سونىمەن قاتار, جاڭاقورعان اۋدانىندا ۇيىمداستىرىلعان قىزىلوردا, وڭتۇستىك قازاقستان, جامبىل, اقتوبە جانە باتىس قازاقستان وبلىستارىنىڭ شارۋا قوجالىقتارى مەن «قازاگرو» ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگىنىڭ ماماندارى, رەسپۋبليكانىڭ بەلگىلى عالىمدارى شاقىرىلعان «مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋداعى كووپەراتسيانىڭ ءرولى تۋرالى» اتتى ايماقتىق سەمينار-كەڭەسكە قاتىستى. ساپار بارىسىندا جاڭاقورعان اۋدانىنىڭ تاۋ بوكتەرىندەگى «ۇسەن باۋىندا» وتكەن ءىىى وبلىستىق مالشىلار سلەتىن تاماشالاپ, وزاتتاردى ماراپاتتادى.
بۇگىندە ايماقتاعى مالدىڭ 74 پايىزى جەكە ادامدار مەن شارۋا قوجالىقتارىنىڭ قولىندا ەكەن. مال باسىن ءوسىرۋ مەن ونىڭ بابى, ۆەتەرينارلىق كۇتىمى مال يەلەرىنىڭ ىسكەرلىگى مەن قابىلەتىنە قاراي جۇزەگە اسىرىلادى. الايدا, تۇتىنۋشىنى ساپالى ەتپەن, سۇتپەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ دە ءوز جاۋاپكەرشىلىگى بار ەكەندىگى تۇسىنىكتى. وسى ورايدا, ارقايسىسى ءوز ىڭعايىنا قاراي جۇمىس ۇيىمداستىراتىن شارۋاشىلىقتار مەن جەكە قوجالىقتاردىڭ جۇمىسىن ۇيلەستىرۋ قاجەتتىگى تۋىندايدى. ويتكەنى, حالىقتى مال ونىمدەرىمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىنىڭ تومەندىگى جانە وزىندىك تۇيتكىلدەردىڭ بولاتىنى انىق. مىنە, بەس وبلىستىڭ مال شارۋاشىلىعى ماماندارى مەن وسى سالامەن شۇعىلدانىپ جۇرگەن عالىمداردىڭ, اتقارۋشى بيلىك باسشىلارىنىڭ قاتىسقان جيىنىندا مال شارۋاشىلىعىن زامان تالابىنا ساي دامىتۋ بارىسى ءسوز بولىپ, ىرىلەندىرىلگەن اۋىلشارۋاشىلىق قۇرىلىمدارى, كووپەراتسيالاردىڭ مىندەتتەرى زور ەكەنى جيىننىڭ ارقاۋىنا اينالدى. سوندىقتان, اۋىلشارۋاشىلىق سالاسى, ونىڭ ىشىندە, حالقىمىزدىڭ اتاكاسىبى سانالاتىن مال شارۋاشىلىعىن ودان ءارى ورىستەتۋگە ۇكىمەت باسا نازار اۋدارادى. اتالمىش سەمينار-كەڭەستىڭ اشىلۋى بارىسىنداعى سوزىندە وبلىس اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆ وبلىستاعى مال شارۋاشىلىعىنىڭ قازىرگى ناقتى جاعدايىنا شولۋ جاساۋمەن قاتار ءتورت ت ۇلىكتى مەملكەكەتتىك تۇرعىداعى دامىتۋ بارىسىنا دا توقتالدى.
ۆيتسە-پرەمەر – اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسقار مىرزاحمەتوۆ مەملەكەتتىك باعدارلامالار اياسىندا ىسكە اسىرىلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى كەڭىنەن اڭگىمەلەدى. مال شارۋاشىلىعىن قولداۋ بارىسىندا حالىق كوكەيىندەگى تالاپ-تىلەكتەر ەسكەرىلىپ, ەلمەن ەتەنە ەڭبەك ەتۋدىڭ جاڭا جولدارى قاراستىرىلعاندىعىن دا ايتتى. سونىڭ ءبىر دالەلى رەتىندە, مينيستر بيىلدان باستاپ اۋىلشارۋاشىلىق ءونىمىن وندىرۋشىلەرگە كەپىلسىز نەسيە, سۋبسيديالار بەرىلىپ, قاجەتتى قۇرال-جابدىقتاردىڭ 50 پايىزعا دەيىن ارزانداتىلاتىندىعىن, بۇدان دا بولەك كوپتەگەن جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلاتىنىن حاباردار ەتتى.
اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتيۆتەرى دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى بەرىك نىعماشەۆ كۇن تارتىبىندەگى كوكەيتەستى ماسەلە تۋراسىندا كوكەيگە قونار اڭگىمە ايتتى. ءسوز ءتۇيىنىن اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتسيالارىن قۇرۋ مەن شارۋاشىلىقتاردى ىرىلەندىرۋ ماسەلەسىنە تىرەگەن ول وبلىستار بويىنشا ناقتى تسيفرلاردى دا جايىپ سالدى. «ماسەلەن, قىزىلوردا وبلىسىندا 35 ىرىلەندىرىلگەن كووپەراتسيا قۇرۋ تاپسىرماسى بولا تۇرا, ونىڭ ناقتى كەزەڭدەگى سانى 18-دەن ارتپاي تۇر. سونداي-اق, وسى ايماقتا 31 مال سويۋ پۋنكتى قاجەت بولسا, ولاردىڭ سانى ازىرگە تەك 6-اۋى عانا. ءسۇت قابىلداۋ قويمالارىندا زاماناۋي قوندىرعىلاردىڭ دا بولماۋى ىسكە كەدەرگى», دەگەن دەپارتامەنت ديرەكتورى بۇل جۇمىستى جىلدامداتۋ جولدارىن دا قامتىدى. سونان سوڭ «اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى» اق باسقارما توراعاسى جاندار وماروۆ «ىنتىماق», «بەرەكە» باعدارلامالارىنىڭ اۋىلشارۋاشىلىق قۇرىلىمدارىن قارجىلاي قولداۋعا ىقپال ەتەتىندىگىن ءسوز ەتتى. تەك, ءتيىستى قۇجاتتاردى راسىمدەۋدە مامانداردىڭ بىلىگى مەن ىزدەنىمپازدىعى, ءابجىل قيمىلى قاجەت دەيدى ول. نارىق زامانىندا قول جەتكەن تابىسقا توقمەيىلسىپ, جايباراقات ءجۇرۋ ىرگەلى ءىستىڭ وركەندەۋىنە كوپ كەدەرگى. سەمينار-كەڭەس بارىسىندا جەرگىلىكتى كووپەراتسيا باسشىلارى دا ءوز تاجىريبەلەرىمەن ءبولىسىپ, ۇسىنىستارىن ورتاعا سالدى. ولاردىڭ قاتارىندا «شيەلى ءتورت ت ۇلىگى» اوك توراعاسى سابىر ەرماحانوۆ پەن «ميالى» اوك توراعاسى ابدۋللا ءابساتتاروۆ حابارلاما جاسادى.
رەسپۋبليكانىڭ 5 وبلىسىنان وكىلدەر كەلگەن سەمينار-كەڭەستىڭ وتكىزىلۋى قىزىلوردا وبلىسىندا سوڭعى 3 جىلدان بەرى داستۇرگە اينالعان ايماقتىق مالشىلار سلەتىنىڭ ۇيىمداستىرىلۋىمەن تۇسپا-تۇس كەلىپ, ءبىر-ءبىرىن تولىقتىردى دەسەك ارتىق ەمەس. وبلىس مالشىلارىنىڭ باسقوسۋى جاڭاقورعان اۋدانىنىڭ قاراتاۋ ەتەگىندەگى «ۇسەن باۋىندا» ءوتتى. وعان اسقار مىرزاحمەتوۆ پەن قىرىمبەك كوشەرباەۆ ارنايى كەلىپ قاتىستى. سلەت بارىسىندا جەرگىلىكتى اۋىلشارۋاشىلىق ءونىمىن وندىرۋشىلەردىڭ كورمەسى ۇيىمداستىرىلىپ, مال شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى كەيىنگى جەتىستىكتەر ورتاعا سالىندى.
– قازىر يران, قىتاي, رەسەي, ەۋروپا ەلدەرى قازاقستاندا وندىرىلەتىن تابيعي ونىمدەرگە ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تانىتىپ, اگروسەكتورعا ينۆەستيتسيا سالۋعا, وندىرىلگەن اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن ساتىپ الۋعا دايىن ەكەندىگىن ءبىلدىرىپ وتىر. وسىعان سايكەس بيىلعى جىلدىڭ وزىندە وبلىس اۋماعىنان 100 توننا ءىرى قارا ەتىن جانە 25 توننا قوي ەتىن ەكسپورتقا شىعارۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. بۇگىندە يرانعا قويدى تىرىدەي ەكسپورتتاۋعا قىزىعۋشىلىق بىلدىرگەن بىرنەشە كومپانيانىڭ باسشىلارى ءبىزدىڭ شاقىرۋىمىزبەن وبلىستا بولىپ, مال جانە ەت ساتىپ الۋ جونىندە كەلىسسوزدەر جۇرگىزىپ جاتىر. وسى باعىتتا «سىر مارجانى» جانە «شاعان جەر» جاۋاپكەرشىلىكتەرى شەكتەۋلى سەرىكتەستەرىنىڭ 6000 باسقا ارنالعان جاڭا زاماناۋي مال بورداقىلاۋ الاڭدارى ەكسپورتقا شىعاراتىن ءىرى قارا ەتىن وندىرەتىن بولادى. سونىمەن قاتار, سىرداريا اۋدانىندا «اباي-داۋلەت» سەرىكتەستىگى 10 مىڭ باس قوي بورداقىلاۋ الاڭى مەن جىلىنا 250 توننا قوزى ەتىن وندىرەتىن كەشەننىڭ قۇرىلىسىن اياقتاپ, جۇمىسىن باستادى, – دەدى قىرىمبەك ەلەۋ ۇلى.
سلەتتە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسقار مىرزاحمەتوۆتىڭ قۇتتىقتاۋ ءسوز سويلەپ, رەسپۋبليكالىق اۋىلشارۋاشىلىق قىزمەتكەرلەرىنىڭ سالالىق كاسىپتىك وداعىنىڭ توراعاسى ابۋباكىر سۇلەيمەنوۆ ىزگى لەبىزىن ءبىلدىردى. وبلىس اكىمى مال شارۋاشىلىعىنىڭ وزاتتارىن العىس حاتىمەن ماراپاتتاپ, باعالى سىيلىقتار تاپسىرسا, وزاتتار مارتەبەلى تۇلعالار قولىنان اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ قۇرمەت گراموتالارىن الدى. ارنايى قۇتتىقتاۋ مەن باعالى سىيلىقتارعا ايماقتاعى 30 وزات مالشى يە بولىپ, قۋانىشقا بولەندى.
مالشىلار سلەتىنىڭ سوڭىنان مەرەكەلىك كونتسەرت قويىلىپ, وندا رەسپۋبليكاعا بەلگىلى ونەر ساڭلاقتارى ءان مەن بيدەن شاشۋ شاشتى. لەنا ابدىقالىقوۆا باستاعان ونەرپازداردىڭ ونەرى قاراپايىم قاۋىمنىڭ قۋانىشىن ەسەلەي ءتۇستى. شارا بارىسىندا ۇلتتىق سپورتتىق ويىندار ۇيىمداستىرىلىپ, مالشىلار تويىنىڭ كوركىنە كورىك بەردى.
ەرجان بايتىلەس,
«ەگەمەن قازاقستان»
قىزىلوردا وبلىسى
