وسى جاعدايدى ايتىپ پاتەر يەلەرى كووپەراتيۆىنە حابارلاسساڭىز, سۋ باسقارماسىنا نەمەسە جىلۋ-ەلەكتر ورتالىقتارىنا سىلتەيدى. دارمەنسىز. بۇل ماسەلەنى شەشۋگە شاما-شارقى جوق. ونسىز دا جۇقارعان جۇيكەڭدى توزدىرىپ, امال جوق, تەلەفون تۇتقاسىن الىپ ءتيىستى ورىندارعا ءبىر ەمەس, بىرنەشە رەت قوڭىراۋ سوعۋىڭا تۋرا كەلەدى. ودان ناتيجە شىقسا جاقسى-اۋ, شارشاپ-شالدىعىپ, كۇدەرىڭدى ءۇزىپ, قولىڭدى ءبىر-اق سىلتەيتىن ساتتەر دە بولادى.
جاسىرىپ كەرەگى نە, كۇندەلىكتى ومىردە كورىپ ءجۇرمىز, كوپ قاباتتى ۇيلەردىڭ تۇرعىندارى بالالارى ەسىكتەن ەنگەنشە بايىز تاپپاي, الاڭداپ-ەلەڭدەپ وتىرادى. الاڭداۋعا نەگىز بار. ويتكەنى, كوپ ۇيلەردە ليفت ەسكى. كەز كەلگەن ساتتە ىستەن شىعىپ, جارتى جولدا توقتاپ قالۋى مۇمكىن. ءليفتىنىڭ ىشىندە ەكى-ءۇش ساعاتتاپ قامالىپ قالعاندار دا بار. ءتىپتى, ليفتەردىڭ دۇرىس جۇمىس ىستەمەۋى سالدارىنان تۇرعىندار مەرت بولعان جاعدايلار دا كەزدەستى. مۇنىڭ ءبارى ادامنىڭ جۇيكە جۇيەسىنە اسەر ەتەتىنى انىق. اتا-انالار دا بالالارىنىڭ جازىم بولىپ قالماعانىن ويلايدى. ەسىك-تەرەزەدەن قايتا-قايتا قاراپ, الاڭداپ, ەلەڭدەپ وتىراتىنى سول. بۇل – قازاقستاننىڭ كوپتەگەن قالالارىنداعى كوپ قاباتتى ۇيلەردىڭ تۇرعىندارى كۇن سايىن باستان وتكەرىپ وتىرعان جاعداي. وسىنى ايتىپ پاتەر يەلەرى كووپەراتيۆىنە حابارلاسساڭىز, وزدەرىنە شاڭ جۋىتپايدى, ليفت شارۋاشىلىعىنا حابارلاسۋعا «كەڭەس بەرەدى».
ءبىزدىڭ ويىمىزشا, كوپ قاباتتى تۇرعىن ۇيلەردىڭ وسىنداي سانسىز ماسەلەلەرىمەن پيك اينالىسۋى ءتيىس. ويتكەنى, تۇرعىنداردىڭ كوبى جۇمىسباستى. تاۋسىلمايتىن كوممۋنالدىق ماسەلەلەرمەن شۇعىلدانۋعا ۋاقىتى جوق. بۇل پاتەر يەلەرى كووپەراتيۆتەرىنىڭ كۇن سايىن تيياناقتى جۇرگىزەتىن ءارى قاداعالايتىن جۇمىسى بولۋى كەرەك دەپ ويلايمىز. الدە ولار تۇرعىندار تاراپىنان جينالاتىن قارجىنى عانا قاداعالاپ, ءشوپ باسىن سىندىرماي وتىرا بەرۋى كەرەك پە؟
وسى تاقىرىپتى جۋرناليستىك زەرتتەۋ بارىسىندا مىناداي ءبىر جاعدايعا تاپ بولدىم. بىرنەشە جۇمىس بەرۋشى اگەنتتىكتەردىڭ سايتتارىن ءبىر ەمەس, بىرنەشە مارتە قارادىم, ەشقايسىسىنان «پيك توراعاسى كەرەك» دەگەندى كەزدەستىرمەدىم. «باسقارۋشى ديرەكتور كەرەك», «كوممەرتسيالىق ديرەكتور قاجەت»... مۇنان باسقا دا لاۋازىمدى قىزمەتتەرگە مامانداردى شاقىرعانىن بايقادىم, ال پيك توراعاسى قىزمەتىنە شاقىرىپ جاتقان ەشكىم جوق. نەگە؟ سەبەبى, پيك توراعاسى دەگەن ەڭ ءبىر جانعا جايلى جۇمىس بولىپ شىقتى. ءوزى بي, ءوزى قوجا. بارلىق پيك توراعالارى وسىنداي دەگەننەن اۋلاقپىن, ارينە. بىراق, كوبى كووپەراتيۆتىڭ جۇمىسىن ءوز قالاۋىنشا جۇرگىزەدى. ولاردان كووپەراتيۆتىڭ ەسەپ-قيسابى, كىرىس-شىعىسى تۋرالى اقپارات الۋ مۇمكىن ەمەس. كەرەك دەسەڭىز, كوپتەگەن كووپەراتيۆتە توراعا مەن باس بۋحگالتەردىڭ قانشا ايلىق الاتىنىنىڭ ءوزى قۇپيا. از ايلىق المايتىنى ايان. ايلىعى شايلىعىنا جەتپەي وتىرسا, ورنىن وپ-وڭاي بوساتىپ بەرە سالار ەدى-اۋ. ءبىر عانا مىسال. استانا قالاسىنىڭ اكىمى اسەت يسەكەشەۆتىڭ سايتىنا پيك جۇمىسىنا قاتىستى تۇسكەن ارىز-شاعىمداردىڭ 70 پايىزى پاتەر يەلەرى كووپەراتيۆتەرىندە قارجىلىق اشىقتىقتىڭ جوقتىعىنا بايلانىستى بولعان. وسىنىڭ ءوزى كوپ نارسەنى اڭعارتسا كەرەك.
جۇمىستى جۇرگىزە الماي وتىرعان توراعالاردى ورنىن ىسىرۋ ءۇشىن اق تەر, كوك تەر بولۋعا تۋرا كەلەتىنىنە سەنىمدىمىن. ويتكەنى, ولاردىڭ «ولىسپەي-بەرىسپەيتىنى» انىق. توراعالىق ورىن مايشەلپەك بولعاندىقتان بوساتقىسى كەلمەيدى. ونى ورنىنان الۋ ءۇشىن تۇرعىنداردى جيناپ, جاڭا سايلاۋ وتكىزۋ كەرەك. بۇل دا اۋرە-سارساڭى كوپ جۇمىس. ءتىپتى, تۇرعىندار جاڭا توراعا سايلاعان كۇننىڭ وزىندە «ەسكى» توراعالاردىڭ ورنىن بوساتپاي, سوتقا جۇگىنىپ, داۋ-دامايعا ۇلاسىپ جاتقان جاعدايلار كەيبىر قالالاردا كەزدەسىپ وتىر.
جالپى, قاي قالادا بولسىن پاتەر يەلەرى كووپەراتيۆتەرىنىڭ جۇمىسىن جاقسارتۋ كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى ەكەنى انىق. نەگىزى پيك-تەردىڭ جۇمىسىن رەتتەيتىن ءتيىستى زاڭنامالىق قۇجاتتار بار. سوعان سايكەس, جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىكتىڭ «قۇلاشىن كەڭ سەرمەۋگە» مۇمكىندىگى جوق. زاڭناما بويىنشا قوردالانعان ماسەلەلەردى شەشۋ – تۇرعىنداردىڭ وزدەرىنىڭ قۇزىرىندا. بىراق, سوعان قاراماستان, استانا قالاسىنىڭ اكىمدىگى پيك-تەردىڭ جۇمىسىن جاقسارتۋدى مىقتاپ قولعا الىپ وتىر. قازىردىڭ وزىندە استانا قالاسىندا 419 پيك تىركەلگەن ەكەن. بۇل كووپەراتيۆتەر 2,5 مىڭعا جۋىق كوپ قاباتتى ۇيلەردىڭ تۇرعىندارىنا قىزمەت كورسەتەدى. الداعى ۋاقىتتا پيك قاتارى تاعى دا ارتاتىنى انىق. ويتكەنى, جاڭادان سالىنىپ جاتقان تۇرعىن ۇيلەر كوپ. سوندىقتان, استانادا كوممۋنالدىق ماسەلەلەر كوبەيمەسە ازايمايتىنى ءسوزسىز. وسىنى ەسكەرگەن بولۋى كەرەك, استانا قالاسىنىڭ اكىمدىگى ەلوردانى دامىتۋدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى دامىتۋ باعدارلاماسى اياسىندا «ەلەكتروندى پاتەر يەلەرى كووپەراتيۆىن» قولعا الىپ وتىر. مۇنىڭ ارتىقشىلىعى نەدە؟ بىرىنشىدەن, پيك-تەردىڭ جۇمىسىنا بايلانىستى بارلىق اقپارات قولجەتىمدى بولادى. پيك پەن تۇرعىندار اراسىندا تىكەلەي بايلانىس پورتال ارقىلى جۇزەگە اسادى. ءتىپتى كەرەك دەسەڭىز, تۇرعىن ءۇي جانە كوممۋنالدىق ماسەلەلەرگە, پيك-تەردىڭ جۇمىسىنا بايلانىستى قانشا ارىز-شاعىم ءتۇستى, ونىڭ ورىندالۋى قالاي, وسىنىڭ ءبارىن اكىمدىكتىڭ ءتيىستى قۇرىلىمدارى قاداعالاپ, ساراپتاما جاساي الادى.
عالىم ومارحان,
«ەگەمەن قازاقستان»
