بۇل جەردە مىنالار بار, مىنالار جوق

جاقىندا  ءوڭىر تىزگىنىن ۇستاعان وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ جاعدايمەن تانى­سۋعا ۋاقىت وزدىرىپ جاتپاي-اق, بىردەن ىسكە كىرىسىپ كەتتى. ءوزىنىڭ العاشقى جۇمىس ساپارىن تەمىر اۋدا­نى­نىڭ كەڭقياق, ساركول جانە شۇبارشي اۋىل­دارى­نان باستادى. ول وسى ەلدى مەكەندەردەگى الەۋ­مەت­تىك-مادەني مەكەمەلەردى ارالاپ كوردى, اتقارىلىپ جاتقان جۇ­مىس­تارمەن تانىستى, شەشىمىن كۇتكەن ماسە­لەلەردى باعامدادى جانە حالىقپەن كەزدەستى. ماقسات – اقىن س.تورايعىروۆتىڭ ولەڭىندەگى: «بىزدەردە مىناداي بار, مىناداي جوق», – دەگەندەي, الىستاعى اۋىلدا نەنىڭ جەتكىلىكتى, نەنىڭ جەتكىلىكسىز ەكەنىن كوزبەن كورۋ. ءوڭىر باسشىسى الدىمەن كەڭقياق كەنتتىك پوليتسيا بولىمشەسىنىڭ جاڭا عيماراتىندا بولدى. بۇرىن قۇرىلىس مەكەمەسىنىڭ كەڭسەسى بولعان ەكى قاباتتى عيماراتقا 10 ميلليون تەڭگەگە كۇردەلى ءجون­دەۋ جۇرگىزىلگەن. عيمارات دەربەس جىلۋ قا­زان­دىعىمەن جىلىتىلادى, سۋ قۇبىرى تار­تىل­عان. كۇر­دەلى جوندەۋ جۇمىسىنىڭ ساپاسىنا كو­ڭى­لى تول­عان ارحيمەد بەگەجان ۇلى قاجەتتى قۇرال-جاب­دىق­تارمەن, جيھازبەن جابدىقتاۋعا اۋدان اكىمدىگى كومەكتەسەتىنىن جەتكىزدى. كۇردەلى ءجون­دەۋ­دەن وتكەن عيماراتتىڭ بايعازىسى رەتىندە كەنتتىك پوليتسيا بولىمشەسىنە سۋ جاڭا جەڭىل اۆتو­كولىك تاپسىردى. پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنە اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ءومىرىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قام­تاماسىز ەتۋگە جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەدى. وبلىس باسشىسىنىڭ كەڭقياق كەنتتىك كلۋ­بىن­­دا اۋىل تۇرعىندارىمەن, وسى اۋماقتا جۇ­مىس ىستەپ جاتقان ءىرى كاسىپورىندار باسشى­لارى­مەن كەز­دەسۋىندە تەمىر اۋدانىنىڭ اكىمى باۋىر­جان قانيەۆ اۋداننىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ بارىسى جانە الدا اتقا­رىلاتىن شارۋالار تۋ­رالى حابارلاما جاسا­دى. ونىڭ ايتۋىنشا, قا­زىر كەڭ­قياق­تا اۋىز سۋ قۇبىرىنا كۇردەلى جوندەۋ جۇ­مىس­تارى جۇرگىزىلۋدە, وعان 116 ميلليون تەڭگە ءبولىن­گەن. سونداي-اق بۇعان دەيىن شۇبارشي كەنت­تىك وكرۋگىنە قاراپ كەلگەن كەڭقياقتا ءوز الدىنا دەربەس اۋىلدىق وكرۋگ اشۋ ماسەلەسى دە شەشىمىن تاپ­پاق. كەڭقياق كەنتىندەگى «سازدى-2» شاعىن اۋدا­نى­نا سۋ, گاز, كارىز قۇبىرلارىن ءجۇر­گىزۋ دە قولعا الىنىپتى. شۇبارشي اۋى­لى­نىڭ بەس كوشەسىنىڭ جولىنا قاتتى جامىلعى توسەۋ دە بيىل اياقتا­لادى. قوپا جانە قۇمساي اۋىل­دارىن­دا دارىگەرلىك امبۋلاتوريا قۇرى­لىس­تارىن اياق­تاپ, ءتيىستى ماماندارمەن جانە قۇرال-جاب­دىقت­ار­مەن قامتاماسىز ەتۋگە ارقاي­سى­سىنا 15 ميلليون تەڭگە قارجى بولىنگەن. اۋدان اكىمى شىلدە ايىنىڭ باسىندا شۇ­بار­شي اۋىلىندا ورىن العان قايعىلى وقيعا كەزىندە پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىن ولتىرگەن­دەر­­دى قولعا ءتۇسىرۋ وپەراتسياسى بارىسىندا زار­­داپ شەككەن اۋىل تۇرعىن­دارىنا كومەك ۇيىمداستىرىلىپ جات­قانى­ن ءمالىم ەتتى. سول كەز­دە باسپا­ناسىنان ايرىلعان نۇرلان ءۇر­گەنىشباەۆقا 2,8 ميلليون تەڭگەگە تۇرعىن ءۇي سا­تىپ اپەرىلگەن. قانداي دا شىعىنعا ۇشى­را­عان وتباسى­لارىنا وتەم جاسا­لا­تىن بولدى. ول سون­داي-اق وسى وقيعاعا باي­لا­نىس­تى قۇ­را­­مىن­­دا دارىگەر, زاڭگەر, پسيحولوگ جانە باس­قا ما­ماندار بار ۇگىت بريگاداسى جۇمىس ىستەپ جات­قانىن, بولاشاقتا وسى وڭىردەن شىق­­قان بەل­گىلى ونەر ادامدارىمەن, عالىم­دار­مەن, قو­عام قايراتكەرلەرىمەن كەزدەسۋلەر ءوت­كى­زىپ, جاس­­­تارمەن تاربيەلىك-تاعىلىمدىق شا­رالار­دى جە­تىلدىرە ءتۇسۋ كوزدەلىپ وتىر­عانىن جەتكىزدى. ءوز كەزەگىندە ءسوز العان وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ اۋداندا وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا ونەركاسىپ ونىمدەرىن ءوندىرۋ كولەمى 105,4 پايىزدى, اۋىل شارۋاشى­لى­عىندا بۇل كورسەتكىش 105,3 پايىزدى قۇرا­عا­نىن, ءتورت ت ۇلىك مالدىڭ وسكەنىن تىلگە تيەك ەتە كەلىپ, وڭىردە بىرىگىپ اتقارىلار ىستەر, ور­تاق ويلاسىپ شەشەر ماسەلەلەر بار ەكەنىن ايتتى. – تۇرعىندار تاراپىنان ايتىلاتىن ءوتى­نىش-تىلەكتەر ماعان بەلگىلى. ەڭ الدىمەن, اۋىز سۋ ماسەلەسى. اۋىز سۋ قۇبىرىن جاڭارتۋ جۇ­مىستارى ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءبىرىنشى جەل­توق­سانىنا دەيىن اياقتالۋى كەرەك. شۇبار­شي اۋىلىندا جولداردى ءجون­دەۋگە 30 ميلليون تەڭگە كولەمىندە قارجى ءبو­لى­نىپ وتىر, بۇل دا ۋاقىتىلى اياقتالۋى ءتيىس. جاس­تار اراسىن­داعى جۇمىسسىزدىق ماسەلەسىن شە­شۋ كەرەك. جاستار جاعى جۇمىسقا كوبىنە ۆاح­تالىق ادىسپەن ورنالاسادى. ون بەس كۇن جۇ­مىس­تان كەيىنگى دەمالىستا ولار نەمەن اينالىسادى؟ جەرگىلىكتى بيلىك, قاراپايىم تۇرعىندار, ارداگەرلەر كەڭەسى, جاستار ۇيىم­دارى وسىعان كوڭىل ءبولۋى قاجەت. سپورتتىق نىساندار اشۋ, ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىن دامىتۋ كەرەك, – دەدى ارحيمەد بەگەجان ۇلى. وبلىس اكىمى شىلدە ايىنىڭ باسىندا شۇ­بار­شي اۋىلىندا ورىن العان قايعىلى وقي­عانى سان-ساققا جۇگىرتپەۋ كەرەكتىگىن, قازىر تەرگەۋ جۇمىس­تارى جۇرگىزىلىپ جات­قانىن, ءتيىستى ورىندار بۇل وقيعاعا نە سەبەپ بولعانىن ناقتى انىقتاعانشا, ءتۇرلى بولجامدار ايتۋ­دىڭ ارتىقتىعىن العا تارت­تى. ول جەرگىلىكتى ىسكەر ازاماتتار مەن كاسىپ­ورىندار باسشى­لا­رىن وسى وقيعا سالدارى­نان زارداپ شەككەن ادامدارعا كومەك كور­سەتۋگە شاقىردى. جيىننان كەيىن وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇ­­­حام­بەتوۆ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىز­مەت­­كەر­لەرى ءۇشىن تۇرعىن ءۇي رەتىندە قايتا جا­راق­تان­دىرىلعان كەنتتىك پوليتسيا ءبو­لىم­شە­سى­نىڭ بۇ­رىنعى عيماراتىن كوردى. اۋىل­دا­عى حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتا­لىعىندا ءجا­نە سپورت زالدا بولدى. 198 جەر ۋچاسكەسى ءبو­لى­نىپ, تۇرعىن ءۇي­لەر سالىنىپ جاتقان «ساز­دى-2» شاعىن اۋ­دانىمەن تانىستى. وبلىس اكىمى وسى مولتەك اۋدانعا گاز قۇبىرىن ءجۇر­گى­زۋ ءۇشىن 50 ميلليون تەڭگە بولىنگەنىنەن حاباردار ەتتى. وبلىس اكىمى ساركول اۋىلىنداعى ورتا مەكتەپ پەن «الاقاي» بالاباقشاسىن ارالاپ كور­دى. «الاقاي» بالاباقشاسى 2009 جىلى پاي­دا­لانۋعا بەرىلىپتى. مۇندا 25 ءبۇل­دىرشىن ءتار­بيە­لەنىپ جاتىر. ال شۇبار­شي اۋىلىندا وبلىس باسشىسى الدىمەن مەكتەپكە باردى. شۇبارشي ورتا مەكتەبىندە 895 بالا وقيدى. 1989 جىلى سالىنعان مەكتەپ تار­لىق ەتۋدە. اكىم كەڭقياقتا سالۋ جوسپار­لانىپ وتىرعان 600 ورىندىق مەكتەپتى وسى شۇبارشيدە سالۋعا ۋادە بەردى, ال 300 ورىن­دىق مەكتەپ كەڭقياقتا سالىناتىن بولدى. 1968 جىلى سالىنعان شۇبارشيدەگى مادە­نيەت ءۇيى پايدالانۋعا جارامسىز ەكەن. ەندى مۇن­دا جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن 150 ورىندىق كلۋب بوي كوتەرەتىن بولدى. ارحيمەد مۇحام­بەتوۆ قۇرىلىس جۇمىستارىمەن تانىستى. ءوڭىر باس­شىسى وسى جەردە اۋىل تۇرعىندارىمەن ءجۇز­دەسىپ, ولاردىڭ ءوتىنىش-تىلەكتەرىن تىڭدادى. – اۋىلداردا اتقارىلىپ جاتقان شارۋالار از ەمەس. دەگەنمەن شەشىمىن كۇتكەن ماسە­لەلەر دە بار. سول ىستەردى جۇزەگە اسىرۋدا مەن سىزدەردەن ۇلكەن قولداۋ كۇتە­مىن. ءبارىمىز ىنتىماق-بىرلىكپەن جۇمىلا كىرىسكەندە عانا ۇلكەن جەتىستىكتەرگە جەتە الامىز, – دەدى ول. ارحيمەد بەگەجان ۇلى جۇرتشىلىقپەن ءجۇز­دەسۋدە وزىنە ءوتىنىش-تىلەك بىلدىرۋگە نيەت ەتكەن قاراپايىم ادامداردىڭ ارقايسىسىنا جازباشا تۇردە جاۋاپ بەرىلەتىنىن جەتكىزدى. اتالعان قۇرى­لىستار پايدالانۋعا بەرىلگەندە وسى ەلدى مەكەندە 80-گە جۋىق جۇمىس ور­نى اشىلاتىنىن ءمالىم ەتتى. ەڭ باستىسى جاس­تاردى جۇمىسپەن قامتۋعا باعىت ۇستالا­تى­نىن ايتتى. حالىقپەن كەزدەسۋدەن سوڭ وبلىس اكىمى شۇبارشي اۋىلدىق مەشىتىنە با­رىپ, مەشىتتىڭ جاڭا يمامى نۇر­مۇحام­مەد بيجانوۆپەن جۇزدەستى. وبلىس باسشىسى يمامعا الدا رامازان ايىندا تۇرعىندارمەن جۇمىستى بەلسەندى جۇرگىزۋدى تاپسىردى. وسىنداعى كاسىپ­ورىن­دار باسشى­لارى­مەن, سىيلى قاريا­لارمەن بىرلەسىپ قايىرىم­دى­لىق باعىتتا بەلسەندى جۇ­مىستار جۇرگىزۋ قاجەتتىگىن قاداپ ايتتى. ول جاڭا يمامعا جۇمىسىندا ساتتىلىك تىلەپ, اۆتوكولىك كىلتىن تابىس ەتتى. ساتىبالدى ءساۋىرباي, اقتوبە وبلىسى.