اشىلمايتىن ەسىكتەر
كەزىندە ساۋىپ ءىشىپ وتىرعان جالعىز سيىرىن ساتىپ بالاسىن وقىتقان اپالار, اتالار بولدى. ول كەزدە, الدە سيىر قىمبات پا, الدە وقۋ ارزان با, وقيمىن دەپ جۇلقىنعان بالا, سول جالعىز سيىردىڭ اقشاسىنا تالاي «نارسە» الاتىن: ءبىرىنشى, ءبىلىم الادى, ەكىنشى, مىنانىڭ ءبىلىمى بار دەپ راستايتىن كۋالىك (ديپلوم) الادى جانە ديپلومى بار ەكەنىن راستايتىن رومبيك الادى. ونى ول ديپلومىن قولىنا ۇستاماي جاتىپ-اق توسىنە تاعىپ الادى. ءمىنە, كوردىڭىز بە, ول كەزدەگى ءبىر سيىردىڭ قانشا قۇندى ەكەنىن. سول سيىردىڭ قازىر ءوزى بولماسا دا, ءۇرىم-بۇتاعى بار. ءبىراق بۇگىنگىنىڭ سيىرىن «اۋلەتىمەن» (بۇزاۋىمەن, بۇقاسىمەن) قوسا ساتساڭىز دا رومبيك تاعا المايسىز. ال وقۋ كەرەك! ءسىز دە قۇلشىنىپ, جۇلقىنىپ تۇرسىز.
مىنە, وسى مۇقتاجدىق پەن تالپىنىستى اينا-قاتەسىز بىلە قويعان جوعارعى جاقتاعى اعالاردىڭ باسىنا: «وقيمىن دەگەندەرگە جالعىز سيىرىن ساتتىرمايىق, ءبارىبىر ول ەشنارسەگە جەتپەيدى. ال مۇنداي تالپىنىستاعى بالالار «شىلبىر شىرىتە» قويماس, بۇلارعا نەسيە بەرەيىك» دەگەن وي كەلەدى. ول ويدى ورتاعا سالادى, تىپتەن قاعازعا ءتۇسىرىپ, زاڭداستىرادى.
سونىمەن, ءبىلىم, قارجى ءجانە دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىكتەرى «سامۇرىق-قازىنا» اكتسيونەرلىك قوعامىمەن شارتقا وتىرادى, وندا ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكىلەر بالالارعا اقشا بەرەدى, ال «قارجى ورتالىعى» دەپ اتالاتىن اكتسيونەرلىك قوعام الىنعان اقشاعا كەپىلدىك بەرەدى دەپ كورسەتەدى.
بىراق, «اقشا توپىراق ەمەس, ۇكىمەت اقىماق ەمەس» دەگەن ماقال تاعى بار. «سونىمەن, نەسيەنى كىمگە بەرۋ كەرەك؟» دەگەن سۇراق تۋىندايدى. سۇرىپتاپ-سۇرىپتاپ كەلگەندە, نەسيە الۋعا قۇقىعى بارلارعا مىنالار جاتقىزىلادى: جەتىم جانە ءمۇگەدەك بالالار, اتا-انالارىنان قامقورلىق جوق بالالار, كوپبالالى, جالعىزىلىكتى, جۇپىنى وتباسىنىڭ بالالارى, اتا-اناسى ءمۇگەدەك نەمەسە زەينەتكەر بالالار.
دۇرىس-اق! ال ەندى, «اتا-انالارى ءشولىن ءسۇت قاتقان شايعا قاندىرىپ جاتسا, بالالار, ازىرشە بولسا دا «ءپاشتي تەگىن» ءبىلىم بۇلاعىنان سۋسىنداپ ءجۇرسە, بۇدان ارتىق قامقورلىق بار ما؟» دەيسىز عوي. ويىڭىز دۇرىس-اق. بىراق ءىس جۇزىندە ولاي بولماي تۇرعان كورىنەدى.
ءماجىلىس دەپۋتاتى بەكەن ءالىمجانوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا (دەپۋتات سوزىنە سەنبەسكە بولمايدى), وسىدان ءۇش جىل بۇرىن «ءتوس قاعىسىپ, قول الىسىپ» جاسالعان شارت «بۋكسۋەت». نەسيە الۋىنا بولاتىن 40 مىڭداي بالانىڭ وسى كۇنگە دەيىن 4 مىڭعا جەتەر-جەتپەسى عانا «ءپاشتي تەگىن» وقىپ ءجۇرگەن كورىنەدى. ال, قالعاندارى «ءولىپ-تالىپ» ءوز قالتاسىنان تولەپ جاتسا كەرەك.
«ولارعا ءولىپ كەتسەك تە ءوز قالتاسىنان تولەتپەيمىز» دەپ انت-سۋ ىشكەن, موينىنا جاۋاپكەرشىلىك العان كەيبىر «اعالار» كەڭسەسىنىڭ ەسىگىن كەڭ اشپاي وتىر» دەيدى دەپۋتات.
ال دەپۋتاتتارعا بارلىق جەردە ەسىك اشىق ەكەنىن بىلەمىز. سوندىقتان دا ولار الگى كەڭسەلەردىڭ ەسىكتەرىن ايقارا اشتىرىپ, وزدەرىمەن بىرگە بالالاردى دا الا كىرەر دەگەن ۇمىتتەمىز.
ساعادىلدا اجىباەۆ.
الماتى.
باستىقتىڭ ەسەبى
اۋىلدىڭ ەمەس وسەگى,
بۇل وتكەن ءىس كەشەگى.
حالىقتى جيناپ كلۋبقا
باستىقتىڭ ءوتتى ەسەبى.
ءسوزىن-اي ءسوزىن كوشەلى,
شىركىننىڭ, پاي-پاي, شەشەنى.
ىسكەرلىگىن ايتىپ باستىقتىڭ
ماقتادى: «ءبارىن شەشەدى!»
اۆتودوردىڭ ەسەنى:
پالەن كۋب اسفالت توسەدى.
لامپىشكە ءىلىپ باعانعا,
جايناتىپ قويدى كوشەنى.
ءبىلىمنىڭ ءسوز اپ اسانى,
بايانداما جاسادى.
قامقورلىقتى سەزگەن ۇرپاقتار,
ارقاشان ورگە باسادى.
شالداردىڭ شىعىپ بىرەۋى,
كونەدەن قوزعاپ شىرەدى.
ءسوزىنىڭ سارقىپ اياعىن,
باستىققا عۇمىر تىلەدى.
قورجىنى ءسوزدىڭ سوگىلىپ,
ماقتاۋلار جاتىر توگىلىپ.
زالداعى كەيبىر اپالار,
جىبەردى جىلاپ, ەگىلىپ.
تىڭدادىم, كەلدى يلانعىم,
جايسىزدىق جايلاپ قينالدىم.
جينالىس بولدى كادىمگى
مىسالىنداي كرىلوۆ يۆاننىڭ.
قويشىباي شانيەۆ.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.
بۇنداي دا بولادى
ەكىنشى دارەجەلى سانتەحنيك پىقىپ اساباس ىشكەنى ءبىر بوتەلكە اراقتان اسقان سوڭ ءومىر, زامان, تىرشىلىك تۋرالى تولعانىسقا بەرىلگەنى سونشا, ءوزى دە كانت, كونفۋتسي, گەتە سياقتى ويشىلداردىڭ قاتارىنان ويىپ تۇرىپ ورىن الادى.
***
گەرمانيادان كەلگەن سوعىس ارداگەرلەرى بىزدەگى ۇلى وتان سوعىسى مۋزەيىن ارالاپ, ودان وزدەرىنىڭ دوكۋمەنتتەرىن الىپ ريزا بولدى.
***
ۇيگە كەلىپ, استان-كەستەڭى شىق-قان زات-ءمۇلكىمنەن ۇيىمە ۇرى ءتۇسكەن ەكەن دەپ ويلادىم. سودان ەسىمدى جيىپ, ەرتەڭگىلىك ءوزىم شۇلىعىمدى ىزدەگەنىم ەسىمە ءتۇستى...
***
دارىگەرلەر ءبىر اي بويى جۇمىسقا شىقپاي ەرەۋىل جاساپ, سونىڭ «كەسىرىنەن» ەلىمىز بويىنشا ءولىم-ءجىتىم 20 پايىزعا تومەندەدى...
***
كەلىنشەگىمنىڭ ساتىپ العان كويلەگىنىڭ ءتۇسىنىڭ اشىقتىعى سونشا, ۇڭىلە قاراعان ادامعا ار جاعىنان بۇيرەگى دە كورىنىپ تۇرادى...
شۇكىرشىلىك
(ساۋەگەي ساتيرا)
دۇنيەدە بار جاراتىلىس ءمۇلدەم جوعالىپ كەتپەي, تىرشىلىك يەسىنىڭ ۋاقىتى كەلگەندە ءولىپ بارىپ قايتا تىرىلەتىنىنە ءشۇكىرشىلىك.
ءبىر زاماندا مەن دە پەندە بولىپ جاراتىلعانمىن. قاۋىم بولىپ قاۋىمداسىپ تىرلىك ەتەتىنبىز... بىلەتىنىم – تاس ءداۋىرى ارتتا قالىپ, «اينالايىن تەمىردەن العاشقى قۇرال-سايمان سايلاپ, ءبىز اڭنان ەمەس, اڭ اتاۋلى بىزدەن قاشىپ-پىسىپ جۇرەتىن زامان بولاتىن.
ول داۋىرگە دە شۇكىرشىلىك. جازمىش بۇيىرعان جاسىن جاساپ, ارمان-ماقسات قويىپ ءومىر سۇرەتىندەي كەزەڭ بولماسا دا, جارىق ءدۇنيە سىيلاعان جاراتۋشىعا ريزا كەيىپپەن ءدام-تۇز بىتكەن كۇنى جازمىشقا مويىن ۇسىنعانبىز.
ەندى, مىنە, اللا جار بولىپ, «كەزەگىم كەلىپ», تاعى دا جارىق دۇنيەگە كەلۋىمنىڭ ورايى كەلىپتى... پەندە ەمەسپىن بە, جاراتىلاتىنىم انىق, نە دە بولسا دەپ جاراتۋشىعا الداعى عۇمىردا «ويتە كورىڭىز, بۇيتە كورىڭىز» دەپ جالبارىنىپ باقتىم.
سونداعىم, الدىمەن عۇمىر جاستى ۇزارتا كورىڭىزشى دەدىم. سودان سوڭ, تاماق اتاۋلىنى تالعاماي-اق بۇيىرتىڭىز, قۇرت-قۇمىرسقا, ءشوپ-شالامعا دەيىنگىلەر مەنىڭ ۇلەسىمدە بولسا دەدىم. تاعى دا جاۋراپ-قالتىرامايىن, نەگىزى – جاۋىم جوققا جۋىق بولىپ, اش كوزدەردىڭ قانشا قارماعىنا ىلىنسەم دە ولارعا ناپاقا بولۋدان ساقتاسا دەپ تىلەدىم.
جالبارىنعانىمدى جاراتۋشى قابىل الىپ... پالەكەتتىكى, قارعا بولىپ جاراتىلا قالماسىم بار ما... كىنا وزىمنەن! الدىمەن ادام ەتە گور دەمەگەن ءوزىم... ادام بولماعانىما وكىنگەنمەن, ال ءوتىنىش-تىلەگىمدى قابىل ەتكەن جاراتۋشىعا ايتارىم جوق... تاعام تالعامايمىن. تاۋبە, جەيتىنىم الدىمدا, جەمەي كەرگيتىنىم ونان دا كوپ... مۇنداعىلاردىڭ: «قارعا قاڭقىلداپ كەتتى, كۇن سۋىتىپ قار تۇسەتىن شىعار» دەيتىنى بەكەر ەمەس... كوبىنە قالعىپ-مۇلگىپ تال-تەرەكتە وتىرامىن. كەرەك كەزدە تومەنگە ءتۇسىپ تالتاڭداپ ءجۇرىپ كەپ تە بەرەمىن. قاۋىپ-قاتەر از, ەتىم انا ادىرەم قاپقىر مىسىق بولماسا, مەنى ەرىككەندەردە ەرمەك ەتە قويمايدى. ويھوي, قانات بىتىرگەنى قانداي عاجاپ!.. قاۋىپ-قاتەردى قاپى قالدىرادى... باعىتىم «بالقان تاۋ» بولسا دا بارا الامىن... ەڭ عاجابى, عۇمىرىمنىڭ ۇزاقتىعى... ءۇش ءجۇز جىلداي جاسايدى ەكەنمىن!..
ال, اينالاما كوز سالسام... پەندە, ياعني ادام ەتىپ جاراتپاعانىنا تاۋبە! كەي-كەي تىرلىگىنە ورەم جەتە بەرمەس, ال ولاردىڭ قۇلقىن ءۇشىن تاڭ ازاننان كەش باتقانعا دەيىنگى تەپەڭ-تەپەڭ تىرلىگىن كورىپ ءتۇڭىلەمىن. «قارعا قارعانىڭ كوزىن شۇقىمايدى». ال پەندەڭ ءبىزدىڭ كەزىمىزدەگى ادامدارداي ەمەس, تىرلىك ءۇشىن ءبىرىن-ءبىرى ولتىرۋدەن تايىنبايدى. كوبى اش-قۇرساق, تاعام ءۇشىن اتىس-شابىس, قىلمىس... قيت ەتكەن قىلمىس ءۇشىن قامالىپ تەمىر توردا وتىراسىڭ... تابيعاتتى بىتىرگەن. تاۋ-تاستى قوپارىپ, وزەن-كولدى لايلاپ, تۇتىنمەن تۇمشالانىپ العان... ەرى قايسى, ايەلى قايسى ءبىلىپ بولمايسىڭ. ءبىر-ەكى بالامەن ءبىتەلىپ, كۇن ءوتكەن سايىن تۇقىمى قۇرىپ قۇردىمعا كەتىپ جاتقان ەلدى مەكەن... قايسىبىرىن ايتايىن, وسىنداي-وسىنداي وسپادارلىعىنا بولا از كۇندە توپان سۋ قاپتاپ تىرشىلىك اتاۋلى تىپ-تيپىل بولاتىن كورىنەدى... ءوز باسىم ونداي بولا قالعاندا, اينالايىن قاناتىمنىڭ ارقاسىندا قالىقتاپ ۇشىپ جان ساقتار الىپ شىڭنىڭ توبەسىنەن تابىلارمىن.
ايتارىم, مىنا زامانداعى ادامنىڭ كورەرىن پەندە باسىنا بەرمەسىن... ادام ەتپەي, قارعا ەتىپ جاراتقان جاراتۋشىما قۇلدىق!..
ەرسۇلتان ماعجان.
الماتى وبلىسى.
ماقال-ماتەلدىڭ مايەگى
«وسەر ءۇيدىڭ ءيتى وتتايدى».
بايىپ قالدىق,
قاناتتى كەڭگە جايىپ قالدىق,
ءوزىمىز بيىكتە تۇرعاسىن,
ءالسىزدى كەمسىتىپ ايىپتادىق.
ءيتىمىز وتتادى,
ۇمىتىلدى اشتىق سوقپاعى.
* * *
«وشەر ءۇيدىڭ كەلىنى ۇرلىق قىلادى».
جۇرتتىڭ ءبارى ۇرى دەپ,
ۇرلاي بىلمەسەڭ قۇرى دەپ,
ءسوزى وتەر قاقسادى.
مىسالداپ ايتتى باسقانى.
ۇرى كەلىن ۇستالدى,
بايلىعى تاركىلەنىپ تاستالدى.
شاڭىراق وتى ءسوندى,
قايعى بۇلتى ءتوندى.
بالا مەن كەلىن,
تۇرمەدەن تابىلىپ تۇر,
«شاتىر» ىزدەپ جاناشىر,
ۇيقى قاشىپ سابىلىپ ءجۇر.
* * *
«عۇمىرىڭدى قىستىڭ كۇنگى كەشتەي عىپ,
قىسقارتادى تويىمسىزدىق, مەشكەيلىك».
ءوزىن-ءوزى تۇسىنبەيتىن جانداي بوپ,
اقىل تىڭدار مىنا بىزدە جاعداي جوق.
تويىمسىز عىپ جاراتقاسىن پەندەنى,
جۇتا بەرىپ, سەمىرەمىز جارداي بوپ.
ارمانداماي باسقانى,
ويلايتىنى ولجالاۋ مەن باس قامى,
بارمىن دەيتىن, بايمىن دەيتىن ءبىرىڭ جوق,
اقشا ازدىردى دوكەيلەردى, قاسقانى.
تابىل ق ۇلىياس.
استانا.
وركەشتى ونەر
سوت قىلمىسكەردەن جاۋاپ الىپ جاتىر.
– ايىپتالۋشى, شەگەمەن ورىندىقتى كەرتۋىڭىزدى قويىڭىز! انداعى ءنان شەگەنى قايدان الدىڭىز؟
– اياق استىمدا جاتىر ەكەن...
– ايىپتالۋشى, ىستىكپەن قابىرعانى تۇرتكىلەۋىڭىزدى دوعارىڭىز! ىستىك قايدان ءسىزدىڭ قولعا ءتۇسىپ ءجۇر؟
– جەڭىمنەن شىعا كەلدى...
– ايىپتالۋشى, قولىڭىزداعى پىشاقپەن كۇزەتشىگە ايبات شەگۋىڭىزدى قالاي ءتۇسىنەمىز! ول پالەكەتتى سىزگە كىم بەرگەن؟
– ءوزىم دە بىلمەيمىن... الاقانىمدى اشسام, قولىمدا تۇر...
– ايىپتالۋشى! ارامەن كىسەندى كەسكىلەۋدى دوعارىڭىز! ول پالەكەتتەر سىزدە قايدان پايدا بولدى دەي جالىقتىم!.. سونىمەن بۇرىنعى سيقىرشى-فوكۋسنيكتىڭ ءىسىن قاراۋعا كوشەلىك... ءوي, جاڭا عانا الدىمدا جاتقان «قىلمىستىق ءىس» پاپكىم قايدا كەتتى؟!. ايىپكەر, مىنا قاپتاپ كەتكەن قوياندار مەن تاۋىقتاردىڭ كوزىن قۇرتىڭىز! ءوي, جاڭاعى قىلمىسكەردىڭ ءوزى قايدا-ەي!؟..
ۆلاديمير چحان. اۋدارعان ب.ءجۇمادىلدين.
قوجاناسىر ايتقان ەكەن
بىردە قوجاناسىر قاراڭعىدا ءبىر بايمەن ۇشىراسىپ قالىپتى.
باي قوجەكەڭدى مۇقاتپاق بولىپ:
– قوجەكە, سەن بە ەدىڭ؟ مەن سەنى يت ەكەن دەپ قالسام, – دەپتى.
سوندا قوجا:
– ا-ا, تاقسىر, ءسىز ەكەنسىز عوي. مەن ءسىزدى ادام ەكەن دەپ قالسام, – دەپ جاۋاپ بەرىپتى.
قوجاناسىردىڭ جۇمىسسىز جۇرگەنىن كورگەن پاتشا:
– بۇگىننەن باستاپ مەنىڭ اسپازدارىمنىڭ باستىعى بول, – دەيدى.
– قۇپ بولادى, تاقسىر! – دەيدى قوجاناسىر.
بىرنەشە اي وتكەن سوڭ, پاتشا ونى شاقىرتادى. قوجاناسىر دومالانىپ سەمىرگەن.
– ءۇيىڭىزدىڭ ەسىگى سىزگە كوپ ۇزاماي تار بولا ما دەپ قورقامىن, – دەيدى پاتشا.
– تاقسىر, ەسىك ۋايىم بولا قويماس, ونى كەڭەيتۋگە بولادى عوي, تەك مەن سىزدەن ۇلكەن ءۇي سۇرايمىن با دەپ ءجۇرمىن, – دەپتى قوجاناسىر.
مىنانى كەسىپ...
سونان سوڭ «تابيعاتتى قورعاۋدى» قولعا الامىز...
ءمۇيىستى جۇرگىزەتىن بەرىك سادىر.
مىنانى كەسىپ...
سونان سوڭ «تابيعاتتى قورعاۋدى» قولعا الامىز...
