرى «كورەگەن باسشى» دەپ باعالايدى. وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارى اياعىن ءتاي-ءتاي باسقان جاس قازاقستان ءۇشىن وتە اۋىر كەزەڭ بولاتىن. جۇرت الدا جاقسى كەزەڭدەر بار, ەلىمىز الەمدەگى ايتۋلى مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى بولادى دەگەنگە سەنە قويمايتىن. ويتكەنى, داستارقانى تاقىل-تۇقىل, جۇمىس ورىندارى از, اركىم ءوز بىلگەنىمەن ءجۇرىپ جاتقان كەزەڭ ەدى.
جاقىندا ەلباسىمىزدىڭ ءۇش كەمەڭگەر ءبيدىڭ ورداباسىداعى ورنىندا تۇرىپ ايتقان ءسوزىن قايتا وي ەلەگىنەن وتكىزدىك. شەتەلدىكتەر الداعىنى بولجاي بىلەتىن, باتىل شەشىم قابىلداي الاتىن كورەگەن باسشى دەپ بەكەر ايتپاعانىنا تاعى دا كوزىمىز جەتتى.
«مەنى وسى ەلدىڭ باسشىسى رەتىندە قاتتى تولعانتاتىن تاعى ءبىر جايدى ورتالارىڭىزعا سالعىم كەلەدى, – دەپ ەدى سوندا ەلباسى. ول – ءبىزدىڭ جاستارىمىزدىڭ وتانشىلدىعىن, ءوز ەلىنە, وتانىنا, جەرىنە دەگەن, بولاشاعىنا دەگەن اسا زور جاۋاپكەرشىلىك سەزىمىن تاربيەلەۋ. قازاق تاريحىندا تۇڭعىش رەت تۇراقتى اسكەر قۇردىق. ەلىمىزدى, جەرىمىزدى, بوستاندىعىمىزدى ساقتاۋ ءۇشىن بۇل بىزگە قاجەت بولدى.
كەزىندە قازاق دالاسىنىڭ ءار تۇكپىرىنەن وسى ورداباسىعا جينالىپ, ەلىم, جەرىم دەپ ەڭىرەگەن, باستارىن اجالعا بايلاپ, قان توككەن اتا-بابالارىمىزدىڭ ارۋاعى رازى بولسىن دەسەك, ءبىز ەلىمىزدى قورعاۋدى ازاماتتىق تا, پەرزەنتتىك تە بورىشىمىز دەپ ساناۋىمىز كەرەك. تاۋەلسىزدىگىمىزدى, ەگەمەندىگىمىزدى الدىمەن ءوزىمىز قورعاماساق كىم قورعايدى؟ ءبىزدىڭ تۋعان جەر ۇعىمىنىڭ اياسىن ابدەن تارىلتىپ جىبەرگەنىمىزدىڭ سالدارىنان تالاي ادام ءوز وبلىسىن, ءوز اۋدانىن عانا تۋعان جەرىم دەپ تانيتىن تاياز تۇسىنىكتەن ءالى ارىلا الماي ءجۇر. وقۋ بىتىرگەن جاستاردىڭ قايتكەندە دە اۋىلىنا ورالۋعا تىرىسىپ, ماماندىعى بويىنشا جۇمىس تابىلماسا دا اتا-اناسىنىڭ جانىنان شىقپايتىن پسيحولوگياسىن قۇپتاي بەرۋ قيىن. تابيعاتى سۇلۋ, توپىراعى قۇنارلى نەبىر شۇرايلى ولكە-وڭىرلەرىمىز وتانشىل جاستارىمىزدىڭ پەرزەنتتىك جۇرەگى مەن قۋاتتى بىلەگىن كۇتىپ جاتىر, اعايىن!
ءۇش ۇلى بابامىز سوناۋ ءبىر قيلى كەزەڭدە وسى ورداباسىنىڭ بيىگىنە شىعىپ, تەرىستىكتەگى ارىس پەن بوگەنگە, كۇنشىعىستاعى قازىعۇرتقا, ارقا جاقتان مۇنارتقان قاراتاۋعا قاراپ تۇرىپ, ەل بىرلىگى, حالىق ىنتىماعى تۋرالى كەزەك-كەزەك وي تولعاعان ەكەن. وسى ورداباسى بيىگىندە كيىزتۋىرلىقتى قازاق اتاۋلى اۋىزبىرلىكتى بولۋعا سەرتتەسكەن. ءۇش دانا ءبيىمىز اق باتاسىن بەرىپ, ابىلقايىرداي باس ساردارىن قولباسى ەتىپ سايلاپ, اتا جاۋعا اتتاندىرىپ سالعان ەكەن. كەيىن ايبىندى ابىلاي حان, بوگەنباي, قابانباي, جانىبەك, ناۋرىزباي, رايىمبەك, ەسەت, بوگەنبايلارداي تالاي-تالاي مىقتى بىلەك, تۇكتى جۇرەك باتىرلار سوندا ايتىلعان ارماندارعا تۇگەل جەتىپ, قازاق دالاسىنىڭ ءتورت تارابىن دا باسقىنشى جاۋدان تۇگەل ارىلتىپ العانىن بىلەمىز.
ەندى سول بابالار الىپ بەرگەن كەڭ-بايتاق جەرىمىزدى تۇگەل قۇلپىرتىپ, تۇگەل كوركەيتۋ بۇگىنگى بىزدەر مەن ەرتەڭگى جەتكىنشەكتەردىڭ ۇلەسىنە ءتيىپ وتىر. ازاتتىققا جەتەر جولدىڭ قانشالىقتى ۇزاق, قانشالىقتى تاۋقىمەتتى ەكەنىن كوردىك. ال ازاتتىقتى باياندى ەتە ءبىلۋدىڭ دە وڭاي شارۋا ەمەس ەكەنىن تۇسىنە باستادىق. وسى ارادا تاعى دا ۇلى بابالار دانالىعىن ەسكە الامىز:
«ەلدىڭ باعىن اشپاسا, ەر مۇراتقا جەتەر مە؟
ەرىنىڭ ساعىن سىندىرسا, ەل مۇراتقا جەتەر مە؟
ەل تىرەگى – ەرى, ەر تىرەگى –
ەلى بولا بىلگەن قاۋىمنىڭ باسىنان باعى كەتەر مە؟
ەستى ەرىڭدى ەز تۇتساڭ – ءوزىڭدى-ءوزىڭ قورلارسىڭ,
ەسەرىڭدى ەر تۇتساڭ – ىرگەڭىزدەن جاۋ كەتپەي, سويقاننان سويقان بولار.
ەز مۇراتى – كورەشەك, ەر مۇراتى – كەلەشەك.
كورەشەگىن كۇيتتەگەن – ءتۇبى قويماس سۇرىنبەي.
جەتەلى ەر اداسپاس – بابادان قالعان ءسوز بار عوي.
جەتەلى ەل اداسپاس – باعزىدان قالعان ءىز بار عوي», دەگەن ەكەن ايتەكە بي كۇلتوبەدەگى ءبىر جيىندا. كەشەگى كەلەڭسىز كۇندەردە بابادان قالعان سوزدەن جاڭىلىپ, باعزىدان قالعان ىزدەن اداسىپ قالا جازداپپىز. تالاي-تالاي القالى كەڭەس وتكەن اتاقتى كۇلتوبە باياعىدا جىرتىلىپ كەتىپتى. سايرام تۇبىندەگى مارتوبە كۇنى كەشە قۇرتىلىپ كەتىپتى. قاسيەتتى ورىننان قالعانى – ۇلىتاۋ مەن وسى ورداباسى. باۋىرىندا بابالاردان تۇسكەن ءىز ءالى سايراپ جاتىر. باسىندا بابالار داۋسى ءالى ساڭقىلداپ ەستىلىپ تۇر. ەندى سوزدەن جاڭىلىپ, ىزدەن اداسار ەش رەتىمىز جوق.
بۇگىنگى جيىن – سول جاڭىلماعاندىعىمىزدىڭ, اداسپاعاندىعىمىزدىڭ كۋاسى». مەملەكەت باسشىسى وسىلاي تولعانعان.
«تاۋەلسىزدىك تۋىن قولدا بەرىك ۇستاۋ – ءاربىر قازاقتىڭ, قازاقستاندى ءوز وتانىم دەپ سانايتىن بار ازاماتتاردىڭ قاسيەتتى بورىشى, ەڭ بيىك ماقساتى», دەيدى ەلباسى. ازات ەل بولۋ ءۇشىن ەل ىرگەسى ءبۇتىن بولىپ, بارلىعى ءبىر ءۇيدىڭ بالاسىنداي, ءبىر قولدىڭ سالاسىنداي تۇتاس بولۋ كەرەك. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ورداباسى بيىگىندە تۇرىپ وسى ۇلى ماقساتقا ءبىر كىسىدەي جۇمىلدىراتىن قازاقستان حالىقتارى اسسامبلەياسىن قۇرۋ يدەياسىن ايتقان ەدى. بۇگىندە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ اتقارىپ وتىرعان جۇمىسى ەڭ وزىق دەگەن مەملەكەتتەردىڭ ءوزىن قىزىقتىرىپ, قازاقستاندىق تاجىريبەدەن ۇيرەنىپ جاتىر. ەلباسىنىڭ سىندارلى ساياساتى دەگەندە الداعىنى بولجايتىن اسىل قاسيەتى, ەلدى تۇتاستىرۋداعى ەرەن ەڭبەگى ويعا بىردەن ورالادى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ وڭتۇستىككە كەلگەن ءار ساپارىنان جۇرت جاقسىلىق كۇتەدى. سونىڭ بىرەگەيى – سىرداريا ۇستىنەن سالىنعان ستراتەگيالىق كوپىر. كەڭەس وكىمەتىنىڭ كەۋدەمسوق مىنەز, ارام نيەتىنەن قازاق جەرى تالان-تاراجعا تۇسە جازداعانى بەلگىلى. سونىڭ ءبىرى – ماقتاارال اۋدانى وزبەكستانمەن ءۇش جاقتى شەكتەسەتىن ايلاقتا قالىپ كەتتى. ماقتاارالدىڭ ءبىر عانا جولى شاردارا اۋدانى ارقىلى ەدى. بىراق, ارناساي سۋ پلوتيناسى ۇستىنە كەدەن, شەكارا بەكەتىن قويعان قوڭسى اعايىننىڭ قوقان-لوقىسى ەلدىڭ زىقىسىن شىعارىپ جىبەردى. سوندىقتان, سىردىڭ ارعى بەتىندە قالعان قالىڭ ەل ەلباسىنان داريا ۇستىنەن كوپىر سالىپ بەرۋدى وتىنگەن ەدى. ەكونوميكالىق قيىندىقتار بەلدى قايىستىرىپ تۇرعان كەزەڭنىڭ وزىندە ەلباسى ۇكىمەتكە پارمەن بەرىپ, ەل اۋزىندا «تاۋەلسىزدىك كوپىرى» اتانعان ستراتەگيالىق نىساندى سالعىزدى.
بۇگىندە 300 مىڭنان اسقان ماقتاارالدىقتار ەشكىمگە جالتاقتاماي, ەركىن ءومىر ءسۇرىپ جاتىر.
وڭتۇستىك تۇرعىندارىنىڭ تاعى ءبىر قينالعان تۇسى اعىن سۋ جەتىسپەۋشىلىگى بولاتىن. بۇل وتە كۇردەلى ماسەلە ەدى. قىرعىز الاتاۋىنان توقتاعۇل گەس-ءى ارقىلى ەلەكتر قۋاتىن الۋ ءۇشىن ايدالعان سۋ قىسقى ۋاقىتتا شاردارا سۋ قويماسىن اۋزى-مۇرنىنان شىعارا جازدايتىن. سىيىمدىلىعى 5 ملرد تەكشە مەتر عانا بولاتىن سۋ قويماسى ەرنەۋىنەن تولىپ, قاتارىنداعى بەس اۋدان مەن قىزىلوردا وبلىسىنا قاتەر توندىرەتىندىكتەن, ارتىق سۋ ارناساي ارقىلى وزبەكستانعا وتكىزىلەتىن. قازاقستان ەكى جاعىنا دا بايەك بولىپ, ايىپپۇل تولەپ كەلدى.
ساراپشىلار وسى كەزەڭدە شاردارا ارقىلى وزبەكستان سۋ قويمالارىنا شامامەن ءبىر ارال كولىنىڭ سۋى كەتكەندىگىن ايتادى. وسىنداي جاعدايدا ەلباسى «كوكساراي» سۋ رەتتەگىشىن سالۋعا بۇيرىق بەردى. ونىڭ سىيىمدىلىعى 3 ملرد تەكشە مەتر بولعاندىقتان, شاردارا سۋ قويماسىن قوسقاندا 8 ملرد تەكشە مەتر سۋ وڭتۇستىكتە قالدى. «كوكسارايدىڭ» ارقاسىندا سۋارمالى جەرلەر كوبەيدى, شابىندىق مولايدى. بالىق ءوسىرىلىپ, ارتىق سۋ ارالعا قۇيىلدى.
ماقتاارالداعى «تاۋەلسىزدىك كوپىرى» مەن «كوكساراي» سۋ رەتتەگىشى وڭتۇستىكتىڭ ەڭ ءىرى اۋدان, قالالارىنداعى كۇرمەۋلى ماسەلەلەردىڭ ءتۇيىنىن وسىلاي شەشىپ بەردى. ەلىن, جەرىن سۇيگەن, قىسىلعاندا قولتىعىنان دەمەيتىن ەلباسى وسى وڭىردەگى ميلليوننان استام حالىقتىڭ اماناتىن ورىندادى. سىرداريا تاسىپ, جاعالاۋىنداعى شاعىن اۋىلداردى قارعىن سۋ الىپ, جانايقايى شىققاندا دا مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەتكە تاپسىرما بەرىپ, قاۋىپسىز جەردەن بارلىعىنا جەتەتىندەي كوركەم اۋىل سالدىرىپ بەردى. ۇيلەردى تاپسىرۋ سالتاناتىنا ارنايى كەلىپ, جۇزدەگەن جۇرتتىڭ قۋانىشىمەن ءبولىستى.
ماياقۇم اۋىلىنداعى تۇرعىندارمەن كەزدەسۋدە «بولعان جايتتى ەستىسىمەن اپات ورنىنا دەرەۋ بارىپ, ۇكىمەت تاراپىنان قاجەتتى شارالار قابىلداۋ جونىندە پرەمەر-مينيسترگە تاپسىرما بەردىم. ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىز – قۋاتتى مەملەكەت, سوندىقتان ءوز ازاماتتارىمىزدى قيىندىقتا قالدىرمايمىز», دەدى سوندا پرەزيدەنت.
2005 جىلى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى مەملەكەتتىك بيۋدجەت ەسەبىنەن سالىنعان «ءنۇرسات» شاعىن اۋدانىندا بولدى. «وسى قۇرىلىستى جۇرگىزە وتىرىپ 3 مىڭ ادامدى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتتىك. بۇل – وتە جاقسى كورسەتكىش. «ءنۇرسات» شاعىن اۋدانىنىڭ بولاشاعى زور. ءوڭتۇستىك قازاقستان – تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى باعدارلاماسىن العاش قولعا العان وڭىرلەردىڭ ءبىرى», – دەپ باعا بەردى.
اق التىنعا باعالاناتىن ماقتا تەك وڭتۇستىك ءوڭىرىندە وسىرىلەدى. ديقاندار كوپ قيىنشىلىقتارعا تاپ بولعاندىقتان, ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن «ماقتا تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. وڭتۇستىكتەگى اتىشۋلى ۆيچ وقيعاسى ەلىمىزدى ءدۇر سىلكىندىرىپ كەتكەندىگى بەلگىلى. ەلباسى جاعدايدى تۇراقتاندىرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ ءىسىن جاقسارتۋ ءۇشىن قان ورتالىعى مەن مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتاردى زالالسىزداندىرۋ ورتالىعىن شىمكەنتتە سالدىردى. بۇل – تمد-داعى ەڭ مىقتى ورتالىق.
2010 جىلى ق.ا.ياساۋي اتىنداعى حقتۋ-ءدىڭ مادەنيەت سارايىندا تۇركيا پرەزيدەنتى ابدۋللا گۇل ەلباسىنا اسىل تاستارمەن اشەكەيلەنگەن اساتاياق پەن اق شاپاندى سىيلاپ تۇرىپ: «كوپ جىل بۇرىن ءبىز تۇركى الەمى مەملەكەتتەرىنىڭ كەڭەسىن قۇردىق. بۇل جولداعى قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ەڭبەگى ەرەكشە. سوندىقتان, بۇكىل تۇركىتىلدەس حالىقتار الەمى اتىنان مىنا اساتاياقتى ۇلكەن قۇرمەتپەن نۇرسۇلتان نازارباەۆقا تابىس ەتەمىن», دەدى. سونداي-اق, ول نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۇركى الەمىنىڭ كوشباسشىسى دەگەن ويدى ايتتى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى 25 جىلدىق ۋاقىتتىڭ ىشىندە ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ كەمەڭگەر باسشىلىعىمەن تورتكۇل دۇنيەگە تانىلدى, الەم مويىنداعان ەگەمەن ەل بولدى.
« ۇلىستىڭ ۇيىتقىسى – وڭتۇستىك» اتانعان ءوڭىر حالقى دا تاۋەلسىزدىكتىڭ تارتۋلارىن ءىس جۇزىندە سەزىنۋدە. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ءوڭىر ەكونوميكاسىنا 3 ترلن 300 ملرد تەڭگەدەن استام ينۆەستيتسيا تارتىلىپ, 347 دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانى بوي كوتەردى. ءبىلىم سالاسىندا 491 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ, وسى سالاعا قارالعان قارجى 257 ەسەگە ارتقان. ماسەلەن, 1991 جىلى وبلىسىمىزداعى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا 895 ميلليون تەڭگە بولىنسە, قازىرگى تاڭدا ونىڭ كولەمى 230 ميلليارد تەڭگەگە جەتكەن.
سونىمەن قاتار, سوڭعى 25 جىلدا وڭىرىمىزدە جاڭادان 1491 بالاباقشانىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ, بۇگىنگى كۇنى مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەردىڭ سانى 1582-گە جەتتى. ناتيجەسىندە بالاباقشامەن قامتىلعان ءبۇلدىرشىندەر سانى 170,6 مىڭعا ۇلعايىپ, قامتۋ كورسەتكىشى 83,3 پايىزعا ارتىپ وتىر. وڭىرىمىزدەن تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا مەكتەپ ءبىتىرۋشى 4524 تۇلەكتىڭ «التىن بەلگى» يەگەرى اتانۋىن ءبىلىم سالاسىنا باعىتتالعان ينۆەستيتسيانىڭ وتەۋى دەپ بىلەمىز.
ەلىمىزدە 2009 جىلى «قازاقستان رەسپۋبليكاسى تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ 20 زياتكەرلىك مەكتەبى» جوباسى ازىرلەنگەنى بەلگىلى. وسى جوبا بويىنشا رەسپۋبليكامىزدا 20 «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى» اشىلسا, ونىڭ ەكەۋى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا بوي كوتەردى.
تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسىندا قول جەتكەن ءىرى جەڭىستەرگە دالەل بولاتىن مىسالدار وتە كوپ. قازاقستاننىڭ قانشالىقتى وسكەنىن سالىستىرمالى تۇردە ايتساق, 2001 جىلى بۇكىل مەملەكەتىمىزدىڭ بيۋدجەتى 508 ملرد تەڭگە بولسا, بۇگىندە تەك وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ بيۋدجەتى 550 ملرد تەڭگەگە جەتىپ وتىر.
ءار ۇلت, ءار حالىق ءۇشىن تاۋەلسىزدىكتەن ارتىق قاسيەتتى دە قىمبات ەشتەڭە جوق. وسىدان 25 جىل بۇرىن تاريحي تاڭداۋ جاساپ, مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى بۇگىندە بەدەلى بيىك, قۇقىقتىق, دەربەس دەموكراتيالىق مەملەكەت رەتىندە الەمگە تانىمال. ىنتىماقتى ۇران, تاتۋلىقتى تۋ ەتكەن بەيبىت حالقىمىزدىڭ وسىناۋ تابىسى, ەلىمىزدىڭ قارقىندى دامۋى – تۇراقتى ساياسات پەن ىشكى بىرلىكتىڭ ارقاسى, مەملەكەتىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ سارابدال ساياساتىنىڭ جەمىسى.
25 جىل ىشىندە قازاقستان ەكونوميكانى دامىتۋدا, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن قامتاماسىز ەتۋدە اسا زور جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدى. تۇراقتىلىق جانە قوعامداعى ءوزارا تۇسىنىستىك, زور جاۋاپكەرشىلىكپەن جۇزەگە اسىرىلعان سىرتقى ساياسات رەسپۋبليكانىڭ عالامدىق دەڭگەيدە بەدەلىن ءوسىردى. بۇگىنگى قازاقستان – كەمەلدەنگەن, قۋاتتى, ىرگەلى مەملەكەت!
شىن مانىندە, بۇل – ءبىزدىڭ بىرلىگى بەكەم حالقىمىزدىڭ ەرەن ەڭبەگىنىڭ ارقاسى, ەلباسىمىزدىڭ وراسان زور الىپ قىزمەتىنىڭ كورىنىسى.
جانسەيىت تۇيمەباەۆ,
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى
سوڭعى جاڭالىقتار
Project Silica: اقپاراتتى 10 مىڭ جىل ساقتايتىن شىنى
قوعام • بۇگىن, 23:52
قوعام • كەشە
اتىراۋ قالاسىن شاڭدى داۋىل باسىپ تۇر
ايماقتار • كەشە
الماتىدا LRT قاشان ىسكە قوسىلاتىنى بەلگىلى بولدى
قوعام • كەشە
