ەكونوميكالىق تابىس وڭايلىقپەن كەلگەن جوق

كەشە پارلامەنت سەناتىنىڭ ەكونوميكالىق جانە وڭىرلىك ساياسات كوميتەتىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «تاۋەلسىزدىك جىلدا­رىن­داعى قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق تابىستارى» دەگەن تا­قىرىپتا كونفەرەنتسيا بولىپ ءوتتى. ونى كوميتەت ءتورايىمى نۇر­لى­عايىم جولداسباەۆا اشىپ, جۇرگىزىپ وتىردى. العاشقى ءسوزدى پالاتا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى مۇحامبەت كوپەەۆ الىپ, كون­فە­رەنتسياعا قۇتتىقتاۋ ءسوز ارنادى. پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ 2011 جىلعى 8 ساۋىردە بولىپ وتكەن ۇلىقتاۋ سالتاناتىندا ءسوي­لەگەن سوزىندە: «20 جىل ىشىندە ءبىز ەلىمىزدى وزگەرتتىك, قازاقستاندىق­تار­دىڭ ءومىرىن جاقسارتتىق. بىراق الەم دە ءبىر ورنىندا تۇرىپ قال­عان جوق. قازاقستاننىڭ ءححى عا­سىر­داعى تابىسىنىڭ وزەگى ءتورت ما­ڭىزدى دا ءماندى ۇعىم بولىپ تا­بىلادى. بۇل – جاڭعىرۋ, حالىق­تىڭ يگىلىگى, يننوۆاتسيا, ىقپال­دا­سۋ», – دەپ اتاپ كورسەتتى. ەگەمەندىكتى نىعايتۋ جولىندا ءبىزدىڭ ەلىمىز بىرقاتار قيىندىقتارعا تاپ بولدى. اتاپ ايتقاندا, ەكونومي­كا­لىق داعدارىس, جۇمىسسىزدىق, الەۋمەتتىك جانە ەكولوگيالىق پروب­لەمالار, ت.ب. دەگەنمەن, ەل­با­سى­مىز نۇرسۇلتان نازار­باەۆ­تىڭ سارابدال, سىندارلى ساياسا­تى­نىڭ, ەل يگىلىگى جولىنداعى ءول­شەۋ­سىز, قاجىرلى ەڭبەگىنىڭ ار­قا­­سىندا قازاقستان وتپەلى كە­زەڭ­نىڭ قىتىمىر قيىندىقتارىن ەڭسەرە ءبىلىپ, تاۋەلسىز دامۋدىڭ 20 جىلى ىشىندە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋدىڭ بۇرىن-سوڭدى بولماعان بيىك بەلەستەرىنە قول جەتكىزدى, دەدى توراعا ورىنباسارى. قازاقستاندا ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ جانە ونەر­كاسىپتى جاڭعىرتۋ ماقساتىندا ينۆەستيتسيا تارتۋ ءۇشىن نەعۇرلىم قولايلى كليمات قالىپتاستى, دەپ جالعادى ءسوزىن م.كوپەەۆ. وتكەن 19 جىل ىشىندە 130 ملرد. دوللاردان استام ينۆەستيتسيا تارتىلدى. ەگەر 1995 جىلى ەكسپورت كولەمى 5,3 ميلليارد دوللاردى قۇراسا, 2010 جىلى ول 60 ميلليارد دول­لارعا جۋىقتادى. ياعني, ءوسىم – 11 ەسەدەن استام. قازاقستان حالىق­ارا­لىق رەزەرۆ دەڭگەيى بويىنشا الەمنىڭ 50 مەملەكەتىنىڭ قاتا­رىنا كىردى, ونىڭ كولەمى ۇلتتىق قوردى قوسا العاندا شامامەن 73 ميلليارد دوللاردى قۇرايدى. تۇ­تاستاي العاندا, قازاقستان سوڭعى جىلدارى ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ ايتارلىقتاي جوعارى قارقىنىن ۇستاي ءبىلدى, بۇل كورسەتكىشتەر بوي­ىنشا ول قىتاي, ءۇندىستان جانە اسەان ەلدەرىمەن ءبىر قا­تار­دا تۇر.  ناتيجەسىندە قازاق­ستان دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ سارا­بى بويىنشا, كىرىسى ورتاشا دەڭ­گەيدەگى ەلدەر توبىنا كىرىپ وتىر. مەملەكەتتىڭ ىسكەرلىك احۋالدى جاقسارتۋ جونىندەگى شارالاردى جۇزەگە اسىرۋى قازاقستاننىڭ ءارتۇرلى حالىقارالىق رەيتينگتەگى جاعدايىن نىعايتۋعا مۇمكىندىك بەردى. ماسەلەن, دۇنيەجۇزىلىك بانك جۇرگىزگەن 2010 جىلعى «Doing business» رەيتينگىندە قازاقستان 183 ەلدىڭ اراسىنان 63-ءشى پوزيتسياعا كوتەرىلدى. 2007 جىلى ەلىمىز 80-ءشى ورىندى, 2008 جىلى 70-ءشى ورىندى يەلەنگەن بولاتىن. وسى فاكتىلەردى كەلتىرە وتى­رىپ م.كوپەەۆ قول جەتكىزىلگەن تابىستار قازاقستاننىڭ ەكونومي­كا­لىق تۇرعىدان ءوسۋى, ەلباسى العا قويعان الەمنىڭ باسەكەگە قابى­لەتتى 50 ەلىنىڭ قاتارىنا كىرۋ جونىندەگى ماقساتقا قول جەت­كىزۋ­دىڭ بەرىك نەگىزى بولىپ تابىل­عا­نىن اتاپ كورسەتتى. ودان ءارى شەشەن وسىنداي جەتىستىكتەر بولا تۇر­عانىمەن, ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارت­تىرۋ سياقتى ماسەلەلەردە ارتتا قالىپ كەلە جاتقانىمىزعا نازار اۋداردى. ونىڭ كەيبىر سەبەپتەرىن ايتاتىن بولساق, دەدى ول, ەڭبەكتى ۇيىمداستىرۋدىڭ تيىمدىلىگى, رەتتەۋ مولدىرلىگى تومەن, كا­سى­بي شەبەرلىك جەتىسپەيدى.  ۇدە­مەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيا­لىق دامۋ باعدارلاماسىندا وسىن­داي كەمشىلىكتەرىمىزدى ەڭسەرەتىن تەتىكتەر قاراستى­رىل­عان. ءسوزىنىڭ سوڭىندا مۇحامبەت جۇمانازار ۇلى كونفەرەنتسيا جۇ­مى­سىنىڭ جەمىستى بولارىنا ءۇمىت ءبىلدىردى. وسىدان كەيىن ءسوز كەزەگى ەقىۇ-نىڭ قازاقستانداعى ور­تا­لى­عىنىڭ باسشىسى الەكساندر كەلچەۆسكيگە بەرىلدى. ول قا­زاقستاننىڭ ەكونوميكالىق جەتىستىكتەرى ايتا قالارلىقتاي ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سوڭعى كەزدەرى وكىلەتتى ورگانداردىڭ ەكونوميكالىق سايا­سات­تىڭ تالاپتارىن قاتاڭ ساقتاي باستاعانى  بۇعان يگىلىكتى اسەر ەتىپ وتىرعانىنا دا نازار اۋ­دار­دى.  بارلىق ەلدەردىڭ ەڭ ۇلكەن باي­لىعى ادامدار, قازاقستان دا وسىنى جاقسى ءتۇسىنىپ, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋعا ۇلكەن كوڭىل بولىپ وتىر, دەدى ول. ودان ءارى ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا ۆيتسە-ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ, يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ۆيتسە-ءمينيسترى البەرت راۋ سويلەدى.  ال ەكو­نو­ميكانىڭ دامۋ پەرسپەك­تيۆا­لارى تۋرالى جاسالعان بايانداما­لار­دىڭ اراسىندا «اتامەكەن» وداعى» ۇلتتىق ەكونوميكالىق پا­لاتاسىنىڭ توراعاسى ازات پە­رۋاشەۆتىڭ ءسوزى پروبلەمانى ناقتى قويا بىلگەندىگىمەن ۇتىمدى شىقتى. كونفەرەنتسيادا سونداي-اق سە­نات­تىڭ ەكونوميكالىق جانە ءوڭىر­لىك ساياسات كوميتەتىنىڭ مۇشەسى ا.ساۆچەنكو, كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا ۆيتسە-ءمينيسترى ا.بەكتۇروۆ, مۇناي جانە گاز ۆيتسە-ءمينيسترى ب.تولىمباەۆ جانە باسقالارى ءسوي­لەدى. جاقسىباي سامرات.