ءوز ۇلەسىمدى قوسۋدامىن

وتكەن عاسىردىڭ 50-60-جىلدارى قىتاي­دان كەلگەن ازاماتتاردىڭ اراسىنان بەلدى دە بەدەلدى تۇلعالاردىڭ شىق­قانى بەلگىلى. وسى ارادا ءما­دەنيەت ءمينيسترى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد­تىڭ 2001 جىلعى بەيجىڭدە وتكەن قازاق مادەنيەتى كۇندەرىندە: «قاي جەردە, قاي قيىردا جۇرمەڭىز­دەر, سىزدەر ءبىزدىڭ وتانداس­تارىمىز بولىپ ەسەپتەلەسىزدەر. سىزدەردىڭ ارا­لارىڭىزدان شىققان كوپتەگەن قانداس­تارى­مىز قازىر قازاق ەلىنىڭ ادەبيەتى مەن مادە­نيەتىن, عىلىمىن كور­كەيتۋدە سوقتالى ۇلەس قوسۋدا. تاۋەلسىز قازاق­ستان­نىڭ بۇگىنگى ادەبيە­تىن وسى قازاق دياس­پورا­سىنان شىققان جازۋشى قابدەش ءجۇمادىلوۆسىز, اقىن جاركەن بودەشەۆ­سىز, ءانشى مايرا مۇحامەد­قىزىنسىز, ءبيشى شۇعىلا ساپارعاليقىزىنسىز كوزگە ەلەستەتۋ مۇمكىن ەمەس. سىزدەر ءبىزدىڭ تىڭ كۇشىمىزسىزدەر, تىنىسىمىز­سىزدار. سوندىقتان دا وزدەرىڭىزدى ءبىز ەش ۋاقىتتا دا ۇمىتپايمىز», دەگەن ءسوزى ويعا ورالىپ وتىر. شىنىندا, تاۋەل­سىزدىك العاننان كەيىنگى جىلدارى سول الدىڭعى تول­قىن­نىڭ ءىزىن باسىپ, اتاجۇرتىنا كەلگەندەر اراسىنان دا جۇلدىزداي جارقىراپ شىققان ءار سالانىڭ مايتالمان ماماندارى جەتىپ ار­تى­لادى. بۇگىن سولاردىڭ ءبىر توبىنىڭ جۇرەك­­جار­دى سوزدەرىن جاريالاپ وتىرمىز. تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇر­سۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ قا­زاق­ستان تاۋەلسىزدىگىن العاننان كەيىن شەت ەلدە تارىداي شا­شى­لىپ جۇرگەن اعايىنداردى تاريحي وتانىنا قايتارۋ ماسەلەسىن دە قولعا الدى. مۇنداي ءسۇيى­نىش­كە تولى جاقسى جاڭالىق الىس­تاعى ءبىزدىڭ دە قۇلاعىمىزعا جەتىپ جاتتى. 1993 جىلى «دوستىق ءۇيىنىڭ» سول كەزدەگى باسشىسى قى­تايعا بارعان ءبىر ساپارىندا قازاق جاستارىن جيناپ, پرە­زي­دەنتتىڭ ەلگە شاقىرۋىنان حاباردار ەتتى. كوپ ۋاقىت وتپەي, شىڭ­­جان ۋنيۆەرسيتەتىندە وقىتۋ­شى بولىپ جۇرگەن جولداسىم تالعات مامىر ۇلىن قازاقستان رەسپۋب­لي­كاسى ۇلتتىق عىلىم اكادە­ميا­سى جۇمىسقا شاقىردى. ول كىسىنىڭ ماماندىعى ينفورماتيك-فيزيك. كەلەسى جىلى مەن دە كەلدىم. مەن ءۇرىمشى قالاسىنداعى عىلىم-تەحنيكا باسپاسىندا رەداكتور ەدىم. ءسويتىپ, 1994 جىلى العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ اتامەكەن توپىراعىن باسۋ باقىتى بۇيىردى. توقسانىنشى جىلداردىڭ با­سىندا تۋىنداعان كاسىپكەرلىك قا­راپايىم ساۋدادان باستالعانى بەل­­گىلى. بۇل ساتىنى ءبىز دە با­سى­مىز­دان وتكىزدىك. ەڭبەگىمىز جانىپ, قو­لىمىزعا ءبىرشاما قور جيناعان­نان كەيىن جۇبايىمىز ەكەۋمىز كەلەشەكتە تياناقتى كاسىپپەن اي­نا­­لىسقاندى ءجون دەپ شەشتىك. 1997 جىلى «مەرحاميتقىزى» كا­سىپورنىن قۇرىپ, سونىڭ نەگىزىندە 2000 جىلدان بەرى ۇل­دارى­مىز ەركەبۇلان مەن نۇر­سۇلتان­نىڭ ەسىمدەرىنەن ۇيلەستىرىلگەن «ەركە-نۇر» كومپانياسى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. كاسىپورىن ۇلتتىق كيىم جانە ۇلتتىق كيىم ۇلگى­لەرى­نىڭ نەگىزىندە وركەنيەت تالعا­مى­نا ساي قازىرگى زامانعى كيىم تىگۋمەن اينالىسادى. وزىمىزگە ەتەنە تانىس ۇلتتىق كيىمدەرىمىزدى تىگىپ, ساۋداعا شىعارىپ كەلە جات­قان جايىمىز بار. بۇگىندە كا­سىپ­ورىن حالىقتىڭ سالت-ءداستۇرى مەن قولونەر شەبەرلەرىنىڭ ەجەلگى ءادىسىن ساقتاي وتىرىپ, ەرلەرگە, ايەلدەرگە جانە بالالارعا ارنالعان جوعارى ساپالى كيىم ۇلگىلەرىن, وقۋشىلار كيىمىن, سو­نىمەن قاتار, ءارتۇرلى ارنايى جۇ­مىس كيىمدەرىن جانە سىي­كا­دەلەر جاساۋمەن اينالىسادى. جۇزدەن اسا ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ, وزىندىك ەرەكشە باعىت-باعدارىمەن كوپشىلىكتىڭ ىقىلا­سىنا بولەنىپ وتىرعان «ەركە-نۇر­دىڭ» تاۋارلارى نارىقتا ءۇل­كەن سۇرانىسقا يە. ارينە, ال­عاش­قى كەزدە تاپسىرىس مەرەي­توي­لارعا شاپان تىگۋمەن شەكتەلۋشى ەدى. كەيىن زيالى قاۋىم وكىل­دەرى مەن بەلگىلى ونەر جۇل­دىزدارىنان باستاپ, جاستار دا جاڭا زامان تالابىنا ساي كيىم ۇلگىلەرىن بىزگە تىككىزەتىن بولدى. ۋاقىت وتە كەلە ۇلكەن مەملەكەتتىك تاپسىرىستارمەن جۇمىس جاساي باستادىق. وسى جىلدىڭ با­سىندا وتكەن ءدۇبىرلى دودا – VII قىس­قى ازيادا ويىندارىنا ارناپ سىيكادەلەر جاسادىق, ونەر ۇجىم­دارىنا كونتسەرتتىك كيىم­دەر تىكتىك. «ەركە-نۇر» كاسىپورنىنىڭ وسىنداي تاماشا تابىستارى ۇكىمەت جاعىنان دا ەسكەرىلىپ, كوپ­تەگەن ماراپاتتارعا يە بول­دى. وتاندىق «شاعىن كاسىپ­كەر­لىك­تى دامىتۋعا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن» جانە «ساپالى تاۋار ءو­ن­دى­رۋ­شى» سىندى ونداعان اتاقتاردى يەلەندىك. ءىىى, ءىى دارەجەلى «ال­تىن ساپا» سىيلىعىن دا جەڭىپ الدىق. مەنىڭ دە اتقارىپ جاتقان ازدى-كوپتى ەڭبەگىم ەسكەرىلىپ, «اتا زاڭنىڭ 10 جىلدىعى», «استانا­نىڭ 10 جىلدىعى» جانە «اتامەكەن وداعى» ۇلتتىق ەكونوميكالىق پالاتاسىنىڭ ءىىى دارەجەلى «اتامەكەن» مەدالىن يەلەنىپ, «ەڭ ۇزدىك كاسىپكەر ايەل» اتاعىن الدىم. كاسىپورىن جانىنان 2004 جىلدان بەرى «ەركە-نۇر» ءسان تەاترى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. جىل سايىن جاڭا كوللەكتسيالارمەن تولىعا تۇسەتىن «ەركە-نۇر» ءسان تەاترى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 15 جىل­دىعىنا قازاقستان حالقى اس­سامب­لەيا­سى دەلەگاتسياسىنىڭ قۇرامىن­دا گەرمانيا, بەلگيا, گوللانديا, امەريكا ەلدەرىن ارالاپ, قازاق­تىڭ كيىم ۇلگىلەرىن كورسەتىپ, ءۇل­كەن قۇرمەتكە يە بولىپ قايتتى. سون­داي-اق, رەسپۋبليكالىق جانە حا­لىقارالىق, اتاپ ايتقاندا: قى­تاي, تۇركيا, گەرمانيا, شۆەتسيا, رەسەيدە وتكەن بۇكىلالەمدىك ءسان ونەرى سايىستارى مەن فوتومودەل بايقاۋلارىندا «ەركە-نۇردىڭ» تاڭعاجايىپ كيىمدەرى جۇلدەلى ورىنداردى يەلەندى. 2007 جىلى «جىل تاڭداۋى» باي­قاۋىنىڭ قورىتىندىسى بويىن­شا «ەڭ ۇزدىك ءسان ورتالىعى» اتا­عىنا يە بولعانىمىزدى دا ايتا كەتسەم دەيمىن. كاسىپورىننىڭ جانىنان «ەر­­كە-نۇر» – شاراپات» قوعام­دىق قورىنىڭ قۇرىلعانىنا از ۋاقىت بولسا دا قينالعان جان­نىڭ جانىنان تابىلىپ, جەتىم­نىڭ باسىنان سيپاپ دەگەندەي, يگى ىستەرىمەن كوپشىلىكتىڭ العىسىنا بولەنىپ كەلەدى. حالىقارالىق قازاق-قىتاي ءتىل اكادەمياسى مەن كوللەدجىندە ورالمان جەتىم ءجا­نە تۇرمىسى تومەن وتباسى­لارى­نان شىققان جيىرمادان استام ستۋدەنتتىڭ تەگىن ءبىلىم الۋىنا, جاتاقحانامەن قامتىلۋىنا جاع­داي جاساپ وتىرمىز. ستۋدەنت­تەر­دىڭ قىتاي حالىق رەسپۋب­ليكا­سىندا قىتاي تىلىنەن العان بىلىمدەرىن تاجىريبەمەن ۇشتاپ قاي­تۋىنا كومەك قولىن سوزۋدامىز. ءوزىم 1966 جىلى 22 اقپاندا قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ شاۋەشەك قالاسىندا دۇنيەگە كەلدىم. وتباسىنداعى ءتورت با­لا­نىڭ ۇلكەنىمىن. اتالارىمىز الا­­ساپىران جىلدارى سەمەي ءوڭى­رىنەن قىتايعا قونىس اۋ­دا­رىپ­تى. اتام قابىل ون ساۋ­سا­عىنان ونەرى تامعان كىسى بو­لىپ­تى. اكەم مەرحاميت پەكين ۋني­ۆەر­سيتەتىنىڭ اتوم-فيزيكا فاكۋلتەتىندە العاش ءبىلىم العان قازاق­تاردىڭ ءبىرى. اكەم تۋعان جەرى شاۋەشەك قالاسىندا مادەنيەت سالاسىندا ىستەدى. ول كىسى 1986 جىلى ەڭ العاش تارباعاتاي اي­ماعىندا ايتىس ۇيىمداس­تىرۋ­شىسى بولعان. مىنەكەي, اتادان بالاعا ميراس بولىپ كەلە جاتقان كيەلى ونەر مەنى دە وزىنە باۋراپ كەلەدى. «كىسى ەلىندە سۇلتان بولعان­شا, ءوز ەلىڭدە ۇلتان بول» دەگەن دا­نا حالقىمىز. وتانىمدا ەڭ­بەك ەتىپ جۇرگەنىمە ءوزىمدى شەكسىز باقىتتى سانايمىن. قازاق ەلىنىڭ ءبىر ازاماتى رەتىندە شەتتەن كەلگەن اعايىنداردىڭ جاعدايى تۋ­رالى تۇجىرىمداما دايىنداعان ەدىم. وسى جوبا جۇزەگە اسسا, كوشىمىزدىڭ بۇدان ءارى كولىكتى بولۋىنا از دا بولسا ۇلەسىن قو­سادى دەپ سەنەمىن. بۇگىنگى كۇنى ەلىمىزدىڭ قان­شا­لىقتى دامىعانىن, وركەندە­گە­نىن, الەمدىك دەڭگەيگە جەتكەنىن كورىپ وتىرمىز. قازاق تاۋەلسىز ەل بولدى دەگەندى ەستي سالا قۋانىشتان جۇرەگى جارىلارداي بولىپ, قۇستاي ۇشىپ جەتكەندەر نارىق قيىنشىلىعىن بارشا قازاقستاندىقتارمەن بىرگە كوردى. تاۋەلسىزدىك العان 20 جىل ىشىندە اتامەكەنىنە ورالعان ورالمان­دار­دىڭ سانى ميلليوننان اسىپ, حالىق سانىنىڭ كوبەيۋىنە, ۇلت­تىق قۇندىلىقتاردىڭ جان­دا­نۋى­نا, مەملەكەت ىرگەسىنىڭ نى­عايۋىنا وزىندىك ۇلەستەرىن قوسۋ­دا. بۇل ەلباسى رەفورماسىنىڭ ارقاسى. فاريدا مەرحاميتقىزى, «ەركە-نۇر» كومپانياسىنىڭ پرەزيدەنتى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەسى.