جىر ارقاۋى – اتاجۇرت

مەنىڭ قانىم – قازاق قانى سان عاسىرلىق قاندى شايقاس قازاقتىڭ, سىرلارىنا بەس ساۋساقتاي قانىقپىن. وندا داڭعىل ءىزى جاتىر وشپەيتىن, ەر جۇرەكتى قازاق دەگەن حالىقتىڭ. بۇل دۇنيەدە قازاق-قازاق بولعالى, ءيىر-قيىر باسىپ وتكەن جولدارى. قامالسا دا قارلى داۋىل وتىنە, نامىس تۋىن تۇسىرمەگەن قولداعى. قارا قۇستاي قاپتاپ قارا قاسىرەت, كوزگە جاۋدىڭ تيسە دە اتقان تاسى كەپ. تومەنشىكتەپ وزگەرتپەگەن ءوز بەتىن, اۋەل باستان قانعا سىڭگەن قاسيەت. انا جۇرتىن تاپتاپ باسىپ جات تابان, بولعاندا دا «شۇبىرىندى اقتابان», كەۋدەدە نامىس وتىن وشىرمەي, وسى قاننىڭ كۇشىمەنەن ساقتاعان. ازۋلىلار ايبار شەگىپ قورلاعان, مەزگىلدە دە قۇل بولۋعا زورلاعان. التاي مەنەن اق ەدىلدىڭ اراسىن, جانىن سالىپ, قانىن توگىپ قورعاعان. مەنىڭ قانىم قازاق قانى – تازا قان, سوعان ەرىپ شىرقاي الام ازات ءان. باتىرلىقتا قابانبايدى ءپىر تۇتسام, اقىندىقتا اباي مەنىڭ ءوز اتام. رازى-حوشى ەتسەم-اۋ دەپ كوپتى مەن, قيال قۇسىم ارالايدى كوكتى كەڭ. جانىم, ءتانىم, قانىم قازاق بولعانعا, ءوزىمدى شىن باقىتتىمىن دەپ بىلەم. شاكەن وڭالباي, قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى. ________________________________ دۇعاي سالەم, الەمدەگى باۋىرلار مەنىڭ جانىم ىزگىلىكپەن كورشى ەدى, مەنىڭ ارىم ەلىممەنەن ەڭسەلى. ساعان دەگەن ساعىنىشىم ولشەۋسىز, اتا جۇرتىم, اڭساپ كەلدىم مەن سەنى.   وتان, وتان ماڭگىلىككە اسقاق ءان, جاپىراعىڭ ساعىناتىن باسپانام. ءتۇيىر تاسىڭ تابىناتىن استانام, ەلىم امان, ەندى نەدەن جاسقانام. تۋىستارىم, قۇشاعىڭدى اش ماعان.   ساعان جاۋسىن كوز جاسىمنىڭ جاڭبىرى, ساعان جەتسىن بوسقان ەلدىڭ زار-مۇڭى. بار قازاقتى ويلانتۋعا ءتيىستى, بەيبارىستىڭ بەينەت كەشكەن تاعدىرى.   تۇران دالام, اينالايىن اتىڭنان, سەنسىڭ كەشە وكسىك اتىپ اھ ۇرعان. جەتىم ۇلىڭ, جەتىم ق ۇلىڭ بەيبارىس, جالعىز استاۋ كوك بيدايعا ساتىلعان.   جويىلماسا ءتىلىمىز بەن سالتىمىز, سوندا ورلەيدى كوككە ءبىزدىڭ داڭقىمىز. باس-باسىنا بي بولۋدان جوق پايدا, ۇلتتىڭ رۋحىن كوتەرەيىك جالپىمىز.   ءوز ەلىمنەن ىزدەگەنىم تابىلار, بۇگىن مەندە ەلدە باردىڭ ءبارى بار. دۇعاي سالەم, الەمدەگى قازاقتار, جۇرەكجاردى تولعاۋىمدى قابىل ال! قايرات قۇلمۇحامەدوۆ, قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى. ___________________________ پانام سەنسىڭ, انام سەنسىڭ مەن ايدىن كول, وزەن بولسام – جاسىل قۇراق جاعام سەنسىڭ – قازاعىم. مەن بايشەشەك گ ۇلىڭ بولسام – ءنارلى بايتاق دالام سەنسىڭ – قازاعىم.   مەن جاقسى ءبىر ولەڭ بولسام – ايتپاق بولعان سانام سەنسىڭ – قازاعىم. مەن ەس بىلمەس ءسابي بولسام – پانام سەنسىڭ, انام سەنسىڭ – قازاعىم.   سەن جايىلعان قاعاز بولساڭ – ءىز سالاتىن قالام مەنمىن – قازاعىم. سەن قايعىلى جۇرەك بولساڭ – جۇباتاتىن ءانىڭ مەنمىن – قازاعىم.   سەن تاستاقتا تابانداعان جۇيرىك بولساڭ – تاعالانار تاعاڭ مەنمىن – قازاعىم. سەن جارالى قاسقىر بولساڭ – اۋىرسىنار جاراڭ مەنمىن – قازاعىم. بايىت قابان ۇلى, موڭعوليا. __________ ارمىسىڭ, اينالايىن  اباي ەلى! اق سالدە بۇلتتان تاققان جاراسادى-اۋ, ايبىندى اسقار ابات, تاماشا تاۋ. ايدىن كول, اساۋ داريا, جاسىل بەلەس, ءار جۇرتتا كونە مۇرا, جاڭاشا اتاۋ.   كۇنگەيدە كۇرەڭسەلى, كوبەلەك گۇل, بۇل جاقتا كۇننىڭ ءوزى نەتكەن وتكىر. جانىڭدى رايىس جەلى كەتەر جەلپىپ, وتكەندە جۇپار جاڭبىر سەبەلەپ ءبىر.   جون-جوتا شىرەنەدى قىرى قىراۋ, جارالعان قىزى شەبەر, ۇلى جىراۋ. شور التىن سۇيەم جەرى ەردىڭ قۇنى, تۇسكە ەنگەن ارقاڭ – اناۋ, سىرىڭ – مىناۋ.   قاعاناق قارق, جالعانىپ ۇزىك ارمان, جات جەردىڭ پار كەلە مە ءجۇزى, قارعام! ءپانيدىڭ مەن بىلگەندە پەيىشى وسى, عاليدىڭ ءدۇلد ۇلىنىڭ ءىزى قالعان.   كوسىلىپ كوگەن كەرگەن بۇرىنعىداي, كەرميىق جازيراسى سۇلۋىن-اي. نەسىبەڭ نە تىلەسەڭ داپ-دايار دەپ, ماڭدايعا بەرە سالعان مۇنى قۇداي.   توككەندە كوك مايسانىڭ قۇراعى ءدان, سالادى ايگەرىمنىڭ بۇلاعى دا ءان. قازاقتىڭ كەڭ دالاسى سىلكىنەدى, تۇلپارداي بوساتىلعان بۇعاۋىنان.   تۇلەگەن جارىقتىقتىڭ تالاي ءوڭى, ەسەيىپ زاماناعا قاراي ەرى. ءبىز كەلدىك اڭساپ-شارشاپ وسى جەرگە, ارمىسىڭ, اينالايىن اباي ەلى! شىناي راحمەت ۇلى, موڭعوليا. _________ شەتەلدەگى قانداستار   اتادان اڭىز جىر قالعان, الاشتىڭ ۇلى ءبىر عاجاپ. سەنادا اتىن سۋعارعان, بالقاننان اسىپ بۇل قازاق.   توسىنەن تورتكۇل الەمنىڭ, تاباسىڭ ونىڭ ىزدەرىن. تورىندە قازاق ءار ەلدىڭ, كۇن قاققان كۇرەڭ جۇزدەرىن.   باباسى تۋعان شىركىن ەل, باۋرايدى ونى قىر ءانى. ساعىنسا اتاجۇرتىن ول, شىعىسقا قاراپ تۇرادى.   مەرەيىن ۇلتتىڭ تۇسىرمە, «قازاق» دەپ سوققان جۇرەگى. «مەرسەدەس» ەمەس تۇسىندە, ارعىماق ءمىنىپ جۇرەدى...   بۇرالاڭ جولدا اداسىپ, تاعدىرى تۇسكەن كوكپارعا. ءبىر كەزدە كەتتى جەر اسىپ, زامانا جەلى سوققاندا.   دالاسى قالدى قيىردا, ءومىرى تولى عاجاپقا. وزگەنىڭ ءتورى بۇيىم با, ءوزى ايبات, ءوزى قازاققا؟!   ۇلتىڭنىڭ رۋحىن ۇلىقتا, جانىڭدا ءجۇرسىن دوس قاپتاپ. قازاقتىڭ ەلىن ۇمىتپا, قازاقتىڭ اتىن اسقاقتات! تولىباي ابىلاەۆ, موڭعوليا. _______ استانا بايتەرەك ماۋەلەدى ەل تورىندە, بالبوبەك تاڭ-تاماشا, ەرتەگىگە. ەسىلگە مىڭ سان جۇلدىز توڭكەرىلە, تۇر قاراپ ۇلى دالا كوركەيۋدە. ەدى ارمان, كەلدى زامان, ەلىم دە امان. ەل تورىندە قاناتتانعان, بولاشاققا قول بۇلعاعان, ايبىندى استانا – مەنىڭ قالام. ىڭكار بوپ قاريا دا, جاس بالا دا, اسىعىپ تاسىنۋدا باس قالاعا. تۇلەگەن اقيقاتتاي ەلورداعا جايادى الاڭىنان اسپان انا.   قازاقتىڭ قاس-قاعىمدا ورگەن ەرى. قاي قالا ەلورداڭا تەڭ كەلەدى. جامىراي جاۋىپ جاقۇت تەڭگەلەرى, التىن كۇن اراي شاشىپ دوڭگەلەدى. تامساندى تالاي مەيمان تانىپ بۇگىن. استانا ازيادا الىپتۇعىن. جاساسىن دانا حالىق, داڭقتى ۇلىن, سارىارقا, سارىعىڭ باس, جارىق كۇنى.   شىناي راحمەت, موڭعوليا. __________ اتامەكەن ىسىرىپ تاعدىردىڭ تولقىنى, وزىڭنەن شەتتە مەن كوپ ءجۇردىم. سونداعى وكىنىش, ولقىنى, وڭالتام قالايشا دەپ ءجۇردىم.   اتاجۇرت ەگەمەن ەل بولىپ, اسىعا مەكەنگە ورالدىم. قۋانىش بويداعى سەل بولىپ, باقىتتى ومىرگە جول الدىم.   ۇستىمنەن زىلدەي مۇڭ تۇسكەندەي, جەڭىلدەپ, سەرگىپ ءبىر قالىپپىن. شەت جەردە ماقساتقا كۇش كەلمەي, ىشىمنەن تىندىم دا زارىقتىم.   قۇت ماعان دالاڭ دا, تاسىڭ دا, ەندى مەن ارمانسىز وتەمىن. كوپ ويلار, كوپ ماقسات باسىمدا, مۇراتقا وزىڭدە جەتەمىن.   شۋاقتى, تاماشا اسپانىڭ, شيپالى جانىڭا اۋاسى. ءوزىڭسىڭ ومىرلىك داستانىم, ءار ءشوبىڭ ءبىر دەرتتىڭ داۋاسى.   ال مەندە باستالدى جايلى كۇن, تاۋسىلماس ىرىستى بايلىعىڭ. مايدا جەل جەلپىگەن ايلى ءتۇن, وزىڭە نالاسىن جايدى كىم.   شەت جۇرسەڭ ءبىر ءومىر سول ارمان, ورالدىم بولىپ مەن ورالمان. عانيبەت ەلىڭە ورالعان, – كەل, – دەگەن ريزامىن سولاردان.   توپىراعىڭ كوزىمە ءسۇرتىلدى, وزىڭنەن اسقان ءبىر جالعان جوق. كوبەيتىپ شاتتىق پەن كۇلكىمدى, وكىنىش, ارمان-مۇڭ قالعان جوق. بوران قىدىروۆ, وزبەكستان. __________ بابا جەرى اتامەكەن – جەر ۇيىعىم, اڭىزىم, قازاقىلىق بولمىسىمنىڭ تامىرى. مەدەت بەرىپ جاتىر مۇندا ۇرپاققا. اي ماڭدايلى اتا-بابام قابىرى.   مۇندا – مۇرات, مۇندا – ىرىزىق, نەسىبە, مۇندا سوزام اياعىمدى كوسىلە. بابام جاتقان بايتاعىمنان باز  كەشسەم, قازاقپىن دەپ تىراشتانام نەسىنە.   سوڭعى توقتام بولىپ وسى بايلامىم, الدىم بەتكە اتاجۇرتتىڭ ايماعىن, سەبىم ءتيىپ, تىم بيىكتەن شىرقاسىن, توبەمدەگى كوك ءبورىلى بايراعىم.   اتامەكەن, ساعان كەلدىم شاتتانا, مۇنى مەندىك باستى مۇرات دەپ قارا. بوگدە جۇرتتى قالاي وتان دەپ ايتام, بابام جاتقان جەر – وتانىم تەك قانا! ناۋرىزباي قوجاحمەت, وزبەكستان. ____________________ انا ءتىلىم – اسىل ءتىل   انا ءتىلىم, ارداقتى اسىل ءتىلىم, ءتىل بايلىعى ومىرگە بەرگەن ءبىلىم. ارداقتاي ءبىل, ۇرپاقتار, ءوز ءتىلىڭدى, ۇمىتپاڭدار انا ءتىلىن – وسيەتىم.   جاڭاۋىل – اتانادى ءبىزدىڭ اۋىل, ءبىر تۋعانداي جۇرەدى اعا-باۋىر. ورىس تىلدە جۇرەدى بارلىق ساباق, ۇرپاقتارعا ءتىل جاعى وتە اۋىر.   ادەبيەتپەن جۇرەدى قازاق ءتىلى, قازاقتىڭ سىنىپتاعى وسكەن گ ۇلى. اتا-انالار ويلانىپ وتىرامىز, قانداي زامان بىزدەرگە كەلەر ءتۇبى.   ۇلكەننىڭ تىڭداسا ۇرپاق وسيەتىن, بولسا ەكەن اتا-اناعا باس يەتىن. انانىڭ اق سۇتىندەي – انا ءتىلى, ارداقتاي ءبىل, انا ءتىل – قاسيەتىڭ. اپۋزا امىرەنوۆا, رەسەي فەدەراتسياسى, التاي رەسپۋبليكاسى. _________ جاپىراق مەن ءبىر جاپىراق. قىمبات قوي ءبىر ۋىس توپىراق. ءوسشى, قازاق. ءوسشى جامىراپ. ءجۇسىپ ءپىلتان, يران.