قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ نورماتيۆتىك قاۋلىسى № 2

2011 جىلعى 29 ماۋسىم, استانا قالاسى «اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تۋرالى زاڭنامانى سوتتاردىڭ قولدانۋىنىڭ كەيبىر ماسەلەلەرى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ 2004 جىلعى 26 قاراشاداعى № 18 نورماتيۆتىك قاۋلىسىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ نورماتيۆتىك قاۋلىسىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىم­شىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىمەن سايكەس كەلتىرۋ جانە اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرا­لى زاڭنامانىڭ كەيبىر نورمالارىن سوت ءتاجىري­بەسىندە بىركەلكى قولدانۋ ماقساتىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ جالپى وتىرىسى قاۋلى ەتەدى: 1. «اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تۋرالى زاڭ­نا­مانى سوتتاردىڭ قولدانۋىنىڭ كەيبىر ماسەلەلەرى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ 2004 جىلعى 26 قاراشاداعى № 18 نورماتيۆتىك قاۋ­لىسىنا (2006 جىلعى 16 قاڭتارداعى, 2007 جىلعى 16 شىلدەدەگى جانە 2008 جىلعى 22 جەلتوقسانداعى وزگەرىستەرمەن بىرگە) مىناداي وزگەرىستەر مەن تولىق­تىرۋلار ەنگىزىلسىن: 1) 1-تارماقتاعى وزگەرىستىڭ قازاق تىلىندەگى ماتىنگە قاتىسى جوق; 2) 2-تارماقتىڭ ەكىنشى ابزاتسىندا «جەكە نوتاريۋستار» دەگەن سوزدەردەن كەيىن «, جەكە سوت ورىنداۋ­شىلار,» دەگەن سوزدەرمەن تولىقتىرىلسىن; 3) 4-تارماق    مىناداي مازمۇنداعى ءۇشىنشى ابزاتسپەن تولىقتىرىلسىن: «اقبتك-ءنىڭ 46-بابىنىڭ ەكىنشى بولىگىنە سايكەس, شەتەل ازاماتتارىن نەمەسە ازاماتتىعى جوق ادام­داردى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنان تىس جەرلەرگە اكىمشىلىك جولمەن كەتىرۋدى تەك اكىمشىلىك قاماۋ تۇرىندە نەگىزگى اكىمشىلىك جازامەن قاتار اقبتك-ءنىڭ 391-1-بابىنىڭ ءۇشىنشى بولىگى, 394-بابىنىڭ ەكىنشى بولىگى بويىنشا قوسىمشا اكىمشىلىك جازا رەتىندە قولدانۋعا جول بەرىلەدى.»; 4) 9-باپ مىناداي مازمۇنداعى التىنشى, جەتىنشى, سەگىزىنشى, توعىزىنشى, ونىنشى جانە ون ءبىرىنشى ابزاتستارمەن تولىقتىرىلسىن: «اقبتك-ءنىڭ 636-بابىندا اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋ­شى­لىق تۋرالى حاتتاما جاساۋعا ۋاكىلەتتى لاۋازىمدى ادامدار توبى ايقىندالعان. اقبتك-ءنىڭ 32-تاراۋىندا اكىمشىلىك ىستەردىڭ قايدا قاراۋعا جاتاتىندىعى جانە اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى ىستەردى قاراۋعا ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, لاۋازىمدى ادامداردىڭ تىزبەسى بەلگىلەنگەن. اقبتك-ءنىڭ 640-بابىنىڭ ءبىرىنشى بولىگىنىڭ ماز­مۇنى بويىنشا اكiمشiلiك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى حاتتاما جاسالعان كەزدەن باستاپ ءۇش تاۋلiكتىڭ iشiندە اكiمشiلiك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى iستi قاراۋعا ۋاكiلەتتى مەملەكەتتىك ورگانعا, لاۋازىمدى ادامعا جiبەرiلەدi. زاڭنىڭ وسى تالابى اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋ­شىلىق تۋرالى حاتتاما جاساعان لاۋازىمدى ادامنىڭ ءوزى ءىستى قاراۋعا جانە اكىمشىلىك جازا قول­دانۋعا قۇقىعى بولماعان جاعدايلاردا, سونداي-اق اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى حاتتاما جاساعان ادامنىڭ ىستەردى قاراۋىن بولدىرمايتىن, اقبتك-دە كوزدەلگەن وزگە دە جاعدايلاردا قولدانىلادى. وزگە جاعدايلارعا, مىسالى, اقبتك-ءنىڭ 539­-­بابىنىڭ بەسىنشى بولىگىنىڭ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى ءىس بويىنشا وزىنە قاتىستى ءىس جۇرگىزىلەتىن ادامنىڭ ارىزى بويىنشا اقبتك-ءنىڭ 2-تاراۋىنىڭ ەرەكشە بولىگىندە كوزدەلگەن كەز كەلگەن قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى ءىستى سۋديا قارايتىندىعى تۋرالى تالاپتارىن ورىنداۋ جاتادى. قۇقىق بۇزۋشىنىڭ ءىستىڭ شەشىلۋى ءۇشىن ەلەۋلى ماڭىزى بار ءوتىنىشىن اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق جاسالعان جەردە قاناعاتتاندىرۋ مۇمكىن بولماسا, لاۋازىمدى ادامدى سول جەردە اكىمشىلىك جازا قولدانۋ قۇقىعىنان ايىرادى. اقبتك-ءنىڭ 27-بابىنىڭ ءۇشىنشى بولىگىندە, 539-بابىنىڭ ءۇشىنشى جانە بەسىنشى بولىكتەرىندە, 541-بابىندا كوزدەلگەن جاعدايلاردا, اكىمشىلىك قۇ­قىق بۇزۋشىلىق تۋرالى ءىس اقبتك-ءنىڭ 642-بابىندا بەلگىلەنگەن ەرەجەلەردى ساقتاي وتىرىپ, ماماندان­دىرىلعان اكىمشىلىك سوتقا نەمەسە اۋداندىق سوتقا قاراۋ ءۇشىن جىبەرىلۋگە ءتيىس. اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى حاتتامانى جاساعان لاۋازىمدى ادام اقبتك-دە تىكەلەي كوزدەل­گەن ءارى ءىستى قاراۋدى جانە سول جەردە جازالاۋ شاراسىن قولدانۋدى بولدىرمايتىن جاعدايلاردى قوسپاعاندا, اكىمشىلىك ءىستى ءوزى قاراۋعا قۇقىلى.»; 5) 11-تارماقتىڭ بەسىنشى ابزاتسى مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن: «كامەلەتكە تولماعاننىڭ ايىپپۇل تولەنۋى ءمۇم­كىن دەربەس تابىسىنىڭ نەمەسە مۇلكىنىڭ بولۋى نەمەسە جوقتىعى تۋرالى مالىمەتتى اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋ­شىلىق تۋرالى حاتتامانى جاساعان لاۋازىمدى ادام اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى ىسپەن بىرگە ۇسىنادى. مۇنداي مالىمەتتەردىڭ بەرىلمەۋى ماتەريال­داردى حاتتاما جاساعان لاۋازىمدى ادامعا اقبتك-ءنىڭ 646-بابى 1-بولىگىنىڭ 4) تارماقشاسىنا سايكەس قايتا­رۋعا نەگىز بولىپ تابىلادى.»; 6) 12-تارماق مىناداي مازمۇنداعى ءتورتىنشى جانە بەسىنشى ابزاتستارمەن تولىقتىرىلسىن: «ەگەر اقبتك-ءنىڭ بابىنىڭ ديسپوزيتسياسىندا جابىرلەنۋشىنىڭ دەنساۋلىعىنا زيان كەلتىرۋگە اكەپ سوقتىرعان قۇقىق بۇزۋشىلىق ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك كوز­دەلسە جانە وسى زياننىڭ اۋىرلىعى كورسەتىلمەسە, جابىرلەنۋشى سوت-مەديتسينالىق ساراپتامادان وتۋدەن باس تارتقان جاعدايدا, مەديتسينالىق كۋالاندىرۋ اكتىسى دەنساۋلىققا كەلتىرىلگەن زياننىڭ اۋىرلىق دارە­جەسى تۋرالى دەرەكتەر بولماسا دا وسىنداي قۇقىق بۇزۋشىلىق سالدارىنىڭ تۋىنداۋىنا دالەل بولا الادى. بۇل رەتتە اقبتك-ءنىڭ 605-بابىنىڭ 5) تارماق­شاسىندا كوزدەلگەن اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى ءىس بويىنشا دالەلدەۋگە جاتاتىن ءمان-جايلار وزگە دە راستايتىن قۇجاتتاردىڭ (كورسەتىلگەن مەديتسي­نالىق كومەك تۋرالى, ۋاقىتشا ەڭبەككە جارامسىز بولۋ كەزەڭى تۋرالى انىقتامالار, جابىرلەنۋشىنىڭ ەمدەلۋدەن وتكەندىگى تۋرالى دەرەكتەر جانە ت.ب.) نەگىزىندە بەلگىلەنۋى مۇمكىن. مەديتسينالىق كۋالاندىرۋ اكتىلەرى, سونىڭ ىشىندە الكوگولدەن نەمەسە ەسىرتكىدەن ماستانۋ جاعدايىن انىق­تاۋ تۋرالى كۋالاندىرۋ اكتىسى اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى ءىس بويىنشا دالەلدەمە بولىپ تابى­لاتىندىقتان, ول ءىس بويىنشا جينالعان باسقا دا دالەلدەمەلەرمەن بىرگە زەرتتەلۋگە ءارى باعالانۋعا ءتيىس جانە ازاماتتىق سوت ءىسىن جۇرگىزۋ تارتىبىمەن داۋلاۋعا جاتپايدى.»; 7) 13-تارماق مىناداي مازمۇنداعى ءتورتىنشى ابزاتسپەن تولىقتىرىلسىن: «حاتتامانى جاساعان لاۋازىمدى ادام اقبتك-ءنىڭ 607, 618-باپتارىن بۇزىپ, اقبتك-ءنىڭ 584-بابىنىڭ ءۇشىنشى بولىگىنە سايكەس قاتىسۋى مىندەتتى ادامداردىڭ سوتقا كەلۋىن قامتاماسىز ەتپەگەن جانە سوتتىڭ ءىستى اقبتك-ءنىڭ 584-بابىنىڭ ءۇشىنشى بولىگىنىڭ جانە 647-بابىنىڭ ءۇشىنشى بولىگىنىڭ تالاپتارىن ساقتاي وتىرىپ قاراۋىنا مۇمكىندىگى بولماسا, سۋديا اقبتك-ءنىڭ 646-بابى ءبىرىنشى بولىگىنىڭ 4) تارماقشاسىنىڭ نەگىزىندە ءىستى قاراۋعا دايىنداۋ كەزىندە اتالعان ادام­داردى اكەلۋ تۋرالى ۇيعارىمدى دەرەۋ ورىنداۋعا مۇمكىندىك بولماعان جاعدايدا, تولىق ەمەس دەگەن سەبەپپەن اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى حاتتا­مانى جانە ءىستى قاراۋ كەزىندە تولىقتىرىلمايتىن باسقا دا ءىس ماتەريالدارىن حاتتاما جاساعان لاۋازىمدى ادامعا قايتارۋ تۋرالى شەشىم قابىلداۋعا قۇقىلى.»; 8) 15-تارماقتا «, جاۋاپتىلىققا تارتىلعان ادام­نىڭ ارەكەتىندە ناقتى اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق­تىڭ قۇرامى بولماسا,» دەگەن سوزدەر الىپ تاستالسىن; 9) 16-تارماقتا: ءبىرىنشى ابزاتستا «كۋاگەردىڭ» دەگەن ءسوز الىپ تاستالسىن; ءۇشىنشى ابزاتس مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن: «سوت ازاماتتىق نەمەسە قىلمىستىق ءىس بويىنشا سوت تالقىلاۋى بارىسىندا (تيىسىنشە قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسى ازاماتتىق ءىس جۇرگىزۋ كودەكسىنىڭ 121-بابى جانە قىلمىستىق ءىس جۇرگىزۋ كودەكسىنىڭ 327-بابىنىڭ التىنشى بولىگى) اقبتك-ءنىڭ 578-بابىنىڭ ەكىنشى بولىگىنە سايكەس تىكەلەي سول سوت وتىرىسىندا اقبتك-ءنىڭ 648-بابىنىڭ 1-1-بولىگىندە جانە ەكىنشى بولىگىندە بەلگىلەنگەن ەرەجەلەردى ساقتاي وتىرىپ, اقبتك-ءنىڭ 513-بابىندا كوزدەلگەن اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى ءىستى قاراۋعا قۇقىلى.»; 10) 18-تارماق مىناداي مازمۇنداعى جەتىنشى ابزاتسپەن تولىقتىرىلسىن: «ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ لاۋازىمدى ادامدارى ولاردىڭ وكىلەتتىكتەرىنە كىرمەيتىندىكتەن, ايىپپۇل سالۋ تۋرالى قاۋلىنى ماجبۇرلەپ ورىنداتۋدى جۇزەگە اسىرۋعا قۇقىلى ەمەس.»; 11) 19-تارماقتا: التىنشى ابزاتس مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن: «اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى ءىس بويىن­شا ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگاننىڭ لاۋازىمدى ادا­مى­نىڭ قاۋلىسىنا شاعىم بەرۋ, نارازىلىق كەلتىرۋ جانە ولاردى قاراۋ ءتارتىبى ازاماتتىق ءىس جۇرگىزۋ زاڭناماسىمەن انىقتالادى (قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتىق ءىس جۇرگىزۋ كودەكسىنىڭ 26-تاراۋى). مىناداي مازمۇنداعى جەتىنشى ابزاتسپەن تولىق­تىرىلسىن: «اقبتك-ءنىڭ 658-بابىنىڭ تالاپتارىنا سايكەس كەلمەيتىن شاعىمدار, نارازىلىقتار ولاردى قاراۋعا قۇقىعى بار سوتتىڭ قاراۋىنسىز قايتارىلۋى مۇمكىن. سوت مۇنداي شەشىمدى سوت اكتىسىنە شاعىم بەرۋ نەمەسە نارازىلىق كەلتىرۋ ءۇشىن اقبتك-ءنىڭ 657-بابىندا بەلگى­لەنگەن مەرزىم ءوتىپ كەتكەن جاعدايدا جانە شاعىم­دانعان قاۋلى شىعارىلعان ادامنىڭ ءوتىپ كەتكەن مەرزىمدى قالپىنا كەلتىرۋ تۋرالى ءوتىنىشى بولماعان نە وسى مەرزىمدى قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن نەگىز بولماعان كەزدە قابىلداي الادى.»; 12) 21-تارماقتا: ءبىرىنشى ابزاتس مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن: «ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ لاۋازىمدى ادامىنىڭ قاۋلى­سىنا شاعىمدى, نارازىلىقتى قاراۋ ناتيجەلەرى جونىندەگى مامانداندىرىلعان اكىمشىلىك نەمەسە اۋ­دان­دىق سوتتىڭ ۇيعارىمى, سونداي-اق اكىمشىلىك قۇ­قىق بۇزۋشىلىق تۋرالى ءىس بويىنشا ماماندان­دىرىلعان اكىمشىلىك نەمەسە اۋداندىق سوتتىڭ قاۋلى­سىنا شاعىم, نارازىلىق جونىندەگى وبلىستىق جانە وعان تەڭەستىرىلگەن سوتتىڭ ۇيعارىمى قابىلدانعان ساتتەن باستاپ زاڭدى كۇشىنە ەنەدى. مۇنداي ۇيعارىم­دى, سول سياقتى مامان­داندىرىلعان اكىمشىلىك نەمەسە اۋداندىق سوتتىڭ نە كامەلەتكە تولماعانداردىڭ ىستەرى جونىندەگى ماماندان­دىرىلعان سوتتىڭ زاڭدى كۇشىنە ەنگەن قاۋلىسىن تەك اقبتك-ءنىڭ 665-بابىندا كوزدەل­گەن نەگىزدەر بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسى باس پروكۋرورىنىڭ نەمەسە ونىڭ ورىنباسارلارىنىڭ نارا­زىلىعى بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جوعارعى سوتى قاداعالاۋ تارتىبىمەن قايتا قاراۋى مۇمكىن.»; ەكىنشى جانە ءۇشىنشى ابزاتستار الىپ تاستالسىن; 13) 25-2-تارماق مىناداي مازمۇنداعى ەكىنشى, ءۇشىنشى, ءتورتىنشى, بەسىنشى ابزاتستارمەن تولىقتى­رىلسىن: «مەحانيكالىق كولىك قۇرالىن جۇرگىزۋشى جول قوزعالىسى نەمەسە كولىك قۇرالدارىن پايدالانۋ ەرەجەلەرىن بۇزۋعا جول بەرىپ, ابايسىزدا اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساعان كەزدە, جابىرلەنۋشىنىڭ دەنساۋلى­عىنا اۋىرلىعى ورتاشا زيان كەلتىرگەندە اقبتك-ءنىڭ 468-1-بابىندا كوزدەلگەن جاۋاپكەرشىلىك تۋىندايدى. ەگەر مەحانيكالىق كولىك قۇرالىن جۇرگىزۋشى جوعا­رى­دا اتالعان زاڭعا قايشى ارەكەتتەردىڭ ناتيجەسىندە جابىرلەنۋشىنىڭ دەنساۋلىعىنا اۋىرلىعى ورتاشا زيان كەلتىرۋمەن قاتار كولىك قۇرالىن, جۇكتەردى, جول­داردى, جول مەن باسقا دا قۇرىلىستاردى نەمەسە وزگە دە م ۇلىكتى زاقىمداۋ تۇرىندە ماتەريالدىق زالال كەلتىرسە, نە ءۇشىنشى تۇلعانىڭ دەنساۋلىعىنا جەڭىل زيان كەلتىرسە, وندا ونىڭ ارەكەتى اقبتك-ءنىڭ 468-بابىنىڭ ءتيىستى بولىكتەرىندە جانە 468-1-باپتا كوزدەلگەن قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ جيىنتىعى بويىنشا اقبتك-ءنىڭ 63-بابىنا سايكەس سارالاۋعا جاتادى. اقبتك-ءنىڭ 468-بابىنىڭ ەكىنشى بولىگىمەن كوز­دەل­گەن جاۋاپكەرشىلىك بويىنشا جابىرلەنۋشىنىڭ دەن­ساۋ­­لىعىنا كەلتىرىلگەن زيان دەپ, ونىڭ دەنساۋ­لى­عىنىڭ شامالى بۇزىلۋىنا اكەپ سوقتىرعان نەمەسە سوقتىرماعان جەڭىل زياندى ءتۇسىنۋ كەرەك. جول پوليتسياسى ورگانىنىڭ لاۋازىمدى ادامى جول قوزعالىسىنىڭ قاۋىپسىزدىگى جانە كولىك قۇرال­دارىن پايدالانۋ ەرەجەلەرىن بۇزعانى ءۇشىن اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى حاتتامانى جاساۋ كەزىندە اقبتك-ءنىڭ 577, 615-باپتارىنىڭ, 618-بابىنىڭ ءبىرىنشى بولىگى 5) تارماقشاسىنىڭ ەرەجەلەرىنە سايكەس تەك اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى ءىس بويىنشا ءىس جۇرگىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ شارالارىن قولدانۋ ءتارتى­بىمەن عانا كولىك جۇرگىزۋ قۇقىعىن بەرەتىن كۋالىكتى الىپ قويۋعا قۇقىلى.»; 14) 25-3-تارماق 25-4-تارماق دەپ ەسەپتەلسىن; 15) مىناداي مازمۇنداعى 25-3-تارماقپەن تولىق­تى­رىلسىن: «25-3. كولىك قۇرالىن, وزدىگىنەن جۇرەتىن ماشي­نانى نەمەسە وزگە دە مەحانيكالىق كولىك قۇرالىن, كەمەنى, اۋە كەمەسىن جۇرگىزۋگە بايلانىستى ارناۋلى قۇقىقتان ايىرۋ تۇرىندە اكىمشىلىك جازا قولدانى­لاتىن قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ انىقتالعان ءمان-جايلارىنا قاراي, قاۋلىنىڭ قارار بولىگىندە اتالعان قوزعالىس (تەحنيكا) قۇرالدارىنىڭ بەلگىلى ءبىر ءتۇرىن جۇرگىزۋ قۇقىعىنان ايىرۋ تۋرالى ناقتى كورسەتىلەدى. قاۋلىداعى كولىك قۇرالدارىن جۇرگىزۋ قۇقىعىنان ايىرۋ تۋرالى نۇسقاۋ اقبتك-ءنىڭ 461 جانە 567-باپتارىنا ەسكەرتۋدە كورسەتىلگەن اۆتوموبيل­دەردىڭ بارلىق تۇرلەرىن, تراكتورلاردى جانە وزدىگىنەن جۇرەتىن وزگە دە ماشينانى, وزدىگىنەن جۇرەتىن اۋىل شارۋاشىلىعى, مەليوراتسيالىق جانە جول-قۇرىلىس ماشينالارىن, ترامۆايلاردى, تروللەيبۋستاردى, سون­داي-اق موتوتسيكلدەر مەن باسقا دا مەحانيكالىق كولىك قۇرالدارىن جۇرگىزۋگە (پايدالانۋعا) رۇقسات ەتەتىن ارناۋلى قۇقىقتان ايىرۋدى بىلدىرەدى. قاۋلىداعى كەمەنى, سونىڭ ىشىندە شاعىن كەمەنى جۇرگىزۋ قۇقىعىنان ايىرۋ تۋرالى نۇسقاۋ اقبتك-ءنىڭ 450-بابىنا ەسكەرتۋدە كورسەتىلگەن ءجۇزۋ قۇرالدارىن پايدالانۋعا رۇقسات ەتەتىن ارناۋلى قۇقىقتان ايىرۋدى بىلدىرەدى. اقبتك-ءنىڭ 445-بابى بويىنشا ارناۋلى قۇقىقتان ايىرۋ تۇرىندەگى جازانى قولدانۋ كەزىندە اۋە كەمەسىن جۇرگىزۋ قۇقىعىنان ايىرۋ تۋرالى ناقتى كورسەتىلۋگە ءتيىس.»; 16) 25-4-تارماق ەكىنشى جانە ءۇشىنشى ابزاتستار مىناداي رەداكتسيادا جازىلىپ, 25-5-تارماق دەپ ەسەپتەلسىن: «اقبتك-ءنىڭ 484-بابىنا قاتىستى كولىك قۇرال­دارىن پايدالانۋ ەرەجەلەرىن ءجيى بۇزۋ دەپ ادامنىڭ ارقايسىسى ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىل­عان, تيىسىنشە كورسەتىلگەن باپتىڭ ءبىرىنشى نەمەسە ەكىنشى بولىكتەرىندە اتالعان كەز كەلگەن ءۇش ارەكەتتى جاساۋىن ءتۇسىنۋ كەرەك. اقبتك-ءنىڭ 484-بابى بويىنشا قوزعالعان اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى ءىس ماتەريالدارىنا كولىك قۇرالدارىن پايدالانۋ ەرەجەلەرىن نەمەسە جول قوزعالىسى ەرەجەلەرىن ءجيى بۇزعاندىعىن كۋالاندىراتىن, زاڭدى كۇشىنە ەنگەن قاۋلىلاردىڭ كوشىرمەلەرى تىركەلۋى ءتيىس.»; 17) 25-5-تارماق 25-6-تارماق دەپ ەسەپتەلسىن; 18) 25-6-تارماق 25-9-تارماق دەپ ەسەپتەلسىن; 19) 25-7-تارماقتا «ءتۇرى مەن مولشەرىن» دەگەن سوزدەر «ءتۇرىن» دەگەن سوزبەن اۋىستىرىلىپ, 25­-7-تارماق 25-10-تارماق دەپ ەسەپتەلسىن; 20) مىناداي مازمۇنداعى 25-7-تارماقپەن تولىق­تىرىلسىن: «25-7. قۇقىق بۇزۋشى سۋبەكتىنىڭ اقبتك-ءنىڭ 532-بابىندا كوزدەلگەن سالىق كەزەڭىندە مامىلەلەردى ءتيىستى نەمەسە ۋاقىتىندا رەسىمدەۋسىز نە وسىنداي مامىلەنى ءتيىستى مەملەكەتتىك تىركەۋسىز سالىق سالۋ وبەكتىسى بولىپ تابىلاتىن م ۇلىكتى يەلىكتەن ايىرۋى, وسى سۋبەكتىنىڭ قارجى باقىلاۋ شارالارىن بۇزعانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىگىن جوققا شىعارمايدى.»; 21) 25-8-تارماق 25-11-تارماق دەپ ەسەپتەلسىن; 22) مىناداي مازمۇنداعى 25-8-تارماقپەن تولىق­تىرىلسىن: «25-8. اقبتك-ءنىڭ 354-3-بابىندا كوزدەلگەن مەر­زىم­نىڭ باستالۋى جىلجىمايتىن م ۇلىككە قۇقىقتاردى مەملەكەتتىك تىركەۋگە قۇجاتتاردى تاپسىرۋ ءۇشىن قاجەتتى جانە جەتكىلىكتى تىركەۋ وبەكتىسىن كۋالان­دىراتىن قۇجاتتاردىڭ (قۇرىلىستىڭ تەحنيكالىق تولقۇجاتى, جەر ۋچاسكەسىنە سايكەستەندىرۋ قۇجاتى) ناقتى قولدا بولۋى مەن ۋاكىلەتتى ورگانداردان ادامنىڭ الۋىن ەسكەرە وتىرىپ, جىلجىمايتىن م ۇلىككە قۇقىقتاردىڭ تۋىنداۋىنا نەگىز بولعان زاڭدىق فاكتىنىڭ پايدا بولعان ساتىنەن (اتاپ ايتقاندا, شارتتىڭ نوتاريالدىق كۋالاندىرىلۋى, سوت شەشى­مىنىڭ كۇشىنە ەنۋى, وزگە قۇقىق بەلگىلەيتىن قۇجات الۋىنان) باستاپ سانالادى.»; 23) 25-9-تارماقتىڭ ءۇشىنشى ابزاتسى مىناداي رەداكتسيادا جازىلىپ, 25-12-تارماق دەپ ەسەپتەلسىن: «اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى ىستەردى قاراعاندا جانە اكىمشىلىك جازا شارالارىن بەلگىلەگەندە اقبتك-گە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋدى كوزدەيتىن زاڭداردىڭ نورمالارىن دۇرىس قولدانۋ كەرەك جانە اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق جاسالعان كۇنگە نازار اۋدارۋ قاجەت. قىلمىستىق سيپاتتان ارى­لۋعا جانە جاساعان ارەكەتى اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋ­شىلىق ساناتىنا جاتقىزىلۋىنا بايلانىستى قىل­مىستىق ءىسى قىسقارعان ادام, ەگەر اقبتك-ءنىڭ 69-بابىنىڭ بەسىنشى بولىگىندە كوزدەلگەن اكىمشىلىك جاۋاپ­كەرشىلىككە تار­تۋدىڭ ەسكىرۋ مەرزىمى ءوتىپ كەتپەسە, اقبتك-ءنىڭ 2-تاراۋىنىڭ ەرەكشە ءبولىمىنىڭ بابى بويىنشا اكىم­شىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلۋعا ءتيىس.»; 24) 25-10-تارماق مىناداي مازمۇنداعى ءتورتىنشى, بەسىنشى جانە التىنشى ابزاتستارمەن تولىقتىرىلىپ, 25-13-تارماق دەپ ەسەپتەلسىن: «قۇقىق بۇزۋشىنىڭ ارەكەتى (ارەكەتسىزدىگى) ءناتي­جەسىندە زاڭدا كوزدەلگەن اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق قۇرامىنىڭ بەلگىلەرى بولعان ساتتەن باستاپ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق اياقتالعان دەپ سانالادى. ەگەر زاڭنامالىق جانە نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرگە سايكەس مىندەت بەلگىلى ءبىر مەرزىمدە ورىن­دا­لۋعا ءتيىس بولعان جاعدايدا, وسى مەرزىم وتكەن ساتتەن باستاپ قۇقىق بۇزۋشىلىق قۇرامى بولدى دەپ ەسەپتەلەدى. زاڭدى تۇلعانىڭ جانە ونىڭ لاۋازىمدى ادامىنىڭ ارەكەتتەرىندە (ارەكەتسىزدىگىندە) اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق قۇرامى بولعان كەزدە اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ مەرزىمى تۋرالى اقبتك-ءنىڭ 69-بابى بەسىنشى بولىگىنىڭ ەرەجەلەرى قىلمىستىق ءىستى قوزعاۋدان باس تارتۋ تۋرالى نە ونى قىسقارتۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعان ادامعا قاتىستى عانا قولدانىلادى.»; 25) 25-11-تارماق 25-14-تارماق دەپ ەسەپتەلسىن; 26) 25-12-تارماق 25-15-تارماق دەپ ەسەپتەلسىن; 27) 25-13-تارماق مىناداي مازمۇنداعى التىنشى ابزاتسپەن تولىقتىرىلىپ, 25-16-تارماق دەپ ەسەپتەلسىن: «ەگەر ادام وسىنداي قىزمەتكە قويىلاتىن تا­لاپتاردى بۇزىپ, ليتسەنزيالاناتىن قىزمەت ءتۇرىن جۇزەگە اسىرعانى ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلسا, وندا سوت وسىنداي قىزمەتتى توقتاتا تۇرۋ نەمەسە توقتاتۋ تۋرالى شەشىم قابىلداۋعا قۇقىلى. ەگەر ادام ليتسەنزيالاناتىن قىزمەت ءتۇرىن ءتيىستى ليتسەنزياسىز جۇزەگە اسىرعانى ءۇشىن نە وزگە دە ارناۋلى رۇقساتتى تالاپ ەتەتىن قىزمەتتى وسىنداي ارناۋلى رۇقساتسىز جۇزەگە اسىرعانى ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلسا, وندا سوت زاڭدا كور­سەتىلگەن مەرزىمگە وسىنداي قىزمەتكە تىيىم سالۋ تۇرىندە قوسىمشا اكىمشىلىك جازا تاعايىنداۋعا قۇقىلى. سوتتىڭ مۇنداي شەشىمى ادامعا تىيىم سالۋ مەرزىمى كەزەڭىندە ءتيىستى ليتسەنزيا نەمەسە وزگە دە ارناۋلى رۇقسات الۋعا مۇمكىندىك بەرمەيدى.»; 28) مىناداي مازمۇنداعى 25-17-تارماقپەن تولىقتىرىلسىن: «25-17. اقبتك-ءنىڭ 320-بابىنىڭ ءبىرىنشى بولىگىن­دە زاڭسىز اينالىمعا قاتىسقانى ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك كوزدەلگەن ەسىرتكىنىڭ, پسيحوتروپتىق زاتتار مەن پرەكۋرسورلاردىڭ ەڭ تومەنگى مولشەرى بەلگىلەنبەگەن. سوندىقتان ەسىرتكىنى, پسيحوتروپتىق زاتتار مەن پرەكۋرسورلاردى زاڭسىز ازىرلەۋ, قايتا وڭدەۋ, ساتىپ الۋ, ساقتاۋ, تاسىمالداۋ نەمەسە جونەلتۋ, ولاردىڭ مولشەرى «ەسiرتكi, پسيحوتروپتىق زاتتار, پرەكۋرسورلار جانە ولاردىڭ زاڭسىز اينالىمى مەن تەرiس پايدالانىلۋىنا قارسى iس-قيمىل شارالارى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىندا بەلگىلەنگەن مولشەردەن اسپاعان جاعدايدا دا اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق قۇرامىن قۇرايدى.»; 29) مىناداي مازمۇنداعى 25-18-تارماقپەن تولىقتىرىلسىن: «25-18. ويىن بيزنەسى تۋرالى زاڭنامانى بۇزۋعا كىنالى قۇقىق بۇزۋشىلاردىڭ مەنشىك قۇقىعىنا تيەسىلى ەمەس ويىن جابدىقتارىن, زاڭداستىرىلعان بەلگىلەردى تاركىلەۋدى كوزدەيتىن اقبتك-ءنىڭ 338-1-بابىنىڭ بولىكتەرى سانكتسيالارىنىڭ يمپەراتيۆتىك سيپاتىن ەسكەرە وتىرىپ, سوتتار وسىنداي ىستەردى قاراعان كەزدە ويىن جابدىقتارى مەن زاڭداستىرىلعان بەلگىلەردى اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساۋ قۇرالى رەتىندە تاركىلەۋدى قولدانۋعا مىندەتتى.»; 30) مىناداي مازمۇنداعى 25-19-تارماقپەن تولىق­تىرىلسىن: «25-19. زاڭسىز قۇرىلىس سالعان كىنالى ادامعا زاڭسىز تۇرعىزىلعان قۇرىلىستى ىسىرىپ تاستاۋ ءتۇرىن­دە قوسىمشا اكىمشىلىك جازا قولدانعان كەزدە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ساۋلەت, قالا قۇرىلىسى جانە قۇرىلىس قىزمەتى تۋرالى» زاڭنىڭ, «قۇرىلىس وبەكتىلەرىن جوبالاۋ ءۇشىن باستاپقى ماتە­ريالداردى (دەرەكتەردى) رەسىمدەۋ جانە بەرۋ ەرەجە­سىنىڭ» تالاپتارى بۇزىلعاندىعىن, زاڭسىز تۇرعى­زىلعان قۇرىلىستىڭ قۇرىلىس جونىندەگى نورماتيۆتىك قۇجاتتامانىڭ تالاپتارىنا سايكەس كەلەتىندىگىن, اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان ادامنىڭ قۇ­قىق بەلگىلەيتىن قۇجاتتاردى الۋ ماقساتىندا, سونداي-اق اك-ءنىڭ 244-بابىنداعى تارتىپپەن ءوز بەتىمەن سالىنعان قۇرىلىسقا مەنشىك قۇقىعىن تانۋ تۋرالى وتىنىشپەن ءتيىستى ورگاندارعا جۇگىنۋ قۇقىعىن جوي­ماعاندىعىن ەسكەرۋ كەرەك. زاڭسىز تۇرعىزىلعان قۇرى­لىستى ىسىرىپ تاستاۋ بولىگىندە اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى ءىس بويىنشا قاۋلىنىڭ ورىن­دالۋى زاڭنامالىق اكتىلەردە (اتاپ ايتقاندا, اقبتك-ءنىڭ 583-بابى 1-تارماعىنىڭ 5) تارماقشاسى, 659, 675-باپتارى, اىجك-ءنىڭ 159-بابى 1-تارماعىنىڭ 5) تارماقشاسى, 396-بابى, «اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋ جانە سوت ورىنداۋشىلارىنىڭ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭ) كوزدەلگەن نەگىزدەر بويىنشا جانە جاعدايلاردا توقتاتىلا تۇرۋى مۇمكىن.»; 31) مىناداي مازمۇنداعى 25-20-تارماقپەن تولىق­تىرىلسىن: «25-20. اقبتك-ءنىڭ 147-بابىنىڭ ەكىنشى بولىگى بويىنشا ادامدى اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ تۋرالى ماسەلەنى قاراۋ كەزىندە سوتتار باسەكەلەستىكتى شەكتەۋگە باعىتتالعان نارىق سۋبەكتىلەرىنىڭ ءىس-ارەكەتتەرىن كەلىسىلگەن دەپ تانۋ ءۇشىن مونوپولياعا قارسى زاڭنامادا كوزدەلگەن شارتتاردىڭ بولۋى قاجەت ەكەندىگىن نازارعا الۋى كەرەك (اتاپ ايتقاندا, «ءبا­سەكە­لەستىك تۋرالى» زاڭنىڭ 11-بابىنىڭ ەكىنشى بولىگى). نارىق سۋبەكتىلەرىنىڭ قاتار جاسالعان ارەكەتتەرى وسىنداي شارتتاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. ەكى نەمەسە بىرنەشە نارىق سۋبەكتىلەرىنىڭ ءۇش اي مەرزىم ىشىندە جاساعان جانە ناتيجەسىندە وسى سۋبەكتىلەردىڭ ارقايسىسى كەلىسىلگەن ءىس-ارەكەتتەردىڭ بولماۋى سالدا­رىنان كوزدەلمەگەن پايدا العان ءىس-ارەكەتتەرىن قاتار جاسالعان دەپ ءتۇسىنۋ كەرەك. بۇل رەتتە وسى سۋبەك­تىلەردىڭ ءىس-ارەكەتتەرى ولاردىڭ ارقايسىسىنا بەلگىلى بولۋى جانە ولار وسى سۋبەكتىلەرگە تەڭ دارەجەدە ىقپال ەتەتىن قانداي دا ءبىر ءمان-جايلاردىڭ سالدارى بولىپ تابىلماۋعا ءتيىس. ولاردى ءبىرىنشى جاساعان نارىق سۋبەكتىلەرىنىڭ ارەكەتى باستالعان كۇندەر مەن باسقا نارىق سۋبەك­تىلەرى جاساعان وسىنداي ارەكەتتەر باستالعانعا دەيىنگى كۇندەردىڭ اراسىنداعى شەكتى ۋاقىت كەزەڭىن ءۇش اي مەرزىم دەپ ءتۇسىنۋ كەرەك. ءۇش اي مەرزىم وتكەن سوڭ ەكىنشى جانە كەيىنگى نارىق سۋبەكتىلەرى قاتار جاساعان ارەكەتتەر كەلىسىلگەن دەپ سارالانا المايدى.». 2. قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 4-بابىنا سايكەس, وسى نورماتيۆتىك قاۋلى قولدانىس­تاعى قۇقىق قۇرامىنا قوسىلادى, سونداي-اق جالپىعا بىردەي مىندەتتى بولىپ تابىلادى ءارى رەسمي جاريالان­عان كۇنىنەن باستاپ قولدانىسقا ەنگىزىلەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ توراعاسى ب.بەكنازاروۆ. قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ سۋدياسى, جالپى وتىرىس حاتشىسى ج.بايىشەۆ.