– ليۋبوۆ يۆانوۆنا, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ححV سەسسياسى قارساڭىنداعى كوڭىل كۇيىڭىز قانداي؟
– وتە جاقسى! جىل سايىن كوكتەمدە بىزدەر ەلىمىزدەگى اسسامبلەيانىڭ بەرىك قاناتى – ءتۇرلى ۇلت وكىلدەرى استاناعا جينالامىز. ەلباسىمەن كەزدەسۋ وتەدى دەپ اسىعامىز. ءبىر جىلى استانادا بەلورۋستاردىڭ ۇلتتىق مەرەكەسى ءوتتى. مەيرامدا پىسىرىلگەن تاۋىق جۇمىرتقالارى ءتۇرلى-تۇسكە بويالادى. بىزدەر تاباققا سالىنعان ءارتۇرلى بويالعان جۇمىرتقانى مەرەكەمىزگە ارنايى كەلگەن ەلباسىنا ۇسىندىق. سول ساتتە ءالى ەسىمدە, الگى جۇمىرتقالاردىڭ اراسىنان كوك ءتۇستى جۇمىرتقانى تاڭداپ الدى. بۇل جايت, ءبارىمىزدى ۇلكەن ويعا قالدىردى.
– راسىندا دا, ەستە قالاتىن ءسات ەكەن. وسى جۋىردا «گۋكانيە ۆياسنى» مەرەكەسىن وتكىزدىڭىزدەر عوي دەيمىن؟..
– بۇل «كوكتەمدى شاقىرۋ» اتتى بەلورۋس حالقىنىڭ كوكتەم مەرەكەسى. مەرەكە 14 ناۋرىزدان باستالىپ, كوكتەم بويى تويلانادى. بەلورۋستاردىڭ نانىمى بويىنشا, كوكتەم لادا سۇلۋلىق جەبەۋشىسى بەينەسىندە كەلەدى. لادا كەلسە, كۇن جىلى بولادى, كۇزدە ەگىن مول, ادامنىڭ ءومىرى دە جايناپ گۇلدەنەدى. بىراق, باستىسى گۋكانيە كوكتەمدى شاقىرۋ كەرەك. سوندىقتان, بىزدەر قاعازدان كۇستار جاساپ, وسىلاي كوكتەمدى شاقىرامىز.
ءبىزدىڭ ەتنومادەني بىرلەستىك ءۇشىن باستى ماقسات – جاستاردى, كىشكەنتايلاردى ءوز حالقىنىڭ سالت-داستۇرلەرىنە ۇيرەتۋ. مەرەكەگە كەلگەندەرگە قۇستاردىڭ تۇرىندە «جاۆورانكي» دەپ اتالاتىن توقاشتار تاراتتىق. قوناقتار ءتىلەكتەرىن ايتىپ, اعاشقا قاعازدان جاسالعان قۇستاردى ءىلدى. وسى دوستىق ءۇيىندە وتكەن كوكتەم مەرەكەسىندە بەلورۋس ورتالىعىنىڭ «كارامەل», «كرىنيتسى», «جاۋراناچەك», «پرالەسكي», «سۆيتاناك», «نادزەيا» انسامبلدەرى مەن «دابراناچ» ۆوكالدى-اسپاپتىق ءانسامبلىنىڭ ورىنداۋىندا اندەر شىرقالدى. بىرلەستىكتە القا كەڭەسى, ءارتۇرلى بولىمدەر, بەلورۋس ارداگەرلەر كەڭەسى, جاستار قاناتى «كرىنيتسى» جاستار ۆوكالدى ۇجىمى, «جاۋراناچاك» بي ۇجىمى, «پادارۋنكي» تەاترالدى ستۋدياسى, قاسىقتار ءانسامبلى, «يستوكي» جاستار كلۋبى, «بەلورۋساچكا» ايەلدەر كلۋبى جۇمىس ىستەيدى. ورتالىق حالىقتىق سالت-ءداستۇرلەردى جاڭعىرتۋ باعىتىندا ءداستۇرلى مەرەكەلەر ءوتكىزەدى, سونىمەن قاتار, ءوڭىردەگى بەلورۋستار تۇراتىن اۋىلدارعا بارىپ, ەتنوگرافيالىق ەكسپەديتسيا جۇمىستارىن جالعاستىرۋدا.
– مينسكىنىڭ تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە اباي اتىنداعى مادەنيەت جانە ءتىل ورتالىعى اشىلعانى, وسى قالاداعى №42 مەكتەپكە مۇحتار اۋەزوۆتىڭ ەسىمى بەرىلگەنى ەلدەر اراسىنداعى وڭ بايلانىستىڭ ناتيجەسى عوي؟..
– اباي, مۇحتار اۋەزوۆ – قازاق ءۇشىن اسا قاستەرلى تۇلعالار. وسى تۇلعالاردىڭ ەسىمىن بەلارۋس ەلىنە دە تانىتۋ پارىز. ەكىنشىدەن, مينسكىدە دە قازاق دياسپوراسى بار. ءبىزدىڭ ولارمەن بايلانىسىمىز جاقسى. ءبىزدىڭ «بەلارۋس» ەتنومادەني بىرلەستىگى ەلىمىزدەگى بەلارۋس ەلىنىڭ ەلشىلىگىمەن, ءبىلىم جانە عىلىم, سىرتقى ىستەر مينيسترلىكتەرىمەن تىعىز بايلانىستا. مەن بەلارۋس سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى كونسۋلتاتيۆتىك كەڭەسىنىڭ مۇشەسىمىن. ال, 17 جىل بۇرىن قۇرىلعان بىرلەستىگىمىز «قازاقستان بەلورۋستارى قاۋىمداستىعىنىڭ» قۇرامىنا ەنەدى. بايلانىس ورنىقتى دەيتىنىمىز, جالپى, دوستىق ءۇيىندەگى ەتنو-بىرلەستىكتەردىڭ ماقساتى ءبىر, ول ەلىمىزدەگى, وڭىردەگى بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى ساقتاۋ, ەلدەر اراسىنداعى دوستىقتى نىعايتۋ, تىلدەرىن ۇيرەنۋ, وقىتۋ, ورتالىق وكىلدەرىمەن بىرگە ۇلتتىق مادەنيەتتى, سالت-ءداستۇردى جاڭعىرتۋ بولىپ تابىلادى. بىلتىر وبلىسقا بەلورۋسسيانىڭ گومەل وبلىسى اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى ۆلاديمير دۆورنيك باستاعان دەلەگاتسيا كەلىپ كەتتى. قوناقتاردى دوستىق ۇيىندە اسسامبلەيا مۇشەلەرى نانمەن جانە تۇزبەن قارسى الدى. وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ باسىن قوسقان دوستىق ۇيىنە كەلگەندە قازاق ەلىنىڭ كەڭپەيىلدى نيەتىنە ريزا بولعان گومەلدىكتەر ءتىپتى, وزدەرىن باسقا ەلدە جۇرگەندەي سەزىنبەگەندەرىن ايتقاندارى بار. ال ەكى ەل اراسىنداعى ساۋدا-ساتتىق قارىم-قاتىناسى جىلدان-جىلعا دامىپ كەلە جاتقانى دا گومەلدىكتەر كەلگەن كەزدە ايتىلدى. ياعني, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە ونەركاسىپ سالاسىنىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ ءۇشىن بىرلەسكەن ىنتىماقتاستىق ورنادى. ءبىزدىڭ ءوڭىر بەلارۋس ەلىنەن ءسۇت باعىتىنداعى ءىرى قارا مال باسىن ساتىپ الۋعا, ال, ءبىزدەن ول جاققا مايلى داقىلداردى جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بار. سونىمەن قاتار, «جيتكوۆيچحيمسەرۆيس» اق-تىڭ ەكولوگيا ماسەلەلەرىندەگى تاجىريبەسى ءبىزدى قىزىقتىردى. الداعى ۋاقىتتا پاۆلودارلىق كاسىپورىندار تيىمدىلىگى جوعارى ورگانيكالىق تىڭايتقىشتاردى قايتا وڭدەۋدى بىرلەسىپ ازىرلەمەكشى.
– ءسىزدىڭ دە اتا-اناڭىز تاعدىر جازىپ, باسقالار سەكىلدى قازاق جەرىنە كەلگەن بە؟
– مەن 1947 جىلى قازىرگى ەكاتەرينبۋرگ وبلىسى, كامەن-ۋرالسك دەگەن قالادا ومىرگە كەلدىم. انام ماريا پاۆلوۆا مەن اكەم يۆان پەتروۆيچ ەڭبەك ارمياسى قاتارىندا بەلورۋسسيادان سول جاققا جىبەرىلگەن. تاعدىر دەگەن وسى, ودان كەيىن 54-ءشى جىلدارى تىڭ يگەرۋ كەزىندە پاۆلودارعا, ەرتىس اۋدانىنا كەلەدى.
– قازىر شەشەم 90 جاسقا كەلدى. ءبىز ناعىز قازاقستاندىقتار بولدىق. «ءوز ەلىم مەنىڭ! – وزەگىم مەنىڭ!» دەگەن ءان جولدارى ەسىمىزدە ماڭگىلىك جاتتالىپ قالدى. جولداسىم ەكەۋمىز باقىتتى وتباسى رەتىندە بالالارىمىز بەن نەمەرەلەرىمىزدىڭ قىزىعىن كورۋدەمىز. ءوزىم مۇعالىم ماماندىعىن الدىم. كەڭەس وداعى كەزىنەن وبلىس ورتالىعىنداعى وقۋ-ءبىلىم ءبولىمدەرىندە قىزمەت ەتتىم. ودان كەيىن قوعامدىق جۇمىستار باستالدى. قازىر دوستىق ۇيىندەگى «بەلارۋس» ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ قالىپتاسىپ, ءوسىپ-وركەندەۋىنە ۇلەس قوسىپ كەلەمىن.
مەن ءوزىمدى باقىتتى سانايمىن. قازاق جەرىندە تۋىپ-ءوستىم. قازاقستاندىقپىز دەپ ماقتانامىز. ماعان ەلباسى
نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن تىكەلەي بەتپە-بەت ءجۇزدەسۋ باقىتى بىرنەشە رەت بۇيىردى. بىلتىر قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگى كۇنىنە وراي سالتاناتتى جيىن ءوتتى. ەلباسى كەش سوڭىندا دەلەگاتتارعا جاقىنداپ, ارقايسىمىزبەن امانداسىپ شىقتى. كەزەك ماعان كەلگەندە ءوزىمدى تانىستىرايىن دەپ ەدىم, پرەزيدەنت: «سەنى بىلەمىن, سەن پاۆلودارلىق بەلورۋسسىڭ» دەگەندە قۋانعانىمدى كورسەڭىز.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
فاريدا بىقاي,
«ەگەمەن قازاقستان»
پاۆلودار وبلىسى
