ەر ەلدەن شىعادى, حالىقتىڭ قالىڭ ورتاسىنان توپ جارادى. ەل بولماسا – ەر قايدا؟! «ەل بولسا ەر تۋعىزباي تۇرا المايدى, ەر تۋىپ جوق ەلدى بار قىلا المايدى» دەپ جىرلاعان قازاق جىرىنىڭ قايىرۋ بەرمەس قۇلان جۇيرىگى يسا بايزاقوۆ ايتقان اقيقاتقا جۇگىنبەسكە ءاددىمىز جانە جوق. وسى تۇرعىدان كەلگەندە, ەرمەن سالىستىرعاندا ەلدىڭ ءباسى ءاماندا بيىك. ەل جولىنا ەركەك توقتى قۇرباندىق, ال ەر جولىنا بۇكىل ەل ەشقاشان قۇرباندىققا شالىنبايدى. مۇنى اتا-بابالارىمىزدىڭ شەجىرەلى تاريحىنان بايقاپ ءبىلىپ كەلەمىز. دەمەك, ەل ەرگە ەمەس, ەر ەلگە قىزمەت ەتەدى. باعزىنىڭ باعزى زاماندارىنان بەرى سولاي بولىپ كەلە جاتقان بۇلجىماس قاعيدا وسى.
قىزمەتىن وتانىنا, تۋعان ەلىنە قىلماسا, ەر دە جوق, ەرلىك تە جوق. ازەلدەن ەل الدىنداعى ەڭبەگىن بۇلداۋ, مىندەتسىنۋ – ەرگە جات. ەر قىزمەتى رياسىز. ەر بولۋدىڭ ۇلگىسىندەي باۋىرجان مومىش ۇلى – باۋكەڭنىڭ «وتان ءۇشىن وتقا ءتۇس – كۇيمەيسىڭ» دەۋى سوندىقتان. سوناۋ كوكتۇرىك زامانىنان تارتىپ ايتساق ەرەن كۇلتەگىننەن باستاپ سوڭعى كوكجال حانىمىز كەنەسارىعا دەيىنگى زاڭعار بابالارىمىزدى بىلاي قويعاندا, بەرتىنگى جاڭا زامانداعى الاش ارىستارى ءاليحان, احمەت, مىرجاقىپ, حالەل مەن جانشا, جۇسىپبەك پەن ماعجان, سۇلتانماحمۇتتىڭ قازاعىنا, حالقىنا قىزمەت قىلۋدان, ەڭبەك سىڭىرۋدەن باسقا مۇرات-ماقساتى استە بولعان ەمەس. ەل مەن ەر اراسىنداعى وسىنشالىقتى ۇزدىك مۇددەلەستىكتى, ەل جولىنا ءومىرىن سارپ ەتۋدىڭ, بارلىق جىگەر-قايرات پەن ءبىلىمىن جان-تانىمەن ەلگە ارناۋدىڭ مۇنشالىقتى تەڭدەسسىز ۇلگىسىن كۇللى الەم تاريحىنان كەزدەستىرۋ قيىن. حالقىم دەگەندە قارس ايىرىلعان جۇرەكتەردە الاۋلاعان ارمان-مۇراتتىڭ اسىلدىعى مەن جاسىندىعى سونشا, ولار «قاراڭعى قازاق كوگىنە ورمەلەپ شىعىپ كۇن بولۋدى», ءسويتىپ بوداندىق پەن ناداندىق شىرماۋىنداعى ەلگە جاقسىلىق-شاراپاتتىڭ راحمان نۇرلى جارىعىن توگۋدى كوكسەۋمەن ءوتتى, وسى ازاپتى جولدا ورتەنىپ جانىپ كەتتى, اماناتىن كەيىنگى تولقىن ۇرپاقتارعا قالدىردى.
وسىعان قاراپ پايىمداعاندا, ەرلەردىڭ باستى قاسيەتى, باسقالاردان ارتىقشىلىعى ەل الدىنداعى پەرزەنتتىك بورىشقا ادالدىق دەپ ايتا الساق كەرەك. «ادالدىق اردىڭ ءىسى, اۋىرلىقتى كوتەرۋ ناردىڭ ءىسى» دەپ ناقىلدايتىن قازاق ەلىندە, شۇكىر قۇدايعا, ناۋبەت اشارشىلىقتا وماقاستىرىپ ەسەڭگىرەتسە دە, قىزىل قۋعىندا جاقسى-جايساڭ, اقىل-ويدىڭ قايماعىن سىپىرسا دا, تىڭ يگەرۋدىڭ تەپەرىشىن كورسەتىپ باقسا دا, ەرلەر مەن ەرلىك قۇتايعان ەمەس. ء«وز ۇلىن, ءوز ەرلەرىن ەسكەرمەسە, ەل تەگى السىن قايدان كەمەڭگەردى» دەپ قۇلاگەر اقىن ءىلياستىڭ ايتۋىنا باقساق, كەڭەستىك كەر زامانداعى كەردەڭ ساياساتقا باس شۇلعىماي, ەل نامىسىن قولدان بەرمەي, قاسقايىپ قارسى تۇرا بىلگەن ەرلەرىمىزدى قاستەرلەپ قۇرمەت تۇتا ءجۇرۋدى قاپەردەن شىعارماساق يگى. حالىق جۇرەگىنەن ورىن تەپكەن سونداي اتاۋلى ەرلەردىڭ كوش باسىندا جاڭا زامانداعى باس باتىرىمىز باۋكەڭنەن باستاپ تاريح اقيقاتىن ايتقان ەرمۇحان بەكماحانوۆ, جەرىمىزدىڭ بۇتىندىگى ءۇشىن باسىن بايگەگە تىگە كۇرەسكەن جۇمابەك تاشەنوۆ, ۇلتتىق مادەنيەتتى ۇلىقتاۋدان تانباي وتكەن وزبەكالى جانىبەكوۆ, جەلتوقساندا شاربولاتتاي شامىرقانعان جۇبان مولداعاليەۆ, قازاقتىڭ تۇڭعىش عارىشكەر ءباھادۇرى توقتار اۋباكىروۆ جانە باسقالار تۇرعانى حاق. ارينە, ايتا بەرسەك بۇل ءتىزىم دە از بولماس.
بىراق بار گاپ – سول ەرلەردىڭ بۇگىنگى عيبراتىندا. كەنەسارى حان سياقتى پاسسيونار تۇلعالاردى زامانا تولعاعى تۋدىرادى دەيىك. ايتكەنمەن دە, بۇگىنگى بەيبىت داۋىرىمىزدە, اسىرەسە, ەركىن تىنىستاعان ەگەمەن ەلىمىزدە ەرلىككە ورىن جوق, ەرلەر بولمايدى دەپ كىم ايتار؟ ولاي ايتسا, كوڭىلىمىزدى مۇڭايتار. تەك ەر دەپ جۇرگەندەرىمىز ەل قازىناسىنا قول سۇققان, كومەيىن كەڭ اشقان ىندىنى جامان جەمقورلار بولىپ شىققان مىسالدارى كوبەيىپ بارا جاتقانى جانعا باتادى, جابىرقاتادى. ءار وڭىردە, ءار قالادا حالىقتىڭ ەر دەپ جۇرگەنى ءوز قۇلقىنىن ويلاعان ەز بوپ شىققان سايىن كوپشىلىك كوكەيىندەگى ەر مەن ەرلىك تۋرالى تۇنىق ۇعىم لايلانۋدا. وكىنىشتى, ارينە.
قازىردە قازاققا جاڭاعىداي ەزدەر ەمەس, ەل رۋحىن كوتەرەتىن, تالابىن كوككە شىرقاتىپ سامعاتاتىن ەرلەر كەرەك. ونەر مەن دارىن, تاۋداي تالاپ يەلەرى كەرەك. ءار سالادا, ءار قيىردا, ءار قيادا قىراندارىمىز سامعاپ قالىقتاسىن دەيمىز. ەڭبەگىن, ونەرىن, قاجىرى مەن دارىنىن ەلگە ارناعانىن قالايمىز. قۇداي-اۋ, گرۋزيانىڭ ءبىر باي-باعلانى 45 مىڭ حالقى بار تۋعان اۋدانىنا قارجىسىن سالىپ, جەردەگى جۇماقتى جاساپ قويىپتى. قارياسىنا − قۇرمەت, جاسىنا – كومەك, سىرقاتىنا – شيپا, دەنى ساۋعا – جۇمىس. وسىنىڭ بارىنە مۇمكىندىك اشقان. بارەكەلدى, ەر ەكەن دەدىك.
وسىنداي كەڭ پەيىلدى, دارحان كوڭىلدى نارقاسقا جىگىتتەر قازاقتا دا كەندە ەمەس. جاقسىلىق ۇشكەمپىروۆ, باۋىرجان وسپانوۆ سىندى ايكول ازاماتتارىمىز قالتقىسىز قايىرىمدى ىستەرىمەن اركەز قۋانتىپ ءجۇر. بىراق وسىنداي ازاماتتارىمىز ءالى دە بولسا ازداۋ «قاراقۇس باسىپ جەيدى, اقسۇڭقار شاشىپ جەيدى». ەر بولساڭ, جاقسىلىعىڭدى ەلگە جاسا, ازامات!
قورعانبەك امانجول,
«ەگەمەن قازاقستان»
