الەمدە جەر كولەمى جونىنەن توعىزىنشى, ال جان باسىنا شاققاندا ەگىستىك كولەمى بويىنشا ەكىنشى ورىن الاتىن ەلىمىزدە اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ بولاشاعى زور ەكەنى ەش تالاس تۋدىرمايدى. سوندىقتان كوزدەلگەن مەجەگە جەتۋ ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىنىڭ كولەمى كەمىندە 6-7 ەسە ارتتىرىلۋى كەرەك. جىل سايىن بۇل سالا ءارتۇرلى مەملەكەتتىك باعدارلامالار ارقىلى قولداۋ تاۋىپ كەلەدى. مىسالى, اۋىل شارۋاشىلىعى سەكتورى سالاسىندا جالپى ءونىمنىڭ ءوسۋ قارقىنى بىلتىر 5,5 پايىزدى قۇراسا, وسىمدىك شارۋاشىلىعى 7,8, مال شارۋاشىلىعى 2,7 پايىزعا وسكەنى بايقالادى. الايدا, بۇل سالانىڭ دامۋ قارقىنى ەل ەكونوميكاسىنىڭ ورتاشا كورسەتكىشىنەن تومەن, ال ەڭبەك ونىمدىلىگى 3,5 ەسە از. وركەنيەتتى ەلدەرمەن سالىستىرۋعا مۇلدەم كەلمەيدى. ويتكەنى, ءوسۋ قارقىنى وزىق تەحنولوگيالاردى قولدانۋدىڭ ارقاسىندا ەمەس, تەك ءوندىرىس مولشەرى ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. دەمەك, اۋىل شارۋاشىلىعىن ەكونوميكانىڭ جاڭا درايۆەرىنە اينالدىرۋ جولىندا الدا كۇردەلى دە قيىن مىندەتتەر تۇر دەگەن ءسوز.
بۇگىنگى تاڭدا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن وركەندەتۋگە قوماقتى قارجىلىق كومەكتەر بەرىلىپ جاتقانىن كوزى قاراقتى وقىرمان بىلەتىن بولار. دەسە دە, قاراستىرىلعان قاراجاتتى ءتيىمدى پايدالانىلۋ جايى قالاي, سۋبسيديانىڭ تيىمدىلىگى قانداي دارەجەدە دەگەن ساۋالداردىڭ تۋىندايتىنى جاسىرىن ەمەس. ال, جولداۋداعى سۋبسيديالاردى ءبولۋ قاعيدالارىن قايتا قاراستىرىپ, بىرتىندەپ ءونىمدى ساقتاندىرۋعا كوشۋ قاجەتتىگى ۋاقىت تالابىنان تۋىنداعان قادام ەكەنىن ايتا كەتكەن ءجون.
قارجىنى ءتيىمدى يگەرەتىن دە, عىلىم جاڭالىقتارىن ەنگىزۋ ارقىلى اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىن جولعا قوياتىن دا دا بىلىكتى ماماندار ەكەندىگى بەلگىلى. وكىنىشكە وراي, اۋىل شارۋاشىلىعى ماماندىعىنا جاستاردى تارتۋ تۋرالى ماسەلەسىندە قوردالانعان پروبلەمالار از ەمەس.
سونىمەن بىرگە اۋىل ەڭبەككەرلەرىنىڭ بەلسەندىلىگىن, يننوۆاتسياعا, عىلىمي-تەحنيكالىق جەتىستىكتەرگە قۇشتارلىعىن ارتتىرۋ دا جايى دا كەنجەلەۋ قالىپ كەلەدى. ۋاقىت وتكەن سايىن اۋىل شارۋاشىلىعىنا ءبىلىم تاراتۋدىڭ ءتيىمدى جۇيەسىن قالىپتاستىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعى ارتىپ كەلە جاتقانىن ەسكەرسەك, ۇيرەنەتىن تاجىريبەلەر بارشىلىق. ماسەلەن, «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى قۇرامىنداعى «اگروكومپەتەنتسيا» ورتالىعىنىڭ ىزدەنىستەرى قولداۋعا تۇرارلىق. كەزىندە بۇل سالاعا «كازاگروماركەتينگ», «كازاگرويننوۆاتسيا» اكتسيونەرلىك قوعامدارى جاۋاپتى بولاتىن. بىراق, اتقارىلعان ءىس-شارالار اۋىز تولتىرىپ ايتۋعا كەلمەيدى. ەل تۇرعىندارىنىڭ 18 پايىزى اۋىل شارۋاشىلىعى كاسىبىمەن اينالىساتىنىن, وسى سالادا 190 مىڭنان اسا شارۋاشىلىقتار بارىن ويعا تۇيسەك, اۋىلدىق جەرلەردە كونسۋلتاتيۆتىك-اقپاراتتىق كەڭەس بەرۋ جانە ءبىلىم تاراتۋ ورتالىقتارىن كوپتەپ قۇرۋ وتە ماڭىزدى. كەلەشەكتە اۋدان ورتالىقتارىنداعى اۋىلشارۋاشىلىعى كوللەدجدەر بازاسىندا ءبىلىم تاراتۋ, فەرمەرلەرگە كونسۋلتاتيۆتىك-اقپاراتتىق قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارى اشىلسا, قۇبا-قۇپ بولار ەدى. مىسالعا, شەلەك قالاسىندا اگروبيزنەس ورتالىعىنىڭ تابىستى جۇمىس ىستەپ جاتقانى – بارىمىزگە ۇلگى. سونىمەن قاتار ورتا مەكتەپتەر نەگىزىندە قۇرىلعان ەكسپو-2017 ورتالىقتارى دا وقۋشىلاردى قوعامدىق پايدالى ەڭبەككە جاستايىنان باۋلىپ, ماماندىق تاڭداۋدا ايقىن كاسىپتىك باعدار بەرەرى كۇمانسىز.
ءبىر قىنجىلتاتىنى, اۋدان ايماعىن بولماسا اۋىلدىق وكرۋگتى دامىتۋدىڭ كەشەندى باعدارلاماسى ءالى جاسالماي تۇر. ونىڭ شەڭبەرىندە ءوندىرىس سالالارىن ورنالاستىرۋ, بەلگىلى ءبىر باعىتقا بەيىمدەلگەن مامانداندىرۋ, شوعىرلاندىرۋ ءوزىن-ءوزى اقتار ەدى. بۇرىندارى ءار كەڭشار مەن ۇجىمشار قۇرامىندا بولىمشەلەر بولاتىن. ەگىنشىلىكپەن اينالىساتىن شارۋاشىلىقتاردا مال ازىعىن دايىنداۋمەن, تۇقىم شارۋاشىلىعىمەن مامانداندىرىلعان بريگادالار اينالىساتىن. ياعني, تۇتاس شارۋاشىلىق دەڭگەيىندە جوسپارلىلىق سيپات, بىرىزدىلىك, ساباقتاستىق ءۇردىسى قاتاڭ ساقتالاتىن. وسى ۇلگىنى اۋىلدىق وكرۋگ نەمەسە اۋدان ايماعىنا ەندىرىپ, كاسىپكەرلەردى بەلگىلى ءبىر ماقسات بويىنشا جۇمىس ىستەۋگە بەيىمدەۋ ارتىقتىق ەتپەيدى. سوندا اگرارلىق سەكتور ساپا جاعىنان دا جاڭعىرىپ, شارۋاشىلىق جۇرگىزۋدىڭ تىڭ جولدارى قالىپتاسار ەدى.
ءايىپ ىسقاقوۆ,
بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
