قىلمىسقا توسقاۋىل – ورتاق ءىس

الماتىدا شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيى­مىنا مۇشە مەملەكەتتەر باس پرو­كۋرور­لا­رى­نىڭ توعىزىنشى وتىرىسى بولىپ ءوتتى. حالىقارالىق بەدەلدى ۇيىم­نىڭ قۇرىل­عا­نىنا ون جىل تولۋى قارساڭىندا ۇيىمداس­تى­رىلعان بۇل جيىننىڭ جۇمىسىنا التى ەلدىڭ (رەسەي, قازاقستان, قىتاي, قىرعىز­ستان, تاجىكستان, وزبەكستان) قاداعالاۋ ور­گان­دارىنىڭ باسشىلارى قاتىستى. فورۋم­نىڭ كۇن تارتىبىنە تەرروريزم مەن ەكسترە­ميزم­دى قارجىلاندىرۋ كوزدەرى­نىڭ ءبىرى – ەسىرتكى زاتتارى مەن قارۋ-جا­راق­تىڭ كون­ترا­بانداسىنا, ادام ساۋداسىنا قارسى ارە­كەت ەتۋ سياقتى وزەكتى ماسەلەلەر قويىلىپ, كەڭىنەن تالقىلاندى. سونىمەن قاتار, قىلمىستىق جولمەن الىنعان كىرىستەردى ءوز مەملەكەتىنە قايتارۋ بويىنشا بىرلەسكەن ارەكەتتەر تۋرالى دا ءسوز بولدى. حالىقارالىق دەڭگەيدەگى باسقوسۋدى كىرىسپە ءسوز سويلەپ اشقان قازاقستان رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ باس پروكۋرورى اسحات داۋىل­باەۆ شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر باس پرو­كۋرورلارى اراسىندا ءوزارا قارىم-قاتىناس پەن ىنتىماقتاستىق بايلانىستار ۋاقىت وتكەن سايىن جەتىلە تۇسكەندىگىن اتاپ ايتتى. شىن مانىسىندە دە وعان ناقتى فاكتىلەر, دەرەكتەر جەتكىلىكتى. ماسەلەن, باس پروكۋروردىڭ پىكىرىنشە, وتكەن جىلى جانە بيىلعى جىل­دىڭ ءتورت ايىندا قازاقستان شىۇ ەلدەرىنە 135 قىلمىسكەردى ۇستاپ بەرگەن. ال ولار­دىڭ اراسىندا 21 ادام تەرروريزم, ەسىرتكى بيزنەسى جانە ادام ساۋداسىمەن اينالىسقا­نى ءۇشىن ايىپتالعان. «كەلىسىپ پىشكەن تون كەلتە بولماس» دەپ حالىق دانالىعىندا ايتىلعانىنداي, قاي سالادا بولماسىن بىرلەسىپ اتقارىلعان ءىستىڭ ناتيجەلى بولاتىندىعى ايداي اقيقات. مۇن­داي ماڭىزدى ماسەلە, اسىرەسە, قىل­مىس­تىق ءىس-ارەكەتتەرگە قاتىستى بولسا, ونداعى تالاپ تا, جاۋاپكەرشىلىك تە ارتا تۇسپەك. جاسىراتىنى جوق, ورتالىق ازيا ەلدەرى قازىرگى كەزەڭدەگى قاۋىپ-قاتەرلەرمەن كۇرەستىڭ الدىڭعى شەبىندە, سوندىقتان دا جيىنعا قاتىسۋشى قاداعالاۋ ورگاندارى باسشىلارىنىڭ وسى كۇردەلىلىك توڭىرە­گىن­دە تاجىريبە الماسۋىنىڭ قاجەتتىلىگى مول. قىرعىزستاننىڭ قىلمىستىق كودەكسىنە ەسىرتكىنى ساقتاۋ مەن تاراتۋدىڭ الدىن الۋ جانە بۇل باعىتتاعى جاۋاپكەرشىلىكتى كۇ­شەي­تۋ تۋرالى قوسىمشا باپتىڭ ەنگىزى­لۋى­نىڭ ماڭىزى زور بولدى. سونىڭ ءناتي­جە­سىن­دە وتكەن جىلى سەگىز توننادان استام ەسىرتكى تاركىلەنىپ, ەسىرتكى تاسىمالىنا قاتىستى 1400-گە جۋىق ءىس سوتقا جولدانعان. تاجىكستان قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى بۇل باعىتتاعى اۋقىمدى وپەراتسيالاردى رەسەيلىك جانە اۋعاندىق ارناۋلى قىزمەت ورگاندارىمەن بىرلەسىپ اتقارۋدا. سالا باس­شىلارىنىڭ پىكىرىنشە, «ەسىرتكى تاسى­ما­لى­نا جانە وزگە دە قىلمىستىق ارەكەتتەر جونىندە تۇرعىندار اراسىندا تۇسىنىك­تە­مە­لىك اڭگىمەلەر جۇرگىزۋدىڭ بەرەرى مول». ءبۇ­كىلالەمدىك دەڭگەيدەگى الاپات قاۋىپ-قاتەرگە اينالىپ وتىرعان – تەرروريزم, سەپاراتيزم جانە ەكسترەميزمنىڭ ءاربىر مەم­لەكەتتىڭ سايا­ساتىنا, ەكونوميكاسى مەن تۇراقتى­لى­عىنا دا ايتارلىقتاي زيان شەكتىرەتىنىن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى جو­عارعى حا­لىقتىق پروكۋراتۋراسى باس پرو­كۋ­رورىنىڭ ورىنباسارى كە حانمين بايان­دا­دى. مۇ­نىڭ بارلىعى حالىقارالىق ۇيىم­داس­قان قىلمىستىق توپتارمەن, ەسىرتكى كون­ترا­بانداسىمەن, سونداي-اق قارۋ-جاراقپەن تىعىز بايلانىستى ەكەندىگى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. قىتايدا, سونىمەن قاتار, ادام ساۋداسىمەن, ترانسۇلتتىق قىلمىسپەن كۇ­رەس كوبەيە تۇسكەن. ونى مۇندا سوڭعى جىل­دارداعى ايەلدەر مەن بالالار ساۋداسىنا قا­تىستى ەكى مىڭنان استام ادامنىڭ قىل­مىس­تىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعانى كورسەتەدى. قىلمىستىق جولمەن الىنعان كىرىستى ءوز ەلىنە قايتارۋ باعىتىنداعى بىرلەسكەن ءمىن­دەتتەردىڭ شەشىمىن ىزدەۋ – حالىقارالىق فو­­رۋمنىڭ كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى ماسە­لە­لەر­دىڭ بىرىنە اينالدى. ونىڭ وزىندىك سەبەپتەرى دە مول. ويتكەنى, زاڭسىز كىرىستەرگە قارسى ارەكەت تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ تەتىكتەرىن ەنگىزۋ, سونىمەن قاتار, زاڭسىز اكتيۆتەردى قايتارۋ باعىتىنداعى ىقپالدى شارا قىلمىسقا توسقاۋىل قويا الادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باس پروكۋ­رو­رى اسحات داۋىلباەۆ قىلمىستىق كىرىستەرگە بايلا­نىستى شەتەلدىك ارىپتەستەردىڭ ساۋال­دا­رى­نا ناقتى مىسالدارمەن جاۋاپ بەردى. سونىمەن ترانسۇلتتىق ۇيىمداسقان قىل­مىسقا, تەرروريزمگە, ەكسترەميزمگە, ەسىرت­كى بيزنەسىنە جانە ادام ساۋداسىنا بايلانىستى قىلمىستىق ىستەر بويىنشا ۇستاپ بەرۋ جانە قۇقىقتىق كومەك كورسەتۋ ماسەلەلەرى وزدەرىنىڭ ودان ءارى دامۋىنا باعىت الدى جانە باس پروكۋرورلار بۇل ماسەلەلەردى با­سىمدىق سيپاتقا يە تالقىلاۋلاردا قاراۋعا شارت جاساستى. قىلمىستىق جولمەن الىن­عان كىرىستەردى ءوز ەلىنە قايتارۋ ماسەلە­لەرىن شەشۋدە كەڭەسكە قاتىسۋشىلار ءمۇد­دەلىلىك تانىتتى. كىرىستەردى جىلىستاتۋعا قارسى ارەكەت ەتۋ, سونداي-اق زاڭسىز اكتيۆتەردى قايتارۋدىڭ كەلىسىلگەن راسىمدەرىنىڭ ءتيىمدى قۇرالدارىن ەنگىزۋ زاڭسىز قار­جىلىق تاسقىنداردى توقتاتۋدا پارمەندى قۇرال بولا الاتىندىعى دا اتاپ ءوتىلدى. حا­لىقارالىق فورۋم قورىتىندىسى بويىنشا جيىنعا قاتىسۋشىلار ترانسۇلت­تىق ۇيىم­داسقان قىلمىسقا قارسى كۇرەستە ءوزارا  ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ ءجونىن­دەگى حاتتاماعا قول قويدى. باقىت بالعارينا.