بىرىنشىدەن, عىلىمي ىزدەنىستىڭ بارلىق تۇرىنەن ونىڭ ەكونوميكاعا تيىمدىلىگىن تالاپ ەتۋ. قازىرگى ۋاقىتتا ناقتى ەكونوميكا مەن عىلىمنىڭ بايلانىسى ءالسىز. مىسالى, ىزدەنىستى وندىرىسكە ەنگىزۋ اكتىسى قولدانبالى عىلىمي جۇمىستاردىڭ 14 پايىزىندا, تەرەڭ ءبىلىم ىزدەنىستەرى تەك 7 پايىزىندا عانا بار ەكەن. ال 2014 جىلى 434 PhD دوكتورلىعىن قورعاعان عالىمداردىڭ جۇمىستارىنان تەك 6 پايىز عانا ءوندىرىس پەن ەكونوميكاعا پايدا بار ەكەندىگى انىقتالدى. سوندىقتان قورعالىپ جاتقان دوكتورلىق ديسسەرتاتسيالار مەن ديپلومدىق جۇمىستاردا ونىڭ تيىمدىلىگى تۋرالى تالاپ بولماعاندىقتان ولار ءبىر-بىرىنەن كوشىرىلەتىن, ەشقانداي قۇندىلىعى جوق دۇنيەلەر بولىپ ءجۇر.
ەكىنشىدەن, عىلىمدى قارجىلاندىرۋعا جەكە سەكتوردى, بيزنەس ورتالىقتارىن تارتۋ ماڭىزدى. كەز كەلگەن يننوۆاتسيالىق جوبانى الىپ قاراساڭىز, وندا تاۋەكەلدىڭ بەلگىلى ءبىر قاۋپى بار. شىعارعان شىعىنىڭنىڭ ورنى تولماۋى مۇمكىن. سوندىقتان قاي ەل بولماسىن, امەريكا, ەۋرووداق, ازيا مەملەكەتتەرىن الىڭىز, مەملەكەت تاۋەكەلدىڭ ءبىر بولىگىن ءوز موينىنا الادى. ول دەگەنىڭىز – يننوۆاتسيالىق شىعىندى تولىق نەمەسە جارتىلاي مەملەكەتتىڭ ءوز موينىنا الۋى, سونىمەن قاتار, سالىقتاعى جەڭىلدىكتەر, پرەفەرەنتسيالار, مۇمكىن ءتىپتى كەيبىر سۋبسيديالار مەن جەڭىلدەتىلگەن نەسيەلەر بولۋى مۇمكىن. مىسال رەتىندە, ستارتاپ پەن جاڭا يننوۆاتسيالىق كاسىپورىندارعا بەرىلەتىن ۇزاق مەرزىمدى, ءتىپتى بىرنەشە جىلدارعا بەرىلەتىن «سالىق دەمالىستارىن» ايتۋعا بولادى. بۇل ماسەلەنىڭ توڭىرەگىندە كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەردەن كەيىن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماسەلەلەردى شەشۋدە جاۋاپكەرشىلىكتى ءوز موينىنا العان ۇكىمەت پەن جاڭا فورماتتا جۇمىسقا كىرىسكەن پارلامەنت جاڭا زاڭ جوبالارىن دايىندايدى دەگەن ءۇمىت بار.
ۇشىنشىدەن, يننوۆاتسيالىق ەكونوميكانى بىرىزدىلىك پەن ءتيىمدى رەتتەۋ ءۇشىن ارنايى مينيسترلىك قۇرىلۋىنىڭ قاجەتتىلىگى. ەلىمىزدە عىلىمدى ءارتۇرلى مينيسترلىكتەر مەن ۇلتتىق كومپانيالار قارجىلاندىرادى, ولار ءبىلىم جانە عىلىم, ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى, ەنەرگەتيكا, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىكتەرى, «بايتەرەك» جانە «سامۇرىق-قازىنا» باسقارۋ ينستيتۋتتارى دەگەندەي. 1990-جىلدارى عىلىم جانە جاڭا تەحنولوگيالار مينيسترلىگى قۇرىلىپ, ءمينيسترى, ءتىپتى, پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى لاۋازىمىندا بولعانىن بىلەمىز. ول كەز ەكونوميكانىڭ قيىن كەزەڭى ەدى, سوندىقتان ۋاقىتىنان جەرگە ەرتە سەبىلگەن ءدان سياقتى دۇرىس ءونىم بولمادى. ۋاقىت تالابىنا ساي, سول مينيسترلىك قايتا جاڭعىرتىلسا ەكونوميكامىزدىڭ شيكىزاتسىز دامۋىنا سەپتىگىن تيگىزەر مە ەدى؟ ەڭ باستىسى, ەكونوميكاعا كەرەكتى يننوۆاتسيالىق جوبالاردى تاڭداي ءبىلىپ, مەملەكەت تاراپىنان ءبولىنىپ جاتقان قارجىنى ءتيىمدى پايدالانۋ جانە جەكە سەكتورلاردىڭ عىلىمعا اقشا بولۋىنە مەحانيزم جاساپ, عىلىمدى شىنايى كوممەرتسيالاندىرۋ ماڭىزدى بولماق.
تورتىنشىدەن, عىلىمدا ورىندالىپ جاتقان كوپتەگەن جوبالاردىڭ تاپسىرىس بەرۋشىلەرى بيزنەس ورتا نەمەسە ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورى بولۋى شارت. الدىمەن ۇكىمەت قاي سالاعا, قانداي وندىرىسكە يننوۆاتسيالىق ىزدەنىس كەرەكتىگىن انىقتاپ بارىپ, ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىنىڭ عالىمدارىنا كونكۋرستىق نەگىزدە تاپسىرىس بەرۋى كەرەك جانە ونىڭ وندىرىسكە ەنگىزىلۋى باقىلاۋدا بولعانى ءجون.
بەسىنشىدەن, بۇگىنگى كۇنى اگروونەركاسىپ كەشەنىن عىلىمي نەگىزبەن جانە بىلىممەن قامتاماسىز ەتۋ جولىندا «نانوتس» كوممەرتسيالىق ەمەس اكتسيونەرلىك قوعام قۇرامىندا 3 اگرارلىق جوعارى وقۋ ورنى, 23 عزي وزدەرىنىڭ 31 فيليالدارىمەن, 7 تاجىريبەلىك شارۋاشىلىق, 7 سەلەكتسيالىق ستانسا, 4 سەرۆيستىك كومپانيا جۇمىس ىستەۋدە. ولاردىڭ قىزمەت اۋماعى بۇكىل قازاقستاندى الىپ جاتىر. بۇل ۇلتتىق كومپانيانىڭ باستى ماقساتى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ تيىمدىلىگىن كوتەرۋ. ولار باسەكەگە قابىلەتتى وندىرىسكە ەندىرۋگە بولاتىن 646 عىلىمي تۋىندىنى ىرىكتەپتى. عىلىمي ىزدەنىستەردىڭ باستى باعىتى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ شيكىزاتى ەمەس, حالىق پايدالاناتىن ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىن شىعارۋعا كۇش سالۋىن كۇتەمىز.
التىنشىدان, جاس عالىمداردى يننوۆاتسيالىق ىزدەنىستەرگە تارتۋ ماڭىزدى. ول ءۇشىن جاستاردىڭ ارەندالىق باسپانا الۋعا, جەر تەلىمدەرىنىڭ بولىنۋىنە مۇمكىندىك جاساپ, ونىڭ شىعىنى سۋبسيديالانۋى ءتيىس, نەمەسە وندىرىسكە ەنگىزىلەتىن بولاشاق پايدا ەسەبىنەن شەشكەن دۇرىس. جاس عالىم ءوندىرىس پەن عىلىم اراسىندا كوپ جىلدىق مەرزىمگە بايلانۋى ءتيىس, ول قۇرساۋدان بوسانۋ جولى يننوۆاتسيا مەن ونىڭ كوممەرتسيالانۋى, ياعني ونىڭ ەكونوميكاعا پايدا اكەلۋى بولماق.
