− سەيىت اسقار ۇلى, ەلباسىمىز جاھاندانعان زامان ۇدەسىنە ساي ۇلت الدىنا رۋحاني جاڭعىرۋ تالابىن تارتتى. بۇل ماڭىزدى وقيعانى قوعامنىڭ قالىڭ توپتارى قازىر قىزۋ تالقىلاپ جاتىر. وسىعان بايلانىستى ءسىز نە دەيسىز؟
− بۇل ۇلكەن ماسەلەگە اۋەلى ەل پرەزيدەنتىنىڭ ءوزىنىڭ ءمان بەرىپ, باستاما كوتەرۋى كوپ جايدى اڭعارتادى. ءيا, ەڭ الدىمەن تاپتاۋرىن بولعان قاساڭ قاعيدالاردان باس تارتىپ, پراگماتيكالىق ۇستانىمعا سۇيەنە وتىرىپ, ۇلتتىڭ ساناسىن وزگەرتۋ كەرەك. بۇگىن تاڭدا بۇل وتە كوكەيكەستى ماسەلە ءارى قيىن شارۋا. مەملەكەت باسشىسىنىڭ وسى عالامات مارافونعا باتىلدىق ەتۋىنىڭ ءوزى اسقان پاراساتتىلىق پەن ەلجاندىلىقتىڭ بەلگىسى دەر ەدىم. البەتتە, پرەزيدەنتتىڭ جاڭا ەڭبەگى تەرەڭدەپ وقىپ, تۇيسىنە زەردەلەۋدى, وسى رەتتە قاجەتتى شارالاردى ويلاستىرىپ, سولاردى جۇيە-جۇيەسىمەن تىڭعىلىقتى جۇزەگە اسىرۋدى مىندەتتەيدى. باعدارلامالىق سيپاتتاعى ماقالانى وقىپ وتىرىپ ءبىر تۇيگەنىمىز, ءتۇيتكىل ءتۇيىنى تەرەڭدە, ءبىر كۇننىڭ ءىسى ەمەس. ۇزاق مەرزىمدى تالاپ ەتەتىن پروبلەمالار. سونداي-اق, اعىمداعى, كۇندەلىكتى كۇرمەۋگە بايلانعان ماسەلەلەر دە جەتەرلىك.
مەنىڭ تۇسىنىگىمدە, سانانى وزگەرتۋ بۇيرىقپەن, قاۋلى-قارارمەن, ءيا بولماسا باسقا ءبىر ەلدىڭ دايىن ۇلگىسىن ەكسپورتتاۋ نەمەسە كوشىرىپ الۋ ارقىلى جاسالمايدى. ءبۇتىن حالىقتىڭ, ءاربىر ادامنىڭ جان دۇنيەسى جاقسىلىققا ماگنيتشە تارتىلىپ وزگەرەتىن احۋال تۋدىرىلۋى مەڭزەلەدى. كۇندەلىكتى جۇمىستا ءار ءنارسەنىڭ بايىبىنا بارىپ, ءوزىمىزدى ءوزىمىز وزگەرتىپ, ىشكى ءمۇمكىندىگىمىز بەن الەۋەتىمىزدى پايدالانىپ, ادامي تۇرعىدان جەتىلۋ, ىزگىلىكتى ورنىقتىرۋ دەپ تۇسىنەمىن مەن مۇنى.
− سوندا باستى نىسانا ادام بولىپ تۇر ما؟
– ارينە, اۋەلى ادام ماسەلەسى. ونىڭ ءوزىن ءوزى ىشتەن ءتۇلەتە تاربيەلەپ جەتىلۋ ماسەلەسى كوتەرىلمەك. ياعني, ادامي كاپيتال دەگەنىمىزدىڭ ءبىر پاراسى وسى. سانانى وزگەرتۋ, سول ارقىلى ۇلتتى جەتىلدىرۋ, قوعامدى جاڭا ساپاعا كوتەرۋ ۇزاق پەرسپەكتيۆانىڭ ءىسى. ءارى بۇلار ءومىر ءتاجىريبەسىندە ۇنەمى, كۇندەلىكتى كورىنىس تاپپاسا بولمايدى. ماسەلەنىڭ كۇردەلىلىگى مەن قيىندىعى دا وسىندا.
− ادامنىڭ ىزگىلىكتى بولىپ ءوسۋى ەڭ الدىمەن اتا-اناعا, وتباسىنا, تۋعان جەرگە, ورتاعا بايلانىستى ەمەس پە؟
− ادامگەرشىلىكتىڭ ەڭ ۇستىندى قاسيەتى يماندىلىق دەسەك, وندا وتباسىلىق ءتاربيە العا شىعادى. وتباسىندا دۇرىس ءتاربيە العان بالا ەرجەتكەندە دە سول قاسيەتتى ساقتاۋعا تىرىسادى. وتباسىنداعى ءتاربيەنى بالاباقشا دا, مەكتەپ تە, ۋنيۆەرسيتەت تە الماستىرا المايدى. مەيلى, ول گارۆارد پەن كەمبريدج بولسا دا. سوندىقتان, جالپى وتباسىلىق قۇندىلىقتارىمىزدى جاڭا زامانعا ۇيلەستىرە, قورعاپ, دامىتۋىمىز جانە سونى ازاماتتى قالىپتاستىرۋ ۇردىسىندە دۇرىس پايدالانا ءبىلۋىمىز كەرەك.
ۇلتتىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى جايىندا پرەزيدەنت ءاردايىم ايتىپ كەلەدى. بۇل دەگەنىڭىز – مىندەتتى شارۋا, ءومىردىڭ وزەكتى تالابى. ۇلت رەتىندە ساقتالۋدىڭ ەڭ باستى ءبىر جولى, شارتى دا وسى. ارينە, قازاقستاننىڭ ۇلتتىق دامۋى, ەلباسى ايتقانداي, ۇلتتىق سانانىڭ كەمەلدەنۋىن بىلدىرەدى.
تاعى ءبىر ماڭىزدى جاي – ءۇشتىلدىلىك. اعىلشىن ءتىلىن وقۋعا, بىلۋگە ەشبىر قازاق قارسى ەمەس, قايتا حالىق ءۇشتىلدىلىكتىڭ پايداسىن, قاجەتتىلىگىن بىلگەن سوڭ ونى قولداپ وتىر. تەك, سول ۇشتىلدىلىكتى ەنگىزۋدىڭ ادىستەرى مەن جولدارىنا قاتىستى ءارتۇرلى بايىپتى ۇسىنىستار ايتىلىپ جاتقانى بەلىگىلى.
− ال ەندى الەمدەگى ەڭ جاقسى 100 وقۋلىقتى ءارتۇرلى تىلدەردەن قازاق تىلىنە اۋدارىپ شىعارۋ يدەياسىنا قالاي قارايسىز؟
− بۇل ءبىر وتە عاجاپ يدەيا! بىراق وسى جاقسى باستامانى ناقتى جۇزەگە اسىرۋدا ۇلكەن دايىندىق, بىلگىرلىك پەن بىلىكتىلىك كەرەك. ماسەلە قاي پاندەرگە قاتىستى, عىلىمنىڭ قاي سالاسى – وسىلاردى ماماندار ايقىنداپ انىقتاۋى قاجەت. ايتالىق, الەمدە مويىندالعان فيزيكا, حيميا, بيولوگيا, ماتەماتيكا, مەحانيكا سياقتى, تاعى باسقا جاراتىلىستانۋ پاندەرىنىڭ وقۋلىقتارىن, بالكىم, وسى قاتارعا قوسۋ كەرەك بولار. ال ەندى گۋمانيتارلىق سالا بويىنشا, مىسالى, قازاقتىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن ءدارىپتەيتىن وقۋلىقتار شەت جەرلەردە شىعا قويعان جوق.
ايتالىق, تىلدەن, ادەبيەتتەن, ونەردەن بىزگە وقۋلىق بولاتىنداي ەڭبەكتەر بار. بىراق قازاق مەنتاليتەتىنە ساي كەلەتىن, الەم تانىعان وقۋلىق شەت تىلىندە جوقتىڭ قاسى. سونىمەن بىرگە, رۋحاني ورەمىزدى بيىكتەتەتىن, جالپى ءبىلىمىمىزدى تەرەڭدەتەتىن, ادامزات مادەنيەتىن تانۋدا ۇلكەن كومەك بەرەتىن تاريحي, ەتنوگرافيالىق, ەتنولوگيالىق, ساياساتتانۋ, مادەنيەتتانۋ, ونەرتانۋ, ءتىل ءبىلىمى سالاسىنا قاتىستى دۇنيە ءجۇزى عالىمدارى مويىنداعان ەڭبەكتەر دە جەتەرلىك. ولاردىڭ ءبىرازى ورىس ءتىلىنە اۋدارىلعان, كوبىسى اعىلشىن, نەمىس جانە فرانتسۋز تىلدەرىندە. مىنە, وسىلاردى اۋدارساق, قۇبا-قۇپ بولار ەدى.
– ەلباسى باستامالارىنىڭ جاڭاشىلدىعى تۋرالى نە ايتاسىز؟
– ماعان جاڭالىق بوپ كورىنگەن ءبىر ماسەلە «قازاقستاننىڭ قاسيەتتى رۋحاني قۇندىلىقتارى» دەپ اتالعان يدەيالار. وسى قاتارداعى «تۋعان جەر» باعدارلاماسى, «قازاقستانداعى 100 جاڭا ەسىم» جوباسى تۋرالى پرەزيدەنتتىڭ ايتۋى ءبىزدىڭ ۇلتتىق رۋحانياتتى زەردەلەپ, زەرتتەۋدە جاڭا تىنىس اشادى, سونى سەرپىن بەرەدى دەپ ەسەپتەيمىن. ەلباسى ايتقان رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى بارشاعا ايرىقشا جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. وسى ءىستى ابىرويمەن اتقارىپ شىعا الاتىن باستى-باستى ءبىرنەشە عىلىمي-زەرتتەۋ مەكەمەلەرىمىز دە بار. سولارعا جاعداي جاساپ, الاڭسىز جۇمىس ءىستەۋىنە مۇمكىندىك بەرىلسە, ەلباسىنىڭ بۇل رەتتەگى باستامالارى ويداعىداي جۇزەگە اساتىنى كۇمانسىز.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
قورعانبەك امانجول,
«ەگەمەن قازاقستان»
