وسىنداي القالى جيىنداردىڭ ءبىرى جۋىردا قىتايدا «بەلدەۋ جانە جول» تاقىرىبىمەن ۇيىمداستىرىلىپ, وعان ەلباسىمىز قاتىسقانى ءمالىم. مەملەكەت باسشىسى فورۋمدا ءسوز سويلەپ, وڭىرلىك ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا قاتىستى ناقتى ۇسىنىستارىن جاريا ەتتى. سونداي-اق, فورۋم اياسىندا بىرقاتار جوعارى دەڭگەيلى كەزدەسۋلەر وتكىزدى. ءبىز ەلباسىنىڭ وسى ساپارىن قورىتىندىلاي وتىرىپ, «بەلدەۋ جانە جول» فورۋمىنىڭ قازاقستان ءۇشىن ءمان-ماڭىزىنا توقتالعاندى ءجون كوردىك.
بەيجىڭدە وتكەن «بەلدەۋ جانە جول» فورۋمىنا 29 مەملەكەتتىڭ باسشىسى جانە بۇۇ باستاعان بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ جەتەكشىلەرى شاقىرىلدى. بۇل ءوز كەزەگىندە فورۋمنىڭ حالىقارالىق بەدەلىنىڭ زور ەكەنىن انىق اڭعارتتى.
جالپى, اتالعان فورۋمدا تالقىلانعان ماسەلەلەر قازاقستان ءۇشىن اسا ماڭىزدى ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. وسى ارادا ەرەكشە اتاپ وتەر جايت, قازاقستان ء«بىر بەلدەۋ – ءبىر جول» جوباسىن ىسكە اسىرۋدا قىتايدىڭ ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى سەنىمدى ارىپتەسى بولىپ تابىلادى.
قىتاي بيلىگى ء«بىر بەلدەۋ – ءبىر جول» باستاماسى ەشقانداي دا جەكە-دارا جوبا ەمەستىگىن اشىق ايتۋدا. قىتاي بۇل باعدارلاما ارقىلى باتىسقا جول سالۋدى كوزدەيدى. سونداي-اق, بۇل ەل ورتالىق ازيامەن ىنتىماقتاستىعىن ء«بىر بەلدەۋ – ءبىر جول» باستامالارىمەن بايلانىستىرادى. ء«بىر بەلدەۋ – ءبىر جول» جوباسىنىڭ باستى مىندەتتەرى قازىرگى كەزدە قحر-دىڭ ورتالىق ازياعا ارنالعان ستراتەگياسىندا ىسكە اسىرىلىپ جاتقانى بەلگىلى. قىتاي ەكسپورتىنا كوپتەگەن جولدار اشىلىپ وتىرعانىنا قاراماستان, ورتالىق ازيا ءدالىزى جوسپارلى تۇردە دامي بەرمەك. بۇل جايت قازاقستان جانە باسقا دا ورتالىق ازيا ەلدەرى قىتاي باستاماسىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ باسىم باعىتى بولىپ قالا بەرەتىنىن ۇقتىرادى.
قازاقستاننىڭ بۇل باعدارلاماعا قاتىسۋمەن عانا شەكتەلمەي, قىتاي مەن ەۋروپا اراسىنداعى زاماناۋي كولىك ءدالىزىن جاڭعىرتۋ ىسىندە باستى ويىنشىعا اينالىپ, نەگىزگى بەلدەۋ بولۋ ۇستانىمىن جۇزەگە اسىرۋعا كىرىسۋى ماڭىزدى. قىتاي تاراپى قازاقستاندى قازىرگى تاڭدا «جىبەك جولى» باستاماسىن جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا ماڭىزدى رولگە يە مەملەكەت دەپ ەسەپتەيدى. ويتكەنى, ينفراقۇرىلىمدىق باستامانى جۇزەگە اسىرۋ ىسىندە قىتاي قازاقستانعا يەك ارتۋعا مۇددەلى.
قازاقستان − باتىس پەن شىعىس اراسىنداعى ءوزارا ىقپالداستىق بايلانىستاردى بىرىكتىرەتىن ماڭىزدى كوپىر. وسى ارقىلى ءبىزدىڭ ەلىمىز ءوز مۇددەسىن كوزدەيتىنى بەلگىلى.
جالپى, 29 مەملەكەتتىڭ باسشىسى جانە بۇۇ باستاعان بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ جەتەكشىلەرى قاتىسقان اتالعان سامميت بارىسىندا قازاقستان پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆ ءسوز سويلەپ, ء«بىر بەلدەۋ – ءبىر جول» باستاماسى جاڭا گەوەكونوميكالىق پاراديگما قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن, ونىڭ تابىستى ىسكە اسۋى, جيناقتاپ العاندا, 4,4 ملرد ادام تۇراتىن ەلدەرگە پايدا اكەلەتىنىن جەتكىزدى.
سونىمەن قاتار, نۇرسۇلتان نازارباەۆ جيىندا ء«بىر بەلدەۋ – ءبىر جول» باستاماسىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا بىرقاتار ناقتى ۇسىنىستارىن ءمالىم ەتتى. «جىبەك جولى ەكونوميكالىق بەلدەۋىنىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن ءتيىمدى يگەرۋ ءۇشىن قىزمەت كورسەتۋ دەڭگەيىن جاقسارتىپ, اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى جويۋ ارقىلى تاۋار اعىنىن وتكىزۋدى بىرتە-بىرتە جەڭىلدەتۋ قاجەت. قازاقستان بۇل ماسەلە بويىنشا ناقتى شارالار قابىلداۋدا. ول ساراپتاما مەن ءتيىستى قارجىلاندىرۋدى تالاپ ەتەدى. ازيا ينفراقۇرىلىمدىق ينۆەستيتسيالار بانكى وسىنداي باعدارلامالاردى بەلسەندى تۇردە قارجىلاندىرۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. بۇل – بولاشاققا ارنالعان ينۆەستيتسيا», دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
جالپى, فورۋمدا قوزعالعان ماسەلەلەر تالاي-تالاي تالقىلاۋلارعا ارقاۋ بولاتىنى ءسوزسىز. دەگەنمەن, وسى ورايدا ايتۋلى جيىننىڭ ءمان-ماڭىزى, ونىڭ ەلىمىزدىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستارىنا تيگىزەر اسەرى جونىندە وتاندىق ساراپشىلاردىڭ وي-پىكىرلەرىنە دە نازار اۋدارعانىمىز ءجون. سوندىقتان, بۇگىن ءبىز قازاقستاندىق بىرقاتار ساراپشىلاردىڭ بەيجىڭدە وتكەن «بەلدەۋ جانە جول» فورۋمىنا قاتىستى پىكىرلەرىن ۇسىنىپ وتىرمىز.
رۋسلان ءىزىموۆ, ساياساتتانۋشى
دامۋدىڭ جاڭاشا باعدارىن مەڭزەگەن قىتايلىق ء«بىر بەلدەۋ – ءبىر جول» باستاماسىنا قاتىستى بولجام ايتقان ماماندار قاتەلەسپەگەن ەكەن. ويتكەنى, بەيجىڭ فورۋمىنىڭ العاشقى قورىتىندىلارى مەن شارا اياسىندا قول قويىلعان كەڭ كولەمدەگى ميلليارد دوللارلىق كەلىسىمشارتتار (ناقتىلاي تۇسكەندە, وسىنشاما قىتاي يۋانى) مەن مىڭداعان ارىپتەستىك ۋاعدالاستىقتار سوزىمىزگە دالەل.
وسى رەتتە, ەۋروپاعا جول تارتقان جوباعا قاتىسۋشى ەلدەر ءوز تەلىمدەرىن ىسكە قوسۋدى ۇسىنۋىمەن ونىڭ وزەكتىلىگىن ارتتىردى. وسى تۇرعىدان العاندا, قىتايدىڭ قازاقستان مەن وزبەكستان, قىرعىزستان اراسىنداعى ءوزارا ارىپتەستىك كەلىسىمشارتىنا قول قويۋى ءجىتى نازار اۋدارۋعا تۇرارلىق.
سونىمەن قاتار, كوپ جاعدايدا قىتاي تاراپىنان جوباعا قاتىسۋشىلار ىشىنەن قازاقستان وزدەرىنە ماڭىزدى سەرىكتەس ەكەندىگى ءجيى قايتالاندى. ماسەلەن, فورۋمنىڭ ءبىرىنشى كۇنىندە قحر توراعاسى سي تسزينپين نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن كەزدەستى. قىتاي كوشباسشىسى ءوز سوزىندە «نۇرلى جول» باعدارلاماسىنىڭ تيىمدىلىگىن تىلگە تيەك ەتىپ, سونداي-اق ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەس (اوسشك) كوتەرگەن حالىقارالىق باستامالاردىڭ وزەكتىلىگىن دە نازاردان تىس قالدىرمادى.
«قازاقستان ينفراقۇرىلىمدىق قۇرىلىستى دامىتۋ مەن ىنتالاندىرۋ ىسىندە جانە ترانسشەكارالىق كولىك-لوگيستيكالىق جۇيەنى قالىپتاستىرۋ ماسەلەسىنە بەلسەندى قاتىسىپ, وعان مۇقيات كوڭىل ءبولىپ كەلەدى», – دەدى قىتاي كوشباسشىسى. ال ءوز كەزەگىندە پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ ء«بىر بەلدەۋ – ءبىر جول» باستاماسىن جۇزەگە اسىرۋعا بايلانىستى حالىقارالىق فورۋم قاتىسۋشىلارىنا بەس ناقتى قادامعا نەگىزدەلگەن ۇسىنىسىن ءبىلدىردى.
ونىڭ ءبىرىنشىسى – ترانزيتتىك الەۋەتتى ءتيىمدى پايدالانۋ ءۇشىن ءارى تاۋار اعىنىن باسەڭدەتپەۋ ماقساتىندا ەڭ الدىمەن قازاقستان وسى كۇندەرى ىسكە اسىرىپ جاتقان اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى جويۋ مەن جول بويىنداعى سەرۆيستىك قىزمەتتى كوتەرۋ قاجەت.
ەكىنشىسى – جىبەك جولى بويىنداعى ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتسيالارىن دامىتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن ارتتىرۋ.
ءۇشىنشىسى – يننوۆاتسيا مەن عىلىمي-تەحنيكالىق دامۋ باعىتىندا تەرەڭ ارىپتەستىك ورناتۋ مۇمكىندىكتەرىن قالت جىبەرمەۋ.
ءتورتىنشىسى – كولىك تاسىمالىنىڭ كۇرەتامىرى بولۋى مۇمكىن قۇرلىقىشىلىك سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ مەن شەكارالىق وزەندەردى ءتيىمدى پايدالانۋ ماڭىزدىلىعى.
بەسىنشىسى – ء«بىر بەلدەۋ – ءبىر جول» يدەياسىن دامىتۋدىڭ باستى شارتىنىڭ ءبىرى – جوباعا قاتىسۋشى تاراپتاردىڭ ءوزارا سەنىمدىلىگى مەن جان-جاقتى ارىپتەستىككە تەڭ قۇقىقتىق دەڭگەيدەگى دايىندىعىنىڭ ءمانى زور. وسى جاعدايلار باسىمدىققا الىنعان كەزدە عانا ۇيىمداستىرىلىپ جاتقان بۇگىنگى فورۋم كەلەشەكتە ءوز جالعاسىن تاپپاق. ال بۇل پروتسەستە اوسشك جاقسى كومەكشى بولا الۋى مۇمكىندىگى مالىمدەلدى.
ەرەكشە ەسكەرتە كەتەرلىك تاعى ءبىر جايت, جيىن سوڭىندا الەمنىڭ ءار شالعايىنان كەلگەن مەملەكەتتەر باسشىلارى مەن ۇكىمەت جەتەكشىلەرى «بەلدەۋ جانە جول» حالىقارالىق ەكونوميكالىق فورۋمىنىڭ العاشقى قورىتىندى كومميۋنيكەسىن (مالىمدەمە) قابىلدادى. بۇل قۇجاتتا تەڭ قۇقىقتىق كەڭەس بەرۋ مەن ءوزارا تيىمدىلىك, ۇيلەسىمدىلىك پەن توزىمدىلىك, نارىقتىق مەحانيزم مەن تەڭەستىرىلگەن تۇراقتىلىق سىندى بەس قۇندىلىق ناقتى اتاپ كورسەتىلدى.
كومميۋنيكە شارتىنا سايكەس, فورۋم مۇشەلەرى بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ قاھارى مەن ونىڭ پرينتسيپتەرىنە قۇرمەتپەن قاراۋعا, ىشكى زاڭنامالىق تالاپتار نورماسىن ساقتاي وتىرىپ, سەرىكتەس-مەملەكەتتەردىڭ ەگەمەندىگى مەن اۋماقتىق تۇتاستىعىنا نۇقسان كەلتىرمەۋگە جانە كونسۋلتاتسيا مەن كەلىسسوزدەر ارقىلى ارىپتەستىك اياسىنداعى جوسپارلاردى جۇزەگە اسىرۋعا مىندەتتەلەدى.
راسۋل جۇمالى, ساياساتتانۋشى
قىتاي استاناسى بەيجىڭدە ۇيىمداستىرىلعان «بەلدەۋ جانە جول» حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق فورۋمى – سوڭعى جىلدارداعى ايماقتىق قانا ەمەس, الەمدىك دەڭگەيدەگى ءىرى اۋقىمدى جوبالاردىڭ ءبىرى سانالادى.
ول جوبا «جىبەك جولىنىڭ ەكونوميكالىق بەلدەۋى» دەپ تە اتالىپ ءجۇر. ونى العاش رەت 2013 جىلى قىتاي باسشىسى سي تسزينپين ۇسىنعان بولاتىن. نەگىزگى ماقساتى – قىتايدان ەۋرازيا ارقىلى ەۋروپاعا شىعاتىن ينفراقۇرىلىم سالىپ, ەكى ەكونوميكالىق ورتانى ءبىر-بىرىنە قوسۋ. بۇل باستاما كوتەرىلگەننەن كەيىن سوڭعى 3-4 جىلدا وسى جوباعا كوپتەگەن مەملەكەتتەر قىزىعۋشىلىق تانىتا باستادى. ءتىپتى, قىتايدا وتكەن وسى باسقوسۋعا 29 مەملەكەتتىڭ باسشىلارى جينالعان ەكەن. مۇنىڭ ءوزى مەملەكەتتەر قىزىعۋشىلىعىنىڭ قانشالىقتى ەكەنىن كورسەتەدى. ەكىنشىدەن, قىتايدىڭ ۋاقىت وتكەن سايىن ارتىپ كەلە جاتقان ەكونوميكالىق الەۋەتىن مويىنداۋ ەكەنىن كورسەتەدى. وسىدان-اق بۇل جوبانىڭ قانشالىقتى اۋقىمدى, بولاشاعى زور ەكەندىگىن كورۋگە بولادى.
البەتتە, ءبىزدىڭ ەل ءۇشىن مۇنداي جوبالاردىڭ ماڭىزى زور. سەبەبى, قازاقستاننىڭ الەۋەتى ونىڭ تەك مول تابيعي بايلىقتارىمەن, كەنىشتەرىمەن عانا شەكتەلىپ قالمايدى. ءبىزدىڭ ۇتىمدى تۇسىمىزدىڭ ءبىرى – گەوساياسي جاعدايىمىز, ەۋروپا مەن ازيانىڭ قاق ورتاسىنداعى گەوگرافيالىق ورنىمىزدا. ەۋرازيانىڭ قاق ورتاسىندا. سوندىقتان بىزگە تەمىر جول بولا ما, تاس جول بولا ما, باستىسى, ترانزيتتىك الەۋەتتى ىسكە اسىرۋ قاجەت. مەنىڭشە, قازاقستاننىڭ عالامدىق باسەكەلەستىك تۇرعىسىنان جاقسى ءبىر ۇتىمدى تۇسى دا وسىندا بولماق.
ارينە, اتالعان ماقساتتاعى باستامالار بۇعان دەيىن دە قازاقستاننىڭ ءوز تاراپىنان ۇلى جىبەك جولىن جاڭعىرتۋ تۇرعىسىندا كوتەرىلگەن بولاتىن. ەۋروپا مەملەكەتتەرى مۇنداي باستامانى ءىشىنارا كوتەرگەن ەدى. وكىنىشتىسى, ولاردىڭ كوپشىلىگى ىسكە اسپاستان, قاعاز جۇزىندە قالدى. ەندى بۇل ماسەلەنى قىتاي ءوز قولىنا الىپ وتىرعاندا ماردىمدى ناتيجە كۇتۋگە بولاتىنداي. وسى تۇرعىدان كەلگەندە, قازاقستان ەكونوميكاسى ءۇشىن بۇل كەلىسىمنىڭ ماڭىزى, وزەكتىلىگى ەشبىر داۋ تۋدىرماس.
دەگەنمەن, مۇندا ساياسي دا, ەكونوميكالىق تا ويلانار تۇستار جوق ەمەس. بۇل ماسەلەگە قىتاي الداعى ۋاقىتتا قوسىمشا تاعى 250 ملرد دوللار بولمەكشى. بىراق قانداي دا ءبىر ەكونوميكالىق ىقپالمەن قاتار, ساياسي ىقپالدىڭ دا ارتاتىنى بەلگىلى. ەڭ الدىمەن, قازاقستانعا جول, بەلدەۋ اياسىندا بولىنەتىن قارجىلار قانشالىقتى ءتيىمدى پايدالانىلادى دەگەن سۇراق تۋىندايدى. ول قارجى تەگىن بەرىلىپ جاتقان جوق قوي. ولاردى ەرتە مە, كەش پە, قايتارۋ كەرەك. بۇل ماسەلە قازاقستاننىڭ مۇددەسىنە قانشالىقتى ساي كەلەدى؟ ەرتەڭگى ۇرپاق ول قارجىنى قالاي قايتارادى؟ قۇيىلىپ وتىرعان ينۆەستيتسيانى قازاقستان قانشالىقتى ۇتىمدى پايدالانادى دەگەندە مەنىڭ مەڭزەپ وتىرعانىم, بىزدەگى وسىنداي كوپتەگەن ەكونوميكالىق-ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردىڭ اقساپ جاتقاندىعى. ءتىپتى, جەمقورلىققا قاتىستى اتىشۋلى قورعاس ءىسى سياقتى بىلىقتاردى ەستەن شىعارماساق كەرەك-ءتى. سونداي ىشكى بىلىقتارىمىز بۇل باستامانىڭ سوڭىن كۇردەلەندىرىپ جىبەرمەسە ەكەن دەگەن قورقىنىش بار. ونى ۇتىمدى پايدالانىپ, ءوز ەلىمىزدىڭ مۇددەسىنە ساي ناتيجە شىعارا ءبىلۋ ءبىز ءۇشىن باستى مىندەت بولۋى ءتيىس.
2009 جىلدان باستاپ ورىن العان عالامدىق قارجى داعدارىسى سالدارىنان باتىستىڭ, امەريكانىڭ نارىقتارى توقىراپ قالعاندىقتان, قىتاي قازاقستاننىڭ, جالپى, تۇتاس ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ نەگىزگى قارجىلىق كوزىنە, نەگىزگى ينۆەستورىنا اينالدى. ءبىر جاعىنان, بۇل قازاقستان قارجى سەكتورى, بانكتەرى ءۇشىن كەرەك-اق نارسە. بىراق سوڭىن سيىرقۇيىمشاقتاندىرىپ الماي, ۇتىمدى پايدا كورە ءبىلۋ وزىمىزگە بايلانىستى...
اينالىپ وتۋگە بولمايتىن تاعى ءبىر ماسەلە, بىزگە ساياسي جانە ەكونوميكالىق ارىپتەستەر سانىن كوبەيتۋ قاجەت. ارينە, قىتايمەن ىنتىماقتاستىق جۇرگىزگەن دۇرىس تا, بىراق ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىق مۇددەلەرىمىزدى ساقتاپ قالاتىنداي بالاما مۇمكىندىكتەردى, ياعني باسقا مەملەكەتتەردى جۇمىلدىرۋ جاعىن دا ويلاۋ كەرەك سياقتى. ازيا دەگەندە تەك قىتايدىڭ مونوپولياسىن كۇشەيتە بەرمەي, جاپونيا, وڭتۇستىك كورەيا ەلدەرىمەن دە ەتەنە ارالاسىپ, ىنتىماقتاستىق كوزدەرىن كوبەيتىپ, سول ەلدەردىڭ تەحنولوگيالارىن كەڭىرەك پايدالانار بولساق, ەكونوميكامىزعا ينۆەستيتسيا تارتۋدا جاقسى باسەكەلەستىك تۋدىرار ەدى. ەكىنشىدەن, ەلىمىزگە قىتاي ىقپالىنىڭ كۇشەيىپ كەتۋىن تەجەۋگە مۇمكىندىك بەرەر ەدى.
سوندىقتان ارا-تۇرا وسىنداي گەوساياسي تۇيتكىلدەردى, گەوساياسي تاۋەكەلدەردى ەستەن شىعارىپ الماۋعا ءتيىسپىز.
نۇرلان سەيدىن, ساياساتتانۋشى
ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان كەزەڭنەن باستاپ كوپۆەكتورلىق ساياسات ۇستانىپ, ايماقتاعى ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەردى دامىتۋعا, ەركىن ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرۋعا ءوز ۇلەسىن قوسىپ كەلەدى. بۇل باعىتىمىز ءبىزدىڭ الەمنىڭ باسەكەگە قابىلەتتى, دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا ەنەمىز دەگەن ماقساتىمىزدىڭ جۇزەگە اسۋىنا تىكەلەي ىقپال ەتەدى.
بۇگىنگى زاماندا ينتەگراتسياسىز, وقشاۋ دامۋ مۇمكىن ەمەس. سول سەبەپتى, الەم ەلدەرىمەن اسىرەسە, ايماق ەلدەرىمەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتىپ, ەكونوميكالىق, ساياسي, مادەني بايلانىستاردى كەڭەيتۋ ءبىز ءۇشىن اسا ماڭىزدى.
سوڭعى كۇندەرى قحر-دا وتكەن «بەلدەۋ جانە جول» حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق فورۋمى مەملەكەتتەر اراسىنداعى قارىم-قاتىناستاردى دامىتۋدىڭ جاڭا دەڭگەيى مەن نۇسقاسى بولۋدا. بۇل ايماقتىق دەڭگەيدەگى ىنتىماقتاستىق قانا ەمەس, سونىمەن قاتار, باسقا دا قۇرلىق ەلدەرىمەن قارىم-قاتىناستى دامىتۋعا, «جىبەك جولىنىڭ» باعىتى مەن تارماقتارىن كەڭەيتۋگە ارنالعان الاڭ. بۇل فورۋمعا دۇنيە ءجۇزىنىڭ 45% حالقىن قامتيتىن 60-قا جۋىق ەلدىڭ باسشىلارى مەن ءىرى ترانسۇلتتىق كومپانيالاردىڭ وكىلدەرى قاتىستى. فورۋمعا قاتىسقان ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ ايماقتاعى جەتەكشى ءارى بەلسەندى ەلدىڭ باسشىسى رەتىندە حالىقارالىق ىنتىماقتاسۋدىڭ بەس ماڭىزدى ماسەلەسى بويىنشا باستاما كوتەرىپ, ۇسىنىستار جاسادى.
ەلىمىزدىڭ ەۋرازيالىق كەڭىستىكتىڭ ورتاسىندا ورنالاسۋى ونىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىنىڭ ارتۋىنا زور مۇمكىندىكتەر بەرىپ وتىر. جۇك تاسىمالداۋ مەن ساۋدا-ساتتىقتىڭ قارقىنى جىلدان-جىلعا ارتۋدا. ءبىز اشىق تەڭىزگە شىعۋ مۇمكىندىگى جوق ەلدەردىڭ قاتارىنا جاتامىز, سول سەبەپتى وسى مۇمكىندىگىمىزدى ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا ۇتىمدى پايدالانۋمىز قاجەت. ول ءۇشىن ءتۇرلى كەدەرگىلەردى ازايتىپ, قىزمەت ساپاسىن ارتتىرىپ, جاڭا تەحنولوگيالار مەن قۇرالدار ارقىلى تاۋارلار مەن جۇك تاسىمالىنىڭ ەركىن جۇرۋىنە مۇمكىندىكتەر جاساۋىمىز قاجەت.
قازاقستان سوڭعى جىلدارى وسى باعىتتا «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» سياقتى ءىرى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋدا. بۇل ءوز كەزەگىندە ەلدىڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋعا, تاۋارلارىمىزدى سىرتقى نارىققا شىعارۋعا جانە ينۆەستيتسيالاردى تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەرى ءسوزسىز. سونىمەن قاتار, اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتسيالارىن دامىتىپ, جىبەك جولى بويىن ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ دە ماڭىزدىلىعى ارتۋدا. بۇل ەلىمىزدەگى اۋىل شارۋاشىلىعىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋگە, ونىمدەردىڭ ءتۇرى مەن سانىن ارتتىرىپ, باسەكەگە قابىلەتتى ونىمدەردى الەمدىك نارىققا ەركىن شىعارۋعا جول اشادى.
عىلىم مەن تەحنولوگيالار دامىعان زاماندا عالىمداردىڭ ىنتىماقتاستىعىن ارتتىرىپ, ءبىلىم مەن عىلىم سالاسىنداعى بايلانىستاردى نىعايتۋ اسا ماڭىزدىلىققا يە بولۋدا. ورتاق يننوۆاتسيالىق جانە عىلىمي-تەحنيكالىق جوبالاردى بىرلەسىپ قارجىلاندىرىپ, ىسكە اسىرىپ, بىرلەسكەن عىلىمي-تەحنيكالىق ورتالىقتار مەن ۆەنچۋرلىق قورلار قۇرىپ, ەلدەر اراسىندا جاڭا تەحنولوگيالاردى تاسىمالداۋ ەلدەر اراسىنداعى بايلانىستاردىڭ نىعايىپ, ورتاق تابىستاردىڭ ارتۋىنا اكەلەتىن بولادى. قازاقستان عالىمدارىنىڭ جىبەك جولى حالىقارالىق عىلىم اكادەمياسىن قۇرۋ باستاماسى ەلدەر اراسىنداعى عىلىمي ىنتىماقتاستىقتى نىعايتىپ, عىلىمدى جاڭا ساتىعا كوتەرىپ, كوپتەگەن عىلىمي جاڭالىقتاردىڭ اشىلۋىنا سەپتىگىن تيگىزەرى انىق. بۇگىندە ءبىزدىڭ بۇل باستامامىزدى قحر مەن 16 ەلدىڭ عالىمدارى قولداۋدا.
ءبىز مەملەكەتتەر اراسىنداعى ءتۇرلى باعىتتاعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدا قورشاعان ورتانى قورعاۋعا, ونى تازا قالپىندا ساقتاۋعا باستى نازار اۋدارۋىمىز قاجەت. سول سەبەپتەن دە فورۋم بارىسىندا ەلباسى وسى ماسەلەگە ەرەكشە ءمان بەرىپ, ىشكى قۇرلىقتىڭ سۋ قورلارى مەن ترانسشەكارالىق وزەندەردى ءتيىمدى پايدالانىپ, ولاردى سول قالپىندا كەلەسى ۇرپاققا قالدىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.
ەلىمىز قىتايدىڭ ء«بىر بەلدەۋ – ءبىر جول» باستاماسىن تولىعىمەن قولداي وتىرىپ, ونىڭ ءارى قاراي تۇراقتى دامىپ, ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋى ءۇشىن كەزىندە قازاقستاننىڭ باستاماسىمەن قۇرىلىپ, بۇگىندە ازيا ايماعىنداعى قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى جەتەكشى حالىقارالىق ۇيىم دەڭگەيىنە كوتەرىلگەن اوسشك-ءتىڭ قىزمەتى مەن تاجىريبەسىن كەڭىنەن پايدالانۋدى ۇسىنۋدا. كەڭەستە جيناقتالعان تاجىريبە, مەملەكەتتەر اراسىندا جان-جاقتى, تەپە-تەڭدىك جاعدايىندا ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا جانە فورۋمنىڭ جۇمىسىن جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىپ وتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن بولادى.
«بەلدەۋ جانە جول» ءسامميتى – ايماقتىق كووپەراتسيانىڭ جاڭا فورماتى. «بىرلەسىپ دامۋ ارقىلى – تۇراقتىلىق» باستاماسى – قاتىسۋشى ەلدەردىڭ ەكونوميكالىق مۇددەلەرىن تولىقتاي ەسكەرەتىن حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا ءتۇرى. سوندىقتان ءبىز قىتايداعى كەڭەستىڭ مۇمكىندىكتەرىن ءوز ەلىمىز ءۇشىن كەڭىنەن پايدالانىپ, مەملەكەتىمىزدىڭ تۇراقتى ەكونوميكالىق, ساياسي جانە مادەني دامۋىنا جاعداي جاساۋىمىز قاجەت.
